અમેરિકા-રશિયા-ચીન જેવી હશે ભારતીય સેના? શું છે થિયેટર કમાંડ જે ચીનની બોર્ડર પર ઉભુ કરી રહ્યાં હતા રાવત

દેશના પ્રથમ ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ જનરલ બિપિન રાવતનું નિધન થયું છે. જનરલ બિપિન રાવતનું બુધવારે હેલિકોપ્ટર દુર્ઘટનામાં મોત થયું હતું. તે વાયુસેનાનું Mi-17V5 હેલિકોપ્ટર હતું, જે કુન્નૂર પાસે ક્રેશ થયું હતું. આ અકસ્માતમાં બિપિન રાવતની પત્ની મધુલિકા અને અન્ય 12 લોકોએ પણ જીવ ગુમાવ્યો હતો. જનરલ બિપિન રાવત સેનામાં પરિવર્તન લાવવા માટે જાણીતા હતા. જ્યારે તેમણે 31 ડિસેમ્બર, 2019 ના રોજ દેશના પ્રથમ ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો, ત્યારે તેમનું સૌથી મોટું કાર્ય ત્રણેય સેવાઓમાં સમાધાન કરવાનું હતું. આ સાથે, ત્રણ વર્ષમાં, તેમને દળોનું પુનર્ગઠન અને 'થિયેટર કમાન્ડ' બનાવવાની જવાબદારી પણ સોંપવામાં આવી હતી.

થિયેટર કમાંડનો મતલબ શું છે?

થિયેટર કમાન્ડનો ઉદ્દેશ્ય ભાવિ સુરક્ષા પડકારોનો સામનો કરવા માટે ત્રણેય સેવાઓને એક છત નીચે લાવવાનો છે. બિપિન રાવત ચાર નવા થિયેટર કમાન્ડ બનાવવાનું કામ કરી રહ્યા હતા. રાવત જે થિયેટર પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યા હતા, તે પ્રોજેક્ટ ચીન અને પાકિસ્તાન તરફથી આવી રહેલા ખતરાનો સામનો કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
થિયેટર કમાન્ડનો ઉપયોગ યુદ્ધ દરમિયાન શ્રેષ્ઠ રીતે થાય છે, જ્યારે ત્રણેય સેનાના વડાઓ વચ્ચે ભાવિ સુરક્ષા પડકારોનો સામનો કરવા માટે સંકલન હોય છે. થિયેટર કમાન્ડમાંથી બનાવેલી વ્યૂહરચના અનુસાર, ચોકસાઇથી દુશ્મન પર પ્રહાર કરવાનું સરળ બને છે. ત્રણેય સેવાઓના સંસાધનો અને શસ્ત્રોનો એકસાથે ઉપયોગ કરી શકાશે.

થિયેટર કમાન્ડની જરૂર શા માટે?

• 1999માં ભારતે પાકિસ્તાન સાથે કારગીલ યુદ્ધ લડ્યું હતું. આ પછી ઘણી સમિતિઓએ થિયેટર કમાન્ડ અને ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફના પદની સ્થાપના માટે સૂચનો કર્યા હતા.
• આના 20 વર્ષ પછી 15 ઓગસ્ટ 2019ના રોજ જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સંરક્ષણ વડાના પદની સ્થાપનાની જાહેરાત કરી ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે, 'ત્રણ સેનાઓ વચ્ચે સમન્વય છે અને તેઓ પોતપોતાની રીતે આધુનિક બનાવવાનો પ્રયાસ પણ કરે છે. જે રીતે યુદ્ધનો વ્યાપ અને સ્વરૂપ બદલાઈ રહ્યું છે અને ટેક્નોલોજીની ભૂમિકા વધી રહી છે, જેના કારણે ભારતને ટુકડે-ટુકડે વિચારવું પણ કામ નહીં કરે, દેશની સમગ્ર સૈન્ય શક્તિએ એક થઈને આગળ વધવું પડશે.
• પીએમ મોદીએ કહ્યું હતું કે, 'એવી પરિસ્થિતિ જેમાં ત્રણ સેનાઓમાંથી એક આગળ હોય, બીજી બે ડગલાં પાછળ અને ત્રીજી ત્રણ ડગલાં પાછળ હોય તે કામ નહીં કરે. ત્રણેય સૈન્યએ એક જ ઊંચાઈએ એકસાથે આગળ વધવું જોઈએ અને વિશ્વમાં યુદ્ધ અને સુરક્ષાના બદલાતા વાતાવરણને અનુરૂપ તેમની વચ્ચે સારૂ સંકલન હોવુ જોઈએ.
• અત્યારે દેશમાં લગભગ 15 લાખ મજબૂત સૈન્ય દળો છે. તેમને સંગઠિત કરવા અને એક કરવા માટે થિયેટર કમાન્ડની જરૂર છે. કમાન્ડને સાથે લાવવાથી સશસ્ત્ર દળોના આધુનિકીકરણનો ખર્ચ ઘટશે. કોઈપણ આધુનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ માત્ર એક સેના જ નહીં, પરંતુ તે કમાન્ડ હેઠળ આવતા તમામ સૈન્ય દળોને તેનો લાભ મળશે.

દેશમાં હાલ 17 કમાન્ડ છે

અત્યારે દેશમાં ત્રણેય સેનાઓના 17 અલગ-અલગ કમાન્ડ છે. સેના સાથે સાત, એરફોર્સ સાથે સાત અને નેવી સાથે ત્રણ. વધુમાં, એક વ્યૂહાત્મક દળો કમાન્ડ છે જે પરમાણુ શસ્ત્રાગારનું રક્ષણ અને જાળવણી કરે છે. તેની સ્થાપના વર્ષ 2003માં કરવામાં આવી હતી. આ સિવાય દેશમાં માત્ર એક જ થિયેટર કમાન્ડ છે. તેની સ્થાપના વર્ષ 2001માં આંદામાન અને નિકોબારમાં કરવામાં આવી હતી.

ચીન-પાકિસ્તાન માટેની યોજના હતી

કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે બિપિન રાવત 4 થિયેટર કમાન્ડ પર કામ કરતા હતા. બિપિન રાવત ચીન અને પાકિસ્તાનની હરકતો પર નજર રાખવા માટે આ થિયેટર કમાન્ડ બનાવવા માંગતા હતા. જૂન 2021માં આજતકને આપેલા ઈન્ટરવ્યુમાં જનરલ બિપિન રાવતે કહ્યું હતું કે ભારત 2022 સુધીમાં થિયેટર કમાન્ડ કરશે. તેમણે કહ્યું હતું કે, 'આપણી દરિયાઈ સરહદો ઘણી મોટી છે. જમ્મુ-કાશ્મીર અને LACની સરહદો વણઉકેલાયેલી છે.તેથી અમે જમીન આધારિત આદેશ તૈયાર કર્યો છે. પૂર્વ અને પશ્ચિમી થિયેટરો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.

આ 4 કમાન્ડ બની શકે છે...

વેસ્ટર્ન થિયેટર કમાન્ડઃ આ અંતર્ગત પાકિસ્તાન, પંજાબ, રાજસ્થાન અને ગુજરાતના કચ્છની સરહદને અડીને આવેલ વિસ્તાર આવશે. હાલમાં વેસ્ટર્ન, સાઉથ-વેસ્ટર્ન અને સધર્ન કમાન્ડ આ વિસ્તારની સુરક્ષા કરી રહી છે.

નોર્ધન થિયેટર કમાન્ડઃ એટલે કે જમ્મુ અને કાશ્મીર અને લદ્દાખનો પર્વતીય વિસ્તાર. આ આદેશથી પાકિસ્તાન અને ચીન પર નજર રાખવામાં આવશે. અત્યારે તે નોર્ધન કમાન્ડ હેઠળ આવે છે.

ઈસ્ટર્ન થિયેટર કમાન્ડઃ દેશના ઉત્તર-પૂર્વમાં ચીન, બાંગ્લાદેશ અને મ્યાનમારની સરહદો પર નજર રાખવા માટે થિયેટર કમાન્ડ બનાવવામાં આવી છે. અત્યારે આ વિસ્તારોની દેખરેખ આર્મી અને એરફોર્સના ઈસ્ટર્ન કમાન્ડ દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે.

સધર્ન થિયેટર કમાન્ડઃ દેશના ત્રણ દરિયાકિનારાની સુરક્ષા માટે એકીકૃત કમાન્ડ બનાવવામાં આવશે. એટલે કે, પશ્ચિમ, પૂર્વ અને દક્ષિણ કિનારાની રક્ષા કરતી કમાન્ડ. અત્યારે તે નેવી અને એરફોર્સના કમાન્ડ હેઠળ આવે છે. આંદામાનની થિયેટર કમાન્ડ પણ આ હેઠળ આવશે.

અમેરિકા પાસે 11, ચીન પાસે 5 થિયેટર કમાન્ડ છે

યુ.એસ.માં હાલમાં 11 થિયેટર કમાન્ડ છે. તેમાંથી 6 સમગ્ર વિશ્વને આવરી લે છે. તે જ સમયે, ચીન પાસે 5 થિયેટર કમાન્ડ પણ છે. ચીન તેના વેસ્ટર્ન થિયેટર કમાન્ડ દ્વારા ભારતને સંભાળે છે. આ આદેશથી તે ભારત-ચીન બોર્ડર પર દેખરેખ રાખે છે. રશિયા પાસે 4 થિયેટર કમાન્ડ પણ છે.

English summary

Know what is the theater command that Bipin Rawat was setting up on the Chinese border