India Bans Sugar Export 2026: ભારતે ખાંડની નિકાસ પર મૂક્યો પ્રતિબંધ! યુરોપને કેમ મળી છૂટ? રસોડા પર શું થશે અસર
ભારત સરકારે દેશમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા અને તેની કિંમતોને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્ર સરકારે તાત્કાલિક અસરથી ખાંડના નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય હેઠળના ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) એ આ અંગે એક અધિસૂચના બહાર પાડીને ખાંડની નિકાસ નીતિ (Export Policy) ને 'Restricted' માંથી બદલીને 'Prohibited' કરી દીધી છે.
આ પ્રતિબંધ 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધી અથવા આગામી આદેશ ન મળે ત્યાં સુધી અમલમાં રહેશે. જોકે, સરકારે કેટલીક વિશેષ પરિસ્થિતિઓ અને ચોક્કસ દેશોને આ નિયમમાંથી મુક્તિ આપી છે, જેમ કે યુરોપિયન યુનિયન (EU) અને અમેરિકા. આ ઉપરાંત, એડવાન્સ ઓથોરાઇઝેશન સ્કીમ (AAS) અને સરકાર-થી-સરકાર (Government-to-Government) સમજૂતી હેઠળ થતી નિકાસને પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
સરકારે ખાંડ નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનું મુખ્ય કારણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. વૈશ્વિક બજારમાં સતત વધી રહેલી માંગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતોમાં જોવા મળતી તેજી વચ્ચે જો મોટા પાયે નિકાસ ચાલુ રહે, તો દેશના સ્થાનિક બજારમાં ખાંડની અછત સર્જાઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં સામાન્ય લોકો માટે ખાંડ મોંઘી થવાનો ભય રહે છે.
આગામી મહિનાઓમાં તહેવારો અને વપરાશમાં વૃદ્ધિ થતાં સ્થાનિક માંગ વધવાની શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારે ઘરેલુ સ્ટોક સુરક્ષિત રાખવો જરૂરી માન્યો છે. ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ખાંડ ઉત્પાદક દેશોમાંનો એક છે અને ભૂતકાળમાં પણ દેશની જરૂરિયાતોને પ્રાથમિકતા આપવા આવા પગલાં લેવાયા છે.
યુરોપિયન યુનિયન અને અમેરિકાને CXL અને TRQ ક્વોટા હેઠળ ખાંડ નિકાસની મંજૂરી આપવા પાછળના કારણો સ્પષ્ટ કરાયા છે. ભારતના EU અને અમેરિકા સાથે જૂના દ્વિપક્ષીય કરારો છે, જે હેઠળ ચોક્કસ માત્રામાં ખાંડની નિકાસ કરવી અનિવાર્ય છે. સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબદ્ધતાઓને માન આપીને તેમને આ પ્રતિબંધમાંથી મુક્તિ આપી છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આ કરારોનો ઉદ્દેશ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારી સંબંધો જાળવી રાખવાનો અને વૈશ્વિક બજારમાં ભારત પર વિશ્વાસ ટકાવી રાખવાનો છે. જો ભારત આ કરારોનું પાલન ન કરે, તો ભવિષ્યમાં વ્યાપારી વિવાદો ઊભા થઈ શકે છે. આ કારણોસર સરકારે સંપૂર્ણ નિકાસ બંધ કરવાને બદલે કેટલીક મર્યાદિત શ્રેણીઓને રાહત આપી છે.
આ ઉપરાંત, એડવાન્સ ઓથોરાઇઝેશન સ્કીમ (AAS) હેઠળ થતી નિકાસ પર પણ કોઈ પ્રતિબંધ રહેશે નહીં. Government-to-Government (G-to-G) સોદા હેઠળ, જો કોઈ દેશ ગંભીર ખાદ્ય સંકટનો સામનો કરી રહ્યો હોય અને ભારત પાસેથી મદદ માંગે, તો માનવતાના આધારે ખાંડ મોકલવાની મંજૂરી આપી શકાય છે.
DGFTની અધિસૂચના મુજબ, જે ખાંડના કન્સાઇનમેન્ટની લોડિંગ પ્રક્રિયા પહેલાથી જ શરૂ થઈ ગઈ હતી અથવા જેનું શિપિંગ બિલ અધિસૂચના બહાર પડતા પહેલા દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું, તેમને આ પ્રતિબંધમાંથી રાહત મળશે. આ ઉપરાંત, જે શિપમેન્ટ કસ્ટમ અધિકારીઓને અગાઉથી સુપરત કરવામાં આવ્યા હતા અને જેમની એન્ટ્રી ઇલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમમાં નોંધાઈ ચૂકી છે, તેમને પણ નિકાસ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે.
સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ખાદ્ય સુરક્ષા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને, અન્ય દેશોને વિશેષ અનુમતિના આધારે ખાંડ નિકાસ કરી શકાય છે. ઉપરોક્ત શરતોને પૂર્ણ કરતા શિપમેન્ટને આગળ વધવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે.
નિષ્ણાતો માને છે કે આ નિર્ણયની સૌથી મોટી અસર સ્થાનિક બજાર પર જોવા મળશે. નિકાસ પર પ્રતિબંધને કારણે દેશમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા જળવાઈ રહેશે અને કિંમતો નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ મળશે, જેનાથી સામાન્ય ગ્રાહકોને રાહત મળી શકે છે.
જોકે, બીજી તરફ ખાંડ મિલો અને નિકાસકારોને ફટકો પડી શકે છે, કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઊંચી કિંમતોનો લાભ લેવાની તક મર્યાદિત બનશે. ખાસ કરીને મોટા પાયે નિકાસ પર નિર્ભર કંપનીઓ પર તેની અસર જોવા મળશે.
ખાંડ ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા જાણકારોનું કહેવું છે કે જો સ્થાનિક બજારમાં વધુ પડતો સ્ટોક જમા થશે, તો ખાંડ મિલો પર દબાણ વધી શકે છે, જેનાથી શેરડીના ખેડૂતોના ચૂકવણા પર પણ અસર થવાની આશંકા છે. જોકે, સરકાર દાવો કરે છે કે ઘરેલુ માંગ મજબૂત હોવાને કારણે સ્થિતિ નિયંત્રણમાં રહેશે.
વાણિજ્ય મંત્રાલય દ્વારા કરાયેલી અધિસૂચનામાં જણાવાયું છે કે, આ નિર્ણય વિદેશ વ્યાપાર નીતિ 2023 હેઠળ ખાંડ નિકાસની શ્રેણીમાં સુધારા સાથે તાત્કાલિક અસરથી લાગુ પડશે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 પછી પ્રતિબંધ લંબાવવામાં નહીં આવે, તો ખાંડની નિકાસ નીતિ ફરીથી 'Restricted' શ્રેણીમાં પરત ફરશે.
હાલમાં, આ નિર્ણયને સ્થાનિક બજારને સુરક્ષિત રાખવા અને વધતી મોંઘવારી પર નિયંત્રણ મેળવવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવે છે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
