• search
For Quick Alerts
ALLOW NOTIFICATIONS  
For Daily Alerts

આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસ 2021 : જાણો મહત્વ અને શા માટે ઉજવાય છે? ભારતના વિવિધ રાજ્યોમાં સાક્ષરતાનો દર

|
Google Oneindia Gujarati News

નવી દિલ્હી : આજે એટલે કે 8 સપ્ટેમ્બરના રોજ સમગ્ર વિશ્વમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે. જેનો હેતુ લોકોને શિક્ષણ પ્રત્યે જાગૃત કરવાનો, માનવ વિકાસ અને ચેતનાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ દિવસ આપણને સાક્ષરતાના મહત્વની યાદ અપાવે છે. વૈશ્વિક કોરોના મહામારી વચ્ચે આ બીજી વખત સાક્ષરતા દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે. બદલાયેલી પરિસ્થિતિમાં શિક્ષણ અને શીખવાની પદ્ધતિમાં પણ ઘણો ફેરફાર થયો છે અને હવે ભૌતિક વર્ગખંડનું સ્થાન ઓનલાઈન શિક્ષણ દ્વારા લેવામાં આવ્યું છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસ 2021ની થીમ શું છે?

સાક્ષરતા દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ લોકોને શિક્ષણ માટે પ્રેરિત કરવાનો છે. કોરોના વાયરસ સંક્રમણને કારણે બદલાયેલા વૈશ્વિક માહોલમાં ઓનલાઈન શિક્ષણ જેવી નવી વસ્તુ સામે આવી છે. જો કે, સમાજનો એક વર્ગ એવો છે કે, જેના માટે ઘણા કારણોસર વર્ચ્યુઅલ શિક્ષણ મેળવવું મુશ્કેલ છે. આવી પરિસ્થિતિમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસ 2021ની થીમ પણ આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને નક્કી કરવામાં આવી છે. આ વર્ષે આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસની થીમ "Literacy for a human- centred recovery: Narrowing the digital divide" છે.

સાક્ષરતા શું છે?

સાક્ષરતા શું છે? તેની ઘણી વિવિધ વ્યાખ્યાઓ પ્રચલિત છે. ભારતમાં સાક્ષરતાનો અર્થ એ પણ છે કે, જો 7 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરની વ્યક્તિ કોઈપણ ભાષા સમજી અને વાંચી શકે છે, તો તે સાક્ષર છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો સાક્ષરતા એ કોઈપણ ભાષામાં અક્ષરોનું જ્ઞાન છે. જો કે, તેનો અર્થ માત્ર વાંચવા-લખવા અથવા શિક્ષિત થવાનો નથી, પરંતુ તે લોકોને તેમના અધિકારો અને ફરજોથી વાકેફ કરવાનો અને સામાજિક વિકાસનો આધાર પણ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસ ઉજવવાનો વિચાર ક્યારે આવ્યો?

26 ઓક્ટોબર, 1966ના રોજ તેની જાહેરાત કરવામાં આવી હશે, પરંતુ તેમનો વિચાર સૌપ્રથમ ઈરાનના તેહરાનમાં શિક્ષણ સંબંધિત વિશ્વ પ્રધાનોની પરિષદ દરમિયાન આવ્યો હતો. આ પરિષદ વર્ષ 1965માં યોજવામાં આવી હતી, જેમાં નિરક્ષરતાને સમાપ્ત કરવા માટે વિશ્વવ્યાપી જાગૃતિ અભિયાનની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસ કેમ ઉજવવામાં આવે છે?

આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસની ઉજવણીનું મુખ્ય લક્ષ્ય વ્યક્તિગત, સમુદાય અને સામાજિક રીતે સાક્ષરતાના મહત્વને પ્રકાશિત કરવાનું છે. આ દિવસ દ્વારા સમગ્ર વિશ્વમાં લોકોને શિક્ષણ પ્રત્યે જાગૃત કરવામાં આવે છે, જેથી તેઓ તેમના ભવિષ્યને વધુ સારું બનાવી શકે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસ 2021નું મહત્વ

લોકોને સાક્ષર બનવાની જરૂરિયાત વિશે જાગૃત કરવા અને સામાજિક અને માનવ વિકાસ માટે તેમના અધિકારો જાણવા માટે દર વર્ષે આ દિવસની જેમ આ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. સાક્ષરતા લોકોને સારું જીવન જીવવામાં મદદ કરે છે. એટલું જ નહીં, પણ ગરીબી નાબૂદી, વસ્તી નિયંત્રણ, બાળ મૃત્યુદર વગેરેમાં પણ મદદ કરે છે.

આ દિવસ લોકોને સારા શિક્ષણ માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ઉજવવામાં આવે છે. યુનેસ્કો આ દિવસે લોકોને જાગૃત કરવા માટે શાળાઓ, કોલેજીસ અને ગામોમાં ઘણા કાર્યક્રમોનું આયોજન કરે છે.

વર્ષ 2015માં યુનાઇટેડ નેશન્સે લોકોના જીવનમાં ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ અને શીખવાની તકો માટે સાર્વત્રિક પ્રવેશને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ટકાઉ વિકાસ એજન્ડા અપનાવ્યો હતો. સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ગોલ 4નું એક લક્ષ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનું છે કે, તમામ યુવાનો સાક્ષરતા અને આંકડાશાસ્ત્ર પ્રાપ્ત કરે અને પુખ્ત વયના લોકો કે જેમને આ કુશળતાનો અભાવ ધરાવે છે, તેમને પ્રાપ્ત કરવાની તક આપવામાં આવે છે.

સાક્ષરતાની દ્રષ્ટિએ ભારત ક્યાં છે?

NSO ડેટા પર આધારિત રિપોર્ટ અનુસાર ભારતમાં સાક્ષરતા દર 77.7 ટકા છે. જો આપણે દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોની વાત કરીએ, તો ત્યાં સાક્ષરતા દર 73.5 ટકા છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં આ આંકડો 87.7 ટકા છે. સાક્ષરતાની દ્રષ્ટિએ દેશનું ટોચનું રાજ્ય કેરળ છે, જ્યાં 96.2 ટકા લોકો સાક્ષર છે. જ્યારે સાક્ષરતાના મામલે આંધ્રપ્રદેશ સૌથી નીચલા સ્તરે છે, જ્યા સાક્ષરતાનો દર માત્ર 66.4 ટકા છે.

સાક્ષરતા દર એક મહત્વપૂર્ણ સામાજિક અને આર્થિક પરિબળ છે, ખાસ કરીને ભારત જેવા વિકાસશીલ રાષ્ટ્ર માટે નેશનલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાએ 75મા રાઉન્ડમા 'Household Social Consumption: Education in India' પર અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો છે, જેમાં વિવિધ રાજ્યોને તેમની સાક્ષર વસ્તીના આધારે ક્રમ આપવામાં આવ્યો છે. ભલે ભારત 100 ટકા હાંસલ કરવામાં પાછળ રહ્યું, પણ તે 77.7 ટકાના એકંદરે રહ્યું છે. સૌથી વધુ સાક્ષરતા દર કેરળ દ્વારા પ્રાપ્ત થયો હતો, જ્યારે સૌથી ઓછો દર આંધ્રપ્રદેશમાં નોંધાયો છે.

આજે આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસની ઉજવણી થઇ રહી છે, ત્યારે આવો જાણીએ દેશના 10 સાક્ષર રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની યાદી...

કેરળ

96.2 ટકા સાક્ષરતા દર સાથે કેરળ ટોચના સ્થાને છે. વર્ષ 2011ની વસ્તી ગણતરી મુજબ રાજ્યમાં લગભગ 96.11 ટકા પુરુષો અને 92.07 સ્ત્રીઓ સાક્ષર છે.

દિલ્હી

88.7 ટકા સાક્ષરતા દર સાથે દિલ્હી બીજા ક્રમે આવે છે, જેમાં પુરુષ સાક્ષરતાનો દર 90.94 ટકા અને મહિલા સાક્ષરતાનો દર 87.33 ટકા છે.

ઉત્તરાખંડ

ઉત્તરાખંડમાં સાક્ષરતાનો દર 87.6 ટકા છે. જેમાં પુરુષ સાક્ષરતાનો દર 87.4 ટકા અને મહિલા સાક્ષરતાનો દર 70.01 ટકા સાથે ત્રીજા ક્રમે આવે છે.

હિમાચલ પ્રદેશ

શક્તિશાળી હિમાલયની પહાડીઓથી ઘેરાયેલા હિમાચલ પ્રદેશનો કુલ સાક્ષરતા દર 86.6 ટકા છે. પુરુષ વસ્તી માટે સાક્ષરતા દર 89.53 ટકા છે, જ્યારે સ્ત્રી સાક્ષરતાનો દર 75.93 ટકા છે.

આસામ

આસામની 85.9 ટકા વસ્તી સાક્ષર છે. જેમાં પુરુષ સાક્ષરતાનો દર 77.85 ટકા વસ્તી ધરાવે છે, જ્યારે સ્ત્રી સાક્ષરતાનો દર 66.27 ટકા મોટી છે.

મહારાષ્ટ્ર

આસામ બાદ 84.8 ટકા સાક્ષરતા દર સાથે મહારાષ્ટ્ર આવે છે. રાજ્યમાં કુલ 88.38 ટકા પુરુષો અને 75.87 ટકા સ્ત્રીઓ સાક્ષર છે.

પંજાબ

પંજાબનો સાક્ષરતા દર 83.7 ટકા છે. દેશના કૃષિ રાજ્યમાં પુરુષ સાક્ષરતાનો દર 80.44 ટકા અને સ્ત્રી સાક્ષરતાનો દર 70.73 ટકા છે.

ગુજરાત

પશ્ચિમી તટ પર એક આવશ્યક પ્રદેશ, ગુજરાતનો કુલ સાક્ષરતા દર 82.4 ટકા છે. રાજ્યમાં પુરુષ સાક્ષરતા દર 85.75 ટકા છે, જ્યારે સ્ત્રી સાક્ષરતા દર નોંધપાત્ર માર્જિનથી 69.68 ટકા પાછળ છે.

પશ્ચિમ બંગાળ

પુરુષ સાક્ષરતાનો દર 81.69 ટકા અને સ્ત્રી સાક્ષરતાનો દર 70.54 ટકા છે, પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યનો સાક્ષરતાનો દર 80.5 ટકા છે.

હરિયાણા

દેશના કૃષિ રાજ્ય હરિયાણાનો કુલ સાક્ષરતા દર 80.4 ટકા છે. રાજસ્થાન બાદ હરિયાણામાં પુરુષ સાક્ષરતાનો દર 84.06 અને સ્ત્રી સાક્ષરતાનો દર 65.94 ટકા છે.

English summary
Today, September 8, International Literacy Day is being celebrated all over the world. The aim is to make people aware of education, to promote human development and consciousness. This day reminds us of the importance of literacy.
ઝડપી સમાચાર અપડેટ
Enable
x
Notification Settings X
Time Settings
Done
Clear Notification X
Do you want to clear all the notifications from your inbox?
Settings X
loader
X