અલ નીનોના જોખમ વચ્ચે 2026માં ભારતમાં સામાન્યથી ઓછો વરસાદ પડી શકે છે: સ્કાયમેટ વેધર

સ્કાયમેટ વેધરે આગાહી કરી છે કે 2026 માં ભારતમાં નૈઋત્યનું ચોમાસું (Southwest Monsoon) સામાન્ય કરતા ઓછું રહી શકે છે, જેમાં લાંબા ગાળાની સરેરાશના (LPA) આશરે 94% જેટલો વરસાદ પડવાની સંભાવના છે.

એજન્સીએ સંકેત આપ્યો છે કે મજબૂત બની રહેલું અલ નીનો (El Niño) વરસાદ પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે, ખાસ કરીને ચોમાસાના બીજા ભાગમાં. આ સ્થિતિ કૃષિ ક્ષેત્ર અને સમગ્ર અર્થતંત્ર માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.

ભારતની આબોહવા અને અર્થતંત્ર માટે ચોમાસું કેન્દ્રસ્થાને છે, જે જમીન અને સમુદ્ર વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતને કારણે પવનની દિશામાં થતા મોસમી ફેરફારો દ્વારા સંચાલિત થાય છે. જૂનથી સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલતું નૈઋત્યનું ચોમાસું દેશના વાર્ષિક વરસાદના લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ ભાગ જેટલું હોય છે. તે ડાંગર, કપાસ અને શેરડી સહિતના ખરીફ પાક ચક્ર માટે અત્યંત મહત્વનું છે.

ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર દરમિયાન આવતું ઉત્તર-પૂર્વીય ચોમાસું ટૂંકા ગાળાનું પરંતુ મહત્વનું છે. તે મુખ્યત્વે તમિલનાડુ અને આંધ્રપ્રદેશના ભાગો જેવા દક્ષિણ-પૂર્વના વિસ્તારોમાં વરસાદ લાવે છે, જ્યાં તે પાણીના પ્રાથમિક સ્ત્રોત તરીકે કામ કરે છે.

સિંચાઈ સુવિધાઓમાં ક્રમશઃ સુધારો થયો હોવા છતાં, ભારતની ખેતીલાયક જમીનનો મોટો હિસ્સો હજુ પણ ચોમાસાના વરસાદ પર નિર્ભર છે, જે કૃષિ ઉત્પાદનને વરસાદની પેટર્ન પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ બનાવે છે.

ખેતી પર નિર્ભર મોટી વસ્તીને કારણે, સારું ચોમાસું સામાન્ય રીતે ગ્રામીણ આવકને ટેકો આપે છે, ખાદ્ય ઉત્પાદન વધારે છે અને આર્થિક વિકાસને મજબૂત બનાવે છે. બીજી તરફ, નબળું અથવા અનિયમિત ચોમાસું પાકને નુકસાન, દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ અને ફુગાવા (મોંઘવારી) ના દબાણને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.

હવામાનમાં વધતી જતી અસ્થિરતાએ ભાવિ અંદાજોને વધુ જટિલ બનાવ્યા છે. વરસાદની અનિયમિત પેટર્ન-જેમાં ચોમાસાનું મોડું આગમન, અતિવૃષ્ટિ અથવા લાંબા સમય સુધી ખેંચાતો વિરામ-પાક ચક્રમાં ખલેલ પહોંચાડી રહી છે, જે ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરે છે અને ગ્રામીણ આજીવિકા પર દબાણ વધારે છે.

ઉત્તર ભારતમાં ઘઉં જેવા રવિ પાક માટે વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ સાથે સંકળાયેલો શિયાળુ વરસાદ પણ નિર્ણાયક રહે છે, જે મોસમી હવામાનની પેટર્ન પર ભારતની વ્યાપક નિર્ભરતાને રેખાંકિત કરે છે.