MCD Election: શું છે દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનનો પુરો ઇતિહાસ? જાણો પુરી કહાની

દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (MCD) ની સ્થાપના બોમ્બે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની તર્જ પર કરવામાં આવી હતી. દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એક્ટ બિલને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા 28 ડિસેમ્બર 1957ના રોજ મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે તે સંસદના એક અધિનિયમ હેઠળ 7મી એપ્રિલ 1958ના રોજ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. MCD અગાઉ DMC તરીકે ઓળખાતું હતું. દિલ્હીના પ્રથમ મેયર અસફ અલી હતા પરંતુ પ્રથમ ચૂંટાયેલા મેયર ત્રિલોકચંદ શર્મા હતા. દિલ્હી MCDમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનાર કોર્પોરેટર ગુરુ રાધા કિશન હતા.

એક સમયે ત્રણ મેયર અને હવે એક મેયર કેમ?

વર્ષ 2011 પહેલા દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એક હતી. અને વર્ષ 2011 માં, દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનને 3 ભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યું હતું, જે 2012 માં અમલમાં આવ્યું હતું. લગભગ 10 વર્ષ પછી, 22 મે 2022 ના રોજ, ત્રણેય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ફરીથી એક થયા. દિલ્હીમાં અગાઉ 272 વોર્ડ હતા, જ્યારે સીમાંકન બાદ 250 વોર્ડ થઈ ગયા છે. જેમાંથી 42 બેઠકો અનુસૂચિત જાતિ માટે અનામત રાખવામાં આવી છે.

સીમાંકનથી શું બદલાયું?

આ વર્ષે મે મહિનામાં કેન્દ્ર સરકારે ઉત્તર દિલ્હી, દક્ષિણ દિલ્હી અને પૂર્વ દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનને એકમાં મર્જ કરી દીધી હતી. આ અંતર્ગત દિલ્હીમાં ત્રણને બદલે એક જ મેયર હશે. સાથે જ તેમની શક્તિઓ પણ પહેલા કરતા વધુ હશે. હવે એક જ મેયર સમગ્ર દિલ્હીની સંભાળ લેશે. આ ઉપરાંત સીમાંકન બદલવાની સાથે વોર્ડની સંખ્યામાં પણ ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ ઉત્તર અને દક્ષિણ દિલ્હીમાં 104 કાઉન્સિલરની બેઠકો હતી, જ્યારે પૂર્વ દિલ્હીમાં 64 બેઠકો હતી. અગાઉ ત્રણેય મહાનગરપાલિકાઓમાં કુલ 272 બેઠકો હતી, પરંતુ હવે નવા સીમાંકન બાદ તે ઘટીને 250 થઈ ગઈ છે.

વિભાજન પછી આવકમાં કોઈ સુધારો થયો નથી

તમને જણાવી દઈએ કે પૂર્વ સીએમ શીલા દીક્ષિતના કાર્યકાળ દરમિયાન MCDને 3 ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યું હતું. જેની પાછળનો તર્ક એવો હતો કે કામકાજમાં સુધારો થશે અને આવકમાં વધારો થશે. જ્યારે આવક અને કામગીરીમાં કોઈ સુધારો થયો ન હતો, ઉલટું વહીવટી અધિકારીઓ અને કામોની કામગીરી પર ખર્ચ વધ્યો હતો. કેટલાક મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, વિભાજન પછી, ત્રણેય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન સતત નાણાકીય મુશ્કેલીમાં હતા. જ્યારે ત્રણેય કોર્પોરેશનને એક કરીને કોર્પોરેશનને 150 કરોડની બચત થશે.

MCDની રચના ક્યારે અને શા માટે થઈ હતી

• દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એટલે કે MCD એપ્રિલ 1958માં અસ્તિત્વમાં આવ્યું. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, આઝાદીના એક દાયકા પછી, 'બોમ્બે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન'ની તર્જ પર MCDની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની રચના DMC એક્ટ-1957ના આધારે કરવામાં આવી હતી.
• મ્યુનિસિપલ કમિટી, દિલ્હી સહિત દિલ્હીના શહેરી કાર્યોની દેખરેખ માટે વિવિધ સંસ્થાઓ અને સ્થાનિક અધિકારીઓ હતા; સૂચિત વિસ્તાર સમિતિ, સિવિલ સ્ટેશન; સૂચિત વિસ્તાર સમિતિ, લાલ કિલ્લો; મ્યુનિસિપલ કમિટી, દિલ્હી-શાહદરા; મ્યુનિસિપલ કમિટી, પશ્ચિમ દિલ્હી; મ્યુનિસિપલ કમિટી, દક્ષિણ દિલ્હી; સૂચિત વિસ્તાર સમિતિ, મહેરૌલી; સૂચિત વિસ્તાર સમિતિ, નજફગઢ; સૂચિત વિસ્તાર સમિતિ, નરેલા.
• એક્ટમાં એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે શહેરી બાબતોની દેખરેખ માટે ઘણા અધિકારીઓને કામે લગાડવા પડે છે અને પૈસા ખર્ચવામાં આવે છે. એટલા માટે દિલ્હીની શહેરી વહીવટી વ્યવસ્થાને એકીકૃત કરવી જોઈએ. ત્યારે જ દિલ્હીની શહેરી સરકાર સાથે સંબંધિત કાયદામાં સુધારો કરવા માટે સંસદમાં દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તે જ સમયે, 28 ડિસેમ્બર 1957 ના રોજ, રાષ્ટ્રપતિએ તેને બંને ગૃહો દ્વારા પસાર કર્યા પછી મંજૂરી આપી.
• આમ 7 એપ્રિલ 1958ના રોજ દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અસ્તિત્વમાં આવ્યું. અગાઉ દિલ્હી શહેરી વહીવટી તંત્રના આધારે ચાલતું હતું. અત્રે નોંધનીય બાબત એ છે કે દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની પ્રથમ બેઠક તત્કાલિન પીએમ જવાહરલાલ નેહરુએ સંબોધી હતી. તે જ સમયે, દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનનું મુખ્યાલય ચાંદની ચોક વિસ્તારમાં સ્થિત ઐતિહાસિક ટાઉન હોલમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું. ઉપરાંત, 1958 માં, દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં ફક્ત 80 કાઉન્સિલરો હતા, જે પાછળથી ધીમે ધીમે વધીને 272 થઈ ગયા. હવે સીમાંકન બાદ તે ઘટીને 250 પર આવી ગયો છે.

MCD સંબંધિત કેટલાક ખાસ તથ્યો

• દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન લગભગ 2 કરોડ લોકોને સેવા આપે છે, જે લગભગ શ્રીલંકા દેશની વસ્તી જેટલી છે.
• MCD એ વિશ્વની સૌથી મોટી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોમાંની એક છે, જેનું ક્ષેત્રફળ 1,397 ચોરસ કિલોમીટર છે. આ ભારતના 4 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વિસ્તાર કરતા વધુ છે.
• દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનનું 2022-23નું બજેટ 15,276 કરોડ રૂપિયા છે.
• દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં કુલ 12 ઝોન છે અને તેનું મુખ્ય મથક એસ પી મુખર્જી સિવિક સેન્ટર, નવી દિલ્હી ખાતે છે.
• કોંગ્રેસ 1998 થી 2013 સુધી દિલ્હીમાં સત્તામાં હતી, પરંતુ 2007 અને 2012 માં MCD ચૂંટણીમાં ખરાબ રીતે હારી ગઈ. અને 2007 થી, ભાજપ સતત MCD ચૂંટણી જીતી રહ્યું છે. જો કે આ દરમિયાન ભાજપ દિલ્હીમાં સરકાર બનાવી શકી ન હતી.

English summary

MCD Election: What is the full history of Delhi Municipal Corporation?