શું યુક્રેનમાં યુદ્ધ અપરાધો માટે પુતિન પર કાર્યવાહી કરવામાં આવશે? પુતિનની ધરપકડ કોણ કરશે? જાણો

યુક્રેનમાં યુદ્ધ શરૂ કરવાના આરોપમાં રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન પર કેસ ચલાવવાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે. તે જ સમયે, ઇન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટ (ICC) એ યુક્રેન યુદ્ધને લઈને આ મહિનાની શરૂઆતમાં યુક્રેન પર રશિયાના આક્રમણ પછી આચરવામાં આવેલા કથિત યુદ્ધ અપરાધોની તપાસ શરૂ કરી છે. પરંતુ, સવાલો ઉભા થઈ રહ્યા છે કે, શું પુતિન પર યુદ્ધ અપરાધો માટે કેસ ચલાવવો શક્ય છે અને શું ઈન્ટરનેશનલ કોર્ટ ઓફ જસ્ટિસ પાસે પુતિનને સજા કરવાની સત્તા છે?

પુતિન સામે કેસ થશે?

યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ કરવા બદલ પશ્ચિમી દેશોએ સામૂહિક રીતે રશિયાની નિંદા કરી છે અને અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશોએ રશિયાને પાઠ ભણાવવાના ઈરાદા સાથે મોસ્કોને પ્રતિબંધોના જાળમાં ધકેલી દેવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, પરંતુ રશિયા બેખૂબ રહ્યું છે.યુક્રેન પર હુમલા ચાલુ છે અને યુક્રેન યુદ્ધમાં અત્યાર સુધીમાં હજારો લોકો માર્યા ગયા છે અને અભૂતપૂર્વ શરણાર્થી સંકટ સર્જ્યું છે. અત્યાર સુધીમાં યુક્રેનમાંથી 20 લાખથી વધુ લોકો યુક્રેન છોડીને પડોશી દેશોમાં ગયા છે.

રશિયાને યુદ્ધ ગુનેગાર જાહેર કરવાની માંગ

યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમિર ઝેલેન્સકીએ એબીસી ન્યૂઝ સાથેની એક મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે, "આપણી જમીન પર આવેલા તમામ લોકો, (હુમલો)નો આદેશ આપનાર તમામ લોકો, ગોળીબાર કરનારા તમામ સૈનિકો, તમામ યુદ્ધ ગુનેગારો." હહ." યુ.એસ.એ પણ અનેક પ્રસંગો પર ભાર મૂક્યો છે કે યુક્રેન પર રશિયાના આક્રમણ દરમિયાન યુદ્ધ અપરાધો કરવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ નિષ્ણાતો કહે છે કે, આરોપોની વધતી જતી સૂચિ હોવા છતાં, આવી પરિસ્થિતિમાં સંપૂર્ણ પ્રતીતિ અશક્ય સાબિત થઈ શકે છે. જો ICCનો ટ્રેક રેકોર્ડ જોવામાં આવે તો ઘણા વર્ષો લાગી શકે છે. છેલ્લા બે દાયકામાં ICCએ માત્ર 10 લોકોને જ દોષિત ઠેરવ્યા છે.

યુદ્ધ અપરાધ શું છે?

ICCના મુખ્ય ફરિયાદી કરીમ ખાને 40 સભ્ય દેશોની વિનંતીઓને પગલે 2 માર્ચે જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ યુક્રેનમાં સંભવિત યુદ્ધ અપરાધોની તપાસ શરૂ કરશે. ICC નરસંહાર, યુદ્ધ અપરાધો, માનવતા વિરુદ્ધના અપરાધો અને આક્રમણના ગુનાની સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા આપે છે. અને IACC ની આ વ્યાખ્યા 'રોમ સ્ટેચ્યુટ' નામની સંધિમાં પણ સામેલ કરવામાં આવી છે, જે ICCનો પાયો બનાવે છે. તેના નિર્દેશો અનુસાર, નાગરિક વસ્તીને લક્ષ્ય બનાવતા, જિનીવા સંમેલનોનું ઉલ્લંઘન કરવા અને લોકોના ચોક્કસ જૂથોને નિશાન બનાવવા અને તેમની હત્યા કરવાના તમામ પ્રકારના કૃત્યોમાં સામેલ લોકો યુદ્ધ અપરાધો માટે કાર્યવાહી કરવા પાત્ર છે. યુદ્ધ અપરાધોમાં હત્યા, અંગછેદન, ક્રૂરતા, બંધક, બળાત્કાર અને જાતીય ગુલામીનો સમાવેશ થાય છે અને આ તમામ કૃત્યો યુદ્ધના કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે. વધુમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી કાયદો એવા શસ્ત્રોના ઉપયોગને પ્રતિબંધિત કરે છે જે આડેધડ પીડા પેદા કરી શકે છે, જેમ કે રાસાયણિક અથવા જૈવિક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ.

ICC કેવી રીતે કામ કરે છે?

ઇન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટ, અથવા ICC, હેગ, નેધરલેન્ડમાં સ્થિત છે અને સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરે છે અને ચાર પ્રાથમિક ગુનાઓ માટે વ્યક્તિઓ સામે કાર્યવાહી કરી શકે છે. તેમાં યુદ્ધ અપરાધો, માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ, નરસંહાર અને આક્રમણના ગુનાઓનો સમાવેશ થાય છે. તે જ સમયે, વિશ્વના લગભગ દરેક દેશ, વિશ્વના કુલ 123 દેશો, ICના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે, જેમણે 'રોમ સ્ટેચ્યુટ' પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. પરંતુ કેટલાક નોંધપાત્ર અપવાદો પણ છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુએસ, રશિયા અને યુક્રેન સહિત લગભગ 31 દેશોએ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે પરંતુ તેમાં જોડાયા નથી. જ્યારે 2014માં ક્રિમીઆના રશિયાના જોડાણ પર આઈસીસીના 2016ના નિર્ણય બાદ જ્યારે રશિયાએ કોર્ટના નિર્ણયને સ્વીકારવાનો ઈન્કાર કર્યો હતો, ત્યારે રશિયા તેમાંથી બહાર થઈ ગયું હતું.

લોકો પર કેસ થાય છે, દેશ પર નહીં

સૌથી મોટી વાત એ છે કે ICCમાં વ્યક્તિઓ પર નહીં પણ વ્યક્તિઓ પર કાર્યવાહી થાય છે. ICC ના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવનાર કોઈપણ વ્યક્તિ સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે અને ICC સામાન્ય રીતે યુદ્ધ શરૂ કરવા માટે સૌથી વધુ જવાબદાર એવા ટોચના અધિકારીઓ અને નેતાઓ સામે કાર્યવાહી કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. યુક્રેનમાં યુદ્ધના કિસ્સામાં, તપાસકર્તાઓ ભૂતકાળ અને વર્તમાન બંને આરોપોની તપાસ કરશે. આમાં યુદ્ધ અપરાધોનો સમાવેશ થાય તેવી શક્યતા છે જેનો પુતિને રશિયા દ્વારા યુક્રેનમાંથી ક્રિમીઆના જોડાણ દરમિયાન આદેશ આપ્યો હતો.

પુતિન સામે વોરંટ જારી થઈ શકે છે

જો ICCમાં રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વિરુદ્ધ પૂરતા પુરાવા મળી જાય તો તેમની વિરુદ્ધ ધરપકડ વોરંટ જારી થઈ શકે છે, પરંતુ સમસ્યા એ છે કે પુતિનની હાજરી વિના તેમની વિરુદ્ધ કાર્યવાહી થઈ શકે તેમ નથી અને હવે રશિયા માત્ર ICCનું સભ્ય નથી, તો પુતિન પણ કોર્ટમાં હાજરી આપવાની શક્યતા નથી. એટલે કે કાં તો વ્લાદિમીર પુતિનની રશિયન સેના દ્વારા ધરપકડ કરીને આઈસીસીને સોંપવામાં આવે અથવા રશિયા છોડ્યા બાદ તે દેશની સરકારે પુતિનની ધરપકડ કરીને આઈસીસીને સોંપવો પડશે. આ સાથે, કોઈપણ દેશની સરકાર અથવા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ આઈસીસીને મામલાની તપાસ માટે નિર્દેશ આપી શકે છે. રશિયા યુએનએસસીનું કાયમી સભ્ય હોવાથી, તેની પાસે વીટો પાવર છે, તેથી જો યુએનને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ પર કાર્યવાહી કરવાનો આદેશ આપવામાં આવે છે, તો રશિયા યુએનએસસીના આદેશને અવરોધિત કરવા માટે તેના વીટોનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

રશિયાની કઈ કાર્યવાહીને યુદ્ધ અપરાધ કહેવામાં આવશે?

યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સકીએ રશિયન ફાઇટર જેટ પર દેશભરમાં નાગરિક લક્ષ્યો પર અંધાધૂંધ ગોળીબાર કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. યુ.એસ.એ પણ ઝાપોરિઝ્ઝ્યા ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ પરના હુમલાને "યુદ્ધ અપરાધ" ગણાવ્યો છે. આ મહિનાની શરૂઆતમાં, નાટોના સેક્રેટરી જનરલ જેન્સ સ્ટોલ્ટનબર્ગે કહ્યું હતું કે રશિયા યુક્રેનમાં ક્લસ્ટર બોમ્બનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. માનવ અધિકાર સંગઠનોએ લાંબા સમયથી ક્લસ્ટર બોમ્બના ઉપયોગની નિંદા કરી છે કારણ કે નાગરિકોને નુકસાન થવાના જોખમને કારણે. આ સાથે જ રશિયા પર મેરીયુપોલમાં પ્રસૂતિ હોસ્પિટલ પર હુમલો કરવાનો પણ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે. યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમિર ઝેલેન્સકીએ આ ઘટના બાદ ટ્વીટ કર્યું, "લોકો, બાળકો કાટમાળ હેઠળ છે." અને ઝેલેન્સકીએ પણ તેને 'યુદ્ધ અપરાધ' ગણાવ્યો હતો. પરંતુ, પુતિન વિરુદ્ધ 'યુદ્ધ અપરાધ' થાય અને પછી તેમને કોઈ સજા આપવામાં આવે તેવી શક્યતા બહુ ઓછી છે.

English summary

Will Putin be prosecuted for war crimes in Ukraine? Who will arrest Putin?