Red Fortમાં 1 કરોડના કળશની ચોરી, લાલ કિલ્લાની કોણ કરે છે સુરક્ષા અને કેટલા પૈસા ખર્ચવામાં આવે છે?

Red Fort gold theft: દિલ્હીના લાલ કિલ્લા સંકુલમાંથી 1 કરોડ રૂપિયાની કિંમતનો સોના અને હીરા જડિત કળશ ચોરાઈ ગયો હતો. આ ઘટના જૈન ધર્મના ધાર્મિક વિધિ દરમિયાન બની હતી, જેના કારણે આયોજકો અને ભક્તોમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. પોલીસે શંકાસ્પદ વ્યક્તિની ઓળખ કરી લીધી છે અને ટૂંક સમયમાં તેની ધરપકડ થવાની અપેક્ષા છે.

ચોરાયેલો કળશ લગભગ 760 ગ્રામ શુદ્ધ સોનાનો બનેલો હતો, જેમાં 150 ગ્રામ હીરા, માણેક અને પન્ના જડિત હતા. મળતી માહિતી મુજબ, ઉદ્યોગપતિ સુધીર જૈન તેને દૈનિક પૂજા માટે લાવતા હતા. મંગળવારે આયોજિત કાર્યક્રમમાં લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલા પણ હાજર હતા. સ્વાગત સમારોહની ધમાલ વચ્ચે કળશ અચાનક સ્ટેજ પરથી ગાયબ થઈ ગયો.

દિલ્હી પોલીસે આ મામલાની તપાસ શરૂ કરી છે. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, લાલ કિલ્લા સંકુલમાં લગાવેલા સીસીટીવી કેમેરામાં શંકાસ્પદ વ્યક્તિની ગતિવિધિઓ કેદ થઈ ગઈ છે. આ ફૂટેજના આધારે પોલીસે શંકાસ્પદ વ્યક્તિની ઓળખ કરી લીધી છે અને હવે તેની ધરપકડ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આ ઘટના સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરી રહી છે. ચાલો જાણીએ કે દિલ્હીમાં સ્થિત ઐતિહાસિક ઇમારત લાલ કિલ્લાનું રક્ષણ કોણ કરે છે અને તેની સુરક્ષા પાછળ કેટલા પૈસા ખર્ચવામાં આવે છે?

લાલ કિલ્લાની કોણ કરે છે સુરક્ષા?

લાલ કિલ્લો મુખ્યત્વે ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા સુરક્ષિત છે. આ સંસ્થા કિલ્લાની દેખરેખ, જાળવણી અને સમારકામનું કામ સંભાળે છે. જો કે, આ ઐતિહાસિક સ્મારકના સંચાલનમાં ઘણી અન્ય એજન્સીઓ પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

કિલ્લાના રક્ષણની જવાબદારી કેન્દ્રીય ઔદ્યોગિક સુરક્ષા દળ (CISF) ની છે, જે તેની તકેદારી સુનિશ્ચિત કરે છે. કેન્દ્ર સરકારનું સંસ્કૃતિ મંત્રાલય, ASI દ્વારા, લાલ કિલ્લા સહિત દેશના અન્ય ઐતિહાસિક સ્થળો સંબંધિત નીતિઓ અને બજેટને નિયંત્રિત કરે છે.

ASIનું કાર્ય લાલ કિલ્લામાં શું છે?

• કિલ્લાની દિવાલો અને માળખાઓનું સમારકામ અને જાળવણી
• દિવાન-એ-આમ, દિવાન-એ-ખાસ વગેરે જેવી ઐતિહાસિક ઇમારતોની જાળવણી
• મુલાકાતી સુવિધાઓ (જેમ કે માહિતી બોર્ડ, ટિકિટિંગ, માર્ગદર્શિકા સેવાઓ વગેરે)
• વાર્ષિક સમારકામ કાર્ય અને અહેવાલો તૈયાર કરવા
• ઐતિહાસિક મૂલ્યોનું સંરક્ષણ અને સંશોધન

ડાલમિયા ગ્રુપને સંરક્ષણ અને જાળવણીની જવાબદારી શા માટે સોંપવામાં આવી હતી?

આ ઉપરાંત, કેટલીક ખાનગી કંપનીઓએ 'કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી' (CSR) અથવા 'એડોપ્ટ અ હેરિટેજ' યોજના હેઠળ તેના સંરક્ષણમાં પણ સહયોગ આપ્યો છે. સરકારની "એડોપ્ટ અ હેરિટેજ" યોજના હેઠળ, ડાલમિયા ભારત ગ્રુપે લાલ કિલ્લાના સંરક્ષણ, જાળવણી અને વિકાસ માટે સાત વર્ષ પહેલાં પાંચ વર્ષનો કરાર કર્યો હતો. આ કરાર હેઠળ કુલ ખર્ચ ₹25 કરોડ (સરેરાશ ₹5 કરોડ પ્રતિ વર્ષ) હોવાનો અંદાજ હતો. આ રકમ સરકાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવી ન હતી, પરંતુ તે ડાલમિયા ભારત ગ્રુપના કોર્પોરેટ સામાજિક જવાબદારી (CSR) પહેલનો ભાગ હતી. જોકે, તેનો ઘણો વિરોધ પણ થયો હતો.

લાલ કિલ્લાની સુરક્ષા પાછળ કેટલા પૈસા ખર્ચવામાં આવે છે?

લાલ કિલ્લાની સુરક્ષા અને જાળવણીના ખર્ચ અંગે સમયાંતરે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. જોકે સરકાર લાલ કિલ્લાની સુરક્ષા પાછળ નિયમિતપણે કેટલો ખર્ચ કરે છે તેનો સ્પષ્ટ, વર્તમાન સમયનો આંકડો ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ આ ખર્ચ સંબંધિત કેટલાક જૂના આંકડા ઉપલબ્ધ છે.

ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા કરવામાં આવેલા ખર્ચ વિશે વાત કરીએ તો, નાણાકીય વર્ષ 2017-18માં સમગ્ર દિલ્હી સર્કલ પર કુલ ₹15.41 કરોડ ખર્ચવામાં આવ્યા હતા. આ સર્કલમાં લાલ કિલ્લો, કુતુબ મિનાર અને હુમાયુના મકબરા જેવા મુખ્ય સ્મારકોનો સમાવેશ થાય છે. ASI એ સર્કલ-સ્તરે તેના ખર્ચની વિગતો આપી છે, તેથી ફક્ત લાલ કિલ્લા પર કેટલો ખર્ચ થયો તેનો સ્પષ્ટ આંકડો ઉપલબ્ધ નથી.

આ આંકડાઓ અનુસાર, સેન્ટ્રલ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સિક્યુરિટી ફોર્સ (CISF) ની સુરક્ષા સેવાઓના બાકી ખર્ચનો મુદ્દો વર્ષ 2010 માં પ્રકાશમાં આવ્યો હતો. ધ ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ અને સિયાસત ડેઇલીના અહેવાલો અનુસાર, માર્ચ 2010 સુધી CISF ને ₹2.15 કરોડ (₹215.47 લાખ) ચૂકવવામાં આવ્યા ન હતા.

English summary

A urn worth Rs 1 crore was stolen from the Red Fort. Who protects the Red Fort and how much money is spent on it?