રાજ્ય સરકારે MSP પર ચણાની રેકોર્ડ બ્રેક ખરીદી કરી

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) પર ગુજરાતમાંથી ગ્રામની ખરીદીએ અગાઉના રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે, જેમાં સરકારે રવિ પ્રાપ્તિ સિઝનના પ્રથમ મહિનામાં જ રૂપિયા 1.98 લાખ મેટ્રિક ટનની ખરીદી કરી હતી, જે અગાઉના વર્ષોની કુલ ખરીદીને વટાવીને, ઊંચા લઘુત્તમ સમર્થન ભાવ (MSP) પર પહોંચી છે. વિક્રમી વાવણી વિસ્તાર બાદ ખેડૂતો પાકના ટ્રક લોડને ખરીદી કેન્દ્રો સુધી પહોંચાડી રહ્યા છે.

નેશનલ કોઓપરેટિવ માર્કેટિંગ ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (નાફેડ)ના તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ, સોમવારની સાંજે 7 વાગ્યા સુધીમાં ગુજરાતમાંથી ચણાની કુલ ખરીદી 1.98 લાખ મેટ્રિક ટન રહી હતી. આંકડા દર્શાવે છે કે, માર્ચથી રાજ્યભરમાં નાફેડ દ્વારા ખોલવામાં આવેલા ખરીદ કેન્દ્રો પર 99,841 જેટલા ખેડૂતોએ તેમનો કઠોળનો પાક વેચ્યો હતો. 1.98 લાખ મેટ્રિક ટનનો આંકડો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તેની પ્રાઇસ સપોર્ટ સ્કીમ (PSS) હેઠળ ગુજરાતમાંથી ચણાની પ્રાપ્તિના હાલના રેકોર્ડ્સ કરતા વધુ છે.

ગુજરાતના કૃષિ નિર્દેશાલય (DAG) પાસે ઉપલબ્ધ ડેટા અનુસાર, કેન્દ્રએ વર્ષ 2020-21માં રાજ્યમાંથી 1.51 લાખ મેટ્રિક ટન ચણાની ખરીદી કરી હતી, જે રાજ્યમાં સૌથી વધુ છે. જોકે, ચાલુ 2022-'23 રવિ પ્રાપ્તિ સિઝનના પ્રથમ 34 દિવસમાં જ લીગની પ્રાપ્તિએ આ આંકડો વટાવી દીધો છે અને પ્રાપ્તિ અભિયાનમાં લગભગ બે મહિના બાકી છે. કેન્દ્રએ 2019-20 સિઝનમાં 1.24 લાખ મેટ્રિક ટન, 2018-'19માં 17,914 મેટ્રિક ટન અને 2017-'18માં 90,968 મેટ્રિક ટનની ખરીદી કરી હતી.

આ સિઝનમાં વિક્રમી ખરીદી એ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ગ્રામ એમએસપીને વધારીને રૂપિયા 5,230 પ્રતિ ક્વિન્ટલ કરવાનું સંયોજન છે, ખેડૂતોએ રાજ્યમાં 11.32 લાખ હેક્ટર (એલએચ)ના સર્વકાલીન ઉચ્ચ વિસ્તારમાં આ પાકની વાવણી કરી છે અને કૃષિ પેદાશોના બજારમાં સમિતિ (APMC) મંડીઓમાં નજીવા નીચા ભાવ છે. વર્ષ 2010-11માં ગ્રામ માટે MSP માત્ર 2,100 રૂપિયા હતી, પરંતુ કેન્દ્ર ત્યારથી દર વર્ષે તેમાં વધારો કરી રહ્યું છે, 2020-21માં તેને 5,100 રૂપિયા સુધી વધારી રહ્યું છે.

DAGના એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, રાજ્ય સરકારના અંદાજ મુજબ, રાજ્યમાં ચણાનું ઉત્પાદન 24.90 લાખ મેટ્રિક ટન રહેવાની શક્યતા છે, જે રાજ્યમાં અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ છે અને કેન્દ્ર આ સિઝનમાં રાજ્યમાંથી છ લાખ ટનથી વધુની ખરીદી કરે તેવી શક્યતા છે. કેન્દ્રએ ગુજરાતમાંથી શરૂઆતમાં 4.65 લાખ મેટ્રિક ટન ચણા ખરીદવા માટેના ક્વોટાને મંજૂરી આપી છે. સમગ્ર દેશમાંથી Nafed દ્વારા ચણાની કુલ ખરીદી 3.82 લાખ MT હતી અને તેમાં ગુજરાતનો હિસ્સો લગભગ અડધો હતો.

મહારાષ્ટ્ર (1.49 લાખ મેટ્રિક ટન) અને તેલંગાણા (35,397 મેટ્રિક ટન) અન્ય બે રાજ્યો છે, જ્યાં પીએસએસ હેઠળ ચણાની ભૌતિક ખરીદી ચાલુ છે. સરકારી ખરીદ કેન્દ્રો પર 5,230 ની ખાતરીપૂર્વકની કિંમતની સામે, એપીએમસી મંડીઓના ખુલ્લા બજારમાં વેચાણ કરતા ખેડૂતો સરેરાશ 4,500 રૂપિયા વસૂલ કરી રહ્યા છે.

રાજકોટ જિલ્લાના લોધીકા તાલુકામાં આવેલા અભેપર ગામના ખેડૂત બાબુ સાવલિયા (70)એ જણાવ્યું હતું કે, MSP અને બજાર કિંમત વચ્ચેનો તફાવત નોંધપાત્ર છે. મગફળીથી વિપરીત, ચણા લણણી પછી કોઈ નોંધપાત્ર માત્રામાં ભેજ ગુમાવતા નથી, તેથી જો કોઈ લણણી પછી તરત વેચે અથવા એક મહિના પછી વેચે તો વજન લગભગ સમાન રહે છે.

રાજકોટમાં રાજકોટ એપીએમસીના જૂના યાર્ડમાં પોતાનો પાક વેચવા આવેલા એક ખેડૂતે જણાવ્યું હતું કે, આવા સંદર્ભમાં, સરકારી ખરીદી વખતે કોઈના વારાની રાહ જોવી નફાકારક છે. આ સાથે આ ખેડૂતના નાના ભાઈ, વિઠ્ઠલ કે જેઓ લગભગ પાંચ હેક્ટર જમીનની માલિકી ધરાવે છે, તેમણે જણાવ્યું હતું કે, મેં લગભગ ત્રણ અઠવાડિયા પહેલા 40 ક્વિન્ટલ ચણાની લણણી કરી હતી. ઉપજ લગભગ 25 ક્વિન્ટલ પ્રતિ હેક્ટર સંતોષકારક હતી. મને પૈસાની સખત જરૂર ન હતી તેથી પ્રાપ્તિ કેન્દ્રમાં મારા વારાની રાહ જોઈ. તેઓ પ્રાપ્તિ કેન્દ્ર પર મારા પાકને નકારી કાઢવાના કારણો શોધી રહ્યા નથી અને મને કહેવામાં આવ્યું છે કે, આ વર્ષે ચુકવણી પણ ઝડપથી કરવામાં આવી રહી છે.

નાફેડ, સર્વોચ્ચ સહકારી માર્કેટિંગ એન્ટિટી, કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ચણાની પ્રાપ્તિ માટે રાષ્ટ્રીય નોડલ એજન્સી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવી છે. જેના બદલામાં, Nafed એ ગુજરાત રાજ્ય સહકારી માર્કેટિંગ ફેડરેશન લિમિટેડ (ગુજકોમાસોલ), રાજ્યની સર્વોચ્ચ સહકારી માર્કેટિંગ સંસ્થા, રાજ્ય સ્તરની એજન્સી (SLA) તરીકે ગ્રામ પ્રાપ્તિની કામગીરી ચલાવવા માટે હાયર કરી છે. ગુજકોમાસોલે તેના વતી સહકારી મંડળીઓ અને જિલ્લા કક્ષાના સહકારી સંઘોને 187 પ્રાપ્તિ કેન્દ્રો ચલાવવાનું કામ સોંપ્યું છે.

તનસાવા સરદાર જિનિંગ-પ્રોસેસિંગ અને ખરીદ-વેચન સહકારી મંડળી લિમિટેડના ચેરમેન અનિલ પટેલે જણાવ્યું હતું કે, શરૂઆતમાં કેન્દ્ર પર ખેડૂતોની આવક ઓછી હતી, પરંતુ છેલ્લા બે સપ્તાહમાં તેમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. અમે દરરોજ 80 ખેડૂતોને એસએમએસ એલર્ટ મોકલીએ છીએ અને જેઓ તેમનો વારો ચૂકી ગયા છે તેવા અન્ય 20 લોકોને કોલ કરીએ છીએ.

તણસાવા મંડળી એ રાજકોટ જિલ્લાના ઉપલેટા તાલુકાના તણસાવા ગામમાં આવેલી સહકારી મંડળી છે અને તેને લોધિકા તાલુકા માટે ગ્રામ ખરીદી કેન્દ્ર ચલાવવાનું કાર્ય સોંપવામાં આવ્યું છે.

નવનીત મયાત્રા કે જેઓ રાજકોટમાં લોધિકાના ખરીદ કેન્દ્રમાં ગુણવત્તા નિરીક્ષક તરીકે કાર્યરત છે તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ સિઝનમાં ચૂકવણી પણ ઝડપી છે. જે ખેડૂતોએ માર્ચના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં તેમના ચણાનું વેચાણ કર્યું છે, તેઓને તેમના લેણાં ચુકવવામાં આવ્યા છે. આ દરમિયાન વર્ષના અંતમાં એક સપ્તાહ સુધી બંધ રહ્યા બાદ 1 એપ્રિલથી એપીએમસી ફરી ખુલી ત્યારથી ચણાના ભાવમાં વધારો થઈ રહ્યો છે. સોમવારના રોજ રાજકોટ એપીએમસીમાં ભાવ રૂપિયા 4,730ને સ્પર્શ્યો હતો.

English summary

Purchases of chickpeas on MSP close to 2 lakh metric tonnes, breaking records.