જાણો કેવી રીતે અફઘાનિસ્તાન પર થયો તાલિબાનનો કબજો, કેમ અમેરિકાએ બનાવ્યો આતંકી દેશ

દાયકાઓ સુધી અફઘાનિસ્તાન વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી દેશો માટે તેમની તાકાત બતાવવા માટે એક પ્રયોગશાળા હતી. 9/11 પછી અમેરિકાની સેનાએ જે રીતે ફરી અહીં પગ મૂક્યો, તે પછી એવું માનવામાં આવતું હતું કે અહીં પરિસ્થિતિ વધુ સારી થઈ શકે છે, પરંતુ એવું થઈ શક્યું નહીં. અત્યારે અફઘાનિસ્તાનની હાલની સ્થિતિ એ છે કે તાલિબાનોએ કંધાર, કાબુલ સહિત સમગ્ર અફઘાનિસ્તાન પર કબજો જમાવી લીધો છે. અમેરિકાના તાલીમ પામેલા સૈનિકો અહીંથી પોતાનો જીવ બચાવવા દોડી રહ્યા છે અને આ લોકો પોતાનો જીવ બચાવવા માટે તાજિકિસ્તાન, તુર્કમેનિસ્તાનમાં છુપાયા છે. અફઘાનિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ અશરફ ગનીએ પણ દેશ છોડી દીધો છે.

સેનાને હટાવવામાં આવી એ અમેરિકાની મોટી ભૂલ

અફઘાનિસ્તાનની કુલ વસ્તી 3.80 કરોડ છે, જેમાંથી માત્ર 60-70 હજાર લોકો તાલિબાન સેનામાં સામેલ છે. અત્યારે તાલિબાનની તાકાતમાં પણ ઘણો વધારો થયો છે કારણ કે અફઘાનિસ્તાન છોડતી વખતે અમેરિકાએ તેના જૂના હથિયારો, વાહનો, ટેન્કો વગેરે અહીં છોડી દીધા હતા કારણ કે તે વર્તમાન યુએસ વર્લ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ મુજબ નહોતું. આ જ કારણ છે કે લગભગ 700 ટ્રક, હથિયારો, ટેંક વગેરે તાલિબાનના કબજામાં છે. આની મદદથી આ લોકોએ સમગ્ર અફઘાનિસ્તાન પર નિયંત્રણ મેળવ્યું છે, સતત શહેરો પર કબજો જમાવ્યો છે. અમેરિકા દ્વારા તાલીમ પામેલા અફઘાન સૈનિકો હવે તેમના જીવન માટે ભાગી રહ્યા છે અથવા તાલિબાન સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરી રહ્યા છે. શરણાગતિ બાદ તાલિબાન આ લોકોના હથિયારોનો કબજો લે છે.

અફઘાનિસ્તાનની સંરચના

અફઘાનિસ્તાનની રચના વિશે વાત કરો, મુખ્યત્વે અહીં આદિવાસીઓ રહે છે અને અહીં 80-90 ટકા વિસ્તાર પર્વતીય છે. અફઘાનિસ્તાનમાં પશ્તુન્સની સૌથી વધુ વસ્તી છે. પાકિસ્તાનમાં મોટી સંખ્યામાં પશ્તુન પણ વસે છે. પરંતુ અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે દુરંદ રેખા દોરીને બે દેશોના પશ્તુનોને અલગ કરવાનું કામ બ્રિટિશ સરકારે કર્યું હતું. હકીકતમાં, બ્રિટન ઈચ્છતું ન હતું કે પશ્તૂનો એક થાય, તેથી બંનેમાં ભાગલા પડ્યા અને ફરી એકવાર ભાગલા પાડો અને રાજ કરોની નીતિ અપનાવવામાં આવી. જેના કારણે પશ્તુન વસ્તીનો એક ભાગ પાકિસ્તાન અને બીજો ભાગ અફઘાનિસ્તાનમાં ગયો.

અફઘાનિસ્તાનમાં માત્ર અફઘાની રાજ કરી શકે છે

જે પ્રકારનો ભૂપ્રદેશ અફઘાનિસ્તાનનો છે તે અન્ય કોઈપણ દેશ માટે તદ્દન પડકારજનક છે. લોકો માટે અહીં અન્ય કોઈ દેશ કરતા આગળ રહેવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે કારણ કે અહીંનો મોટાભાગનો ભૂપ્રદેશ પર્વતીય છે, ત્યાં સપાટ જમીનોનો અભાવ છે. અહીં 80-90 ટકા વસ્તી ગામમાં રહેતી હતી. અહીં ખેતી કરવી પણ શક્ય નથી, તેથી અફઘાનિસ્તાનના લોકો જ અફઘાનિસ્તાનમાં રાજ કરી શકે છે. અફઘાનિસ્તાનમાં અફીણની ખેતીનો મોટો જથ્થો છે, કુદરતી સંસાધનોનો મોટો જથ્થો છે, જેના કારણે અમેરિકા અને સોવિયત સંઘે અહીં દખલ કરી હતી.

અફઘાનિસ્તાનનો ઇતિહાસ

પ્રથમ એંગ્લો-અફઘાન યુદ્ધમાં બ્રિટિશરોને હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, બ્રિટને બીજું એંગ્લો-અફઘાન યુદ્ધ જીત્યું હતું અને બ્રિટિશરોએ અફઘાનિસ્તાનના કેટલાક ભાગો પર કબજો કર્યો હતો. પરંતુ ત્રીજા એંગ્લો-અફઘાન યુદ્ધમાં બ્રિટને અફઘાનિસ્તાનને આઝાદ કર્યું. આ પછી અહીં રાજા-મહારાજાનું શાસન ચાલવા લાગ્યું. રાજા ઝહિર શાહે અફઘાનિસ્તાનમાં 1933 થી 1973 સુધી શાસન કર્યું. 1973 માં ઝહિર શાહના પિતરાઈ ભાઈ મોહમ્મદ દાઉદ ખાને સરકાર ઉથલાવી અને સત્તા સંભાળી. દાઉદ ખાનને પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી ઓફ અફઘાનિસ્તાન પાર્ટીએ મદદ કરી હતી. PDPA ડાબેરી પક્ષ તરીકે ઓળખાતું હતું.

PDPAની રચના

PDPAની રચના 1965 માં કરવામાં આવી હતી, તેની રચના મુખ્યત્વે ગરીબોની સ્થિતિ સુધારવા માટે કરવામાં આવી હતી. 1960 ના દાયકામાં મધ્ય એશિયાના ઘણા દેશોમાં પછાત અને ગરીબો માટે આંદોલન ચાલી રહ્યું હતું. આ આંદોલન વચ્ચે અફઘાનિસ્તાનમાં પણ આ પક્ષની રચના થઈ. પાર્ટીની રચના નૂર મોહમ્મદ તાકી, બાર્બક કરમલ, હાફિઝુલ્લા અમીને કરી હતી. PDPA માં બે મુખ્ય પક્ષો હતા, પહેલો પરચમ જે રાષ્ટ્રવાદી જૂથ હતો અને તેને શ્રીમંત અને મધ્યમ વર્ગના લોકો દ્વારા ટેકો મળ્યો હતો. બીજો જૂથ ખલ્ક જૂથ હતો જે ગ્રામીણ સમર્થન ધરાવે છે, અગત્યનું અફઘાનિસ્તાનમાં 80-90 ટકા લોકો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા હતા. ખાલ્ક જૂથ કટ્ટરપંથી હતું, જેને સોવિયત યુનિયન દ્વારા ટેકો આપવામાં આવ્યો હતો.

તખ્ત પલટનો સમય

મોહમ્મદ દાઉદ ખાને પશ્તુનોને એક કરવાની નીતિથી વિમુખ થયા, જેનાથી પીડીપીએ ગુસ્સે થયું. ત્યારબાદ એપ્રિલ 1978 માં ટ્રેડ યુનિયન નેતાની હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ હત્યા પાછળ દાઉદ ખાનનો હાથ હોવાનું માનવામાં આવે છે. નૂર મોહમ્મદ તાકી, હાફિઝુલ્લાહ, બાર્બાકને નજરકેદ કરવામાં આવ્યા હતા. જે બાદ અફઘાનિસ્તાનમાં બળવા માટેની યોજના ફરી એક વખત તૈયાર કરવામાં આવી રહી હતી. PDPA એ દેશની સેનાને તેની તરફ ફેરવી અને બળવો ઉથલાવી દીધો. સેનાએ મોહમ્મદ દાઉદને ઘરમાંથી કાtingીને તેની હત્યા કરી હતી. PDPA અને સેના મોહમ્મદ દાઉદના ઘરે આશરે 250 ટેન્કો સાથે પહોંચ્યા, ત્યારબાદ દેશમાં બળવો થયો.

સુધારાઓનો વિરોધ, અફઘાનિસ્તાનમાં સોવિયેત સૈનિકોનો પ્રવેશ

પીડીપીએ સત્તામાં આવ્યા બાદ પરચમ અને ખલ્ક ફરી એક વખત અલગ થઈ ગયા. પીડીપીએ ગરીબોને જમીન આપવાનું કામ શરૂ કરાયું હતું. મહિલાઓને અધિકારો આપવામાં આવ્યા હતા. શિક્ષણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો, લગ્ન વ્યવસ્થામાં સુધારા, કૃષિ સુધારા, આરોગ્ય વ્યવસ્થા વગેરે કરવામાં આવી. પરંતુ લોકો આ સુધારાની તરફેણમાં ન હતા કારણ કે લગભગ 90 ટકા વસ્તી નિરક્ષર હતી, લોકોને લાગ્યું કે તે આપણી સંસ્કૃતિની વિરુદ્ધ છે. લોકોએ વિરોધ શરૂ કર્યો. આ વિરોધ સામે PDPA ને સોવિયત સંઘનું સમર્થન મળ્યું. લોકોના વિરોધ બાદ પીડીપીએના બે જૂથ પરચમ અને ખલ્કમાં વિરોધ શરૂ થયો. હફીઝુલ્લા અમીને નૂર મોહમ્મદ તારકીની હત્યા કરાવી. હાફિઝ ઉલ્લાહ 1979 માં અફઘાનિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા. હાફિઝને વધુ કટ્ટર અને પાગલ નેતા માનવામાં આવતો હતો, તેથી જ સોવિયતે હાફિઝ ઉલ્લાહને મારી નાખ્યો.

અફઘાન યુદ્ધ

આખરે કમલ બારબાક દેશના નેતા બન્યા. 1979 માં સોવિયત સંઘે અફઘાનિસ્તાનમાં સ્થિરતા લાવવા સૈનિકો મોકલ્યા. જે પછી અફઘાનિસ્તાનના લોકોએ PDPA અને સોવિયત યુનિયન સામે વિરોધ કરવાનું શરૂ કર્યું અને અફઘાનિસ્તાનમાં અફઘાન યુદ્ધ શરૂ થયું, આ યુદ્ધ 1979 થી 1989 સુધી ચાલ્યું. અફઘાનિસ્તાનમાં સોવિયેત દળોના આગમન પછી, અમેરિકાએ યુએસ પીડીપીએ અને સોવિયેત યુનિયન સામે લડતા મુજાહિદ્દીનોને ટેકો આપવાનું શરૂ કર્યું. અમેરિકા ઉપરાંત પાકિસ્તાન, ચીન, બ્રિટને આ લોકોને ટેકો આપવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારબાદ સોવિયત સંઘે 1989 માં પોતાની સેના પાછી ખેંચી લીધી.

અફઘાનિસ્તાનમાં યુએસનો પ્રવેશ - ઓપરેશન સાયક્લોન 1979-89

આ તે સમય હતો જ્યારે અમેરિકા અને સોવિયત સંઘ વિશ્વ શક્તિ બનવા માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા હતા. સોવિયત યુનિયન અફઘાનિસ્તાનમાં પ્રવેશી ચૂક્યું હોવાથી અમેરિકાએ પણ અહીં દખલ કરવાનો નિર્ણય કર્યો. યુએસ અફઘાનિસ્તાનમાં સીધો પ્રવેશ ન લઈ શક્યું, જે ઘણા કુદરતી સંસાધનોથી સમૃદ્ધ છે, તેથી અમેરિકાએ અપ્રત્યક્ષ રીતે અહીં પ્રવેશ કર્યો.યુએસ પ્રમુખ રોનાલ્ડ રીગનનો સિદ્ધાંત એ હતો કે તેઓ અફઘાનિસ્તાનને આર્થિક મદદ આપશે જેથી અર્થતંત્ર સારું રહેશે અને આર્મી મજબૂત કરવામાં આવી હતી આ કરવા માટે પૈસા આપવા જોઈએ અને હથિયારો આપવા જોઈએ રિપોર્ટ અનુસાર, અમેરિકાએ લગભગ એક લાખ મુજાહિદોને તાલીમ આપી હતી. નોંધનીય છે કે પાકિસ્તાનની ISI દ્વારા જે અફઘાનિસ્તાનના મુજાહિદોને ટેકો આપી રહી હતી, અમેરિકાએ આ મુજાહિદોને તાલીમ આપી હતી. અમેરિકા પાકિસ્તાનને આર્થિક મદદ મોકલતું હતું જેનો ઉપયોગ અફઘાનિસ્તાનમાં મુજાહિદોને મજબૂત કરવા માટે થતો હતો. શરૂઆતમાં, યુ.એસ.એ $ 5 મિલિયન સાથે નાણાકીય સહાય શરૂ કરી, પરંતુ 1980 પછી આ રકમ વધારીને દર વર્ષે લગભગ 20-30 મિલિયન ડોલર કરવામાં આવી. 1987 સુધીમાં, આ રકમ વધારીને 630 મિલિયન ડોલર કરવામાં આવી હતી, પૈસા અહીં મોકલવામાં આવ્યા હતા.

અફઘાનિસ્તાનમાં 1996 થી 2001 સુધી તાલિબાનનું શાસન

સાઉદી અરેબિયાના ઘણા યુવા સ્વયંસેવકોએ પણ અફઘાનિસ્તાનને ટેકો આપવાનું શરૂ કર્યું. ઓસામા બિન લાદેન, જે સાઉદી અરેબિયાના એક શ્રીમંત પરિવારનો હતો, અફઘાનિસ્તાન પહોંચ્યો અને અલ કાયદાની સ્થાપના કરી. એટલું જ નહીં, જૈશ-એ-મોહમ્મદ, હક્કાની નેટવર્ક સહિત તમામ આતંકવાદી સંગઠનો અફઘાનિસ્તાનમાં ખીલવા લાગ્યા. આ મુજાહિદોએ મળીને તાલિબાનની રચના કરી. હથિયારોના અભાવને કારણે મુજાહિદ સોવિયત સામે સીધો યુદ્ધ લડી શક્યો ન હતો. જે બાદ અમેરિકાએ આ લોકોને મિસાઈલ-હથિયારો વગેરે આપવા જોઈએ. અફઘાનિસ્તાનથી સોવિયેત ગયા પછી, યુએસ મુજાહિદોએ અમેરિકાની સૂચનાઓનું પાલન કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, તેથી જ અમેરિકાએ પણ અહીં ભંડોળ અટકાવી દીધું હતું અને 1996 થી 2001 સુધી તાલિબાનોએ અફઘાનિસ્તાન પર કબજો કર્યો હતો.

શું છે તાલિબાન?

વર્ષ 1994 માં તાલિબ શબ્દ પરથી રચાયેલ તાલિબાન સંગઠનની રચના કરવામાં આવી હતી. તાલિબ શબ્દનો અર્થ ધાર્મિક વિદ્યાર્થી છે. પશ્તુન, મદરેસા-ધાર્મિક સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ અને સૈનિકો આ સંગઠનમાં જોડાવા લાગ્યા. બે વર્ષમાં તાલિબાને સમગ્ર અફઘાનિસ્તાન પર કબજો જમાવ્યો અને મુલ્લા મોહમ્મદ ઉમર તેના સર્વોચ્ચ નેતા બન્યા. રિપોર્ટ અનુસાર, તેનું મૃત્યુ 2013 માં ટીબીથી થયું હતું. 1996 માં મુલ્લા મોહમ્મદ ઓમરે 50 લોકો સાથે તાલિબાનની રચના કરી. તેઓ અફઘાનિસ્તાનમાં શરિયા કાયદો લાવવા માંગતા હતા. તાલિબાનને આખા અફઘાનિસ્તાનમાંથી સમર્થન મળવાનું શરૂ થયું અને તાલિબાન જૂથ વધવા લાગ્યું અને 15,000 થી વધુ લોકો તાલિબાનમાં જોડાયા. તાલિબાનની વ્યૂહરચના પહેલા મોટા શહેરો પર કબજો કરવાની હતી. તાલિબાને 1996 થી 2001 સુધી સમગ્ર અફઘાનિસ્તાન પર નિયંત્રણ રાખ્યું હતું.

તાલિબાનનું ક્રુર શાસન

મહિલાઓ પર મોટાભાગના અત્યાચાર તાલિબાનના શાસન હેઠળ થયા હતા. મહિલાઓ પુરૂષ વગર જાહેર સ્થળે જઈ શકતી નહોતી, તેમને મોટેથી વાત કરવાની છૂટ નહોતી, તેમને બુરખા વગર ખુલ્લામાં ચાલવાની મનાઈ હતી, કોઈપણ જાહેર કાર્યક્રમમાં જઈ શકાતી નહોતી, જેના કારણે ઘણી સ્ત્રીઓ હતાશ થઈ ગઈ હતી. મહિલા શિક્ષણ બંધ કરવામાં આવ્યું હતું, લગભગ 8-9 હજાર મહિલા શિક્ષકોને કા firedી મુકવામાં આવી હતી, તમામ જગ્યાએ મહિલા કર્મચારીઓને કા firedી મૂકવામાં આવ્યા હતા. રમતો, સંગીત મનોરંજન વગેરે પર પ્રતિબંધ હતો. પશ્ચિમી સભ્યતા, કપડાં વગેરે પર પ્રતિબંધ હતો. અફઘાનિસ્તાનની ભૂમિ આતંકવાદીઓ માટે સ્વર્ગ બની ગઈ હતી. અલ કાયદા, જૈશ, હક્કાની જેવા આતંકવાદી સંગઠનો અહીં વિકસ્યા. સાઉદી અરેબિયાના શ્રીમંત પરિવાર સાથે સંકળાયેલા ઓસામા બિન લાદેન પણ અફઘાનિસ્તાન પહોંચ્યા અને અહીં અલ કાયદા જેવું આતંકવાદી સંગઠન શરૂ કર્યું અને તેણે અમેરિકાના વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પર પ્લેન હુમલો કર્યો.

9/11 પછી અફઘાનિસ્તાન પરત ફરી અમેરિકી સેના

તાલિબાને અફઘાનિસ્તાનમાં કટ્ટર કાયદા લાગુ કર્યા. પરંતુ 2001 માં જ્યારે અલ-કાયદાએ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પર હુમલો કર્યો ત્યારે ફરી એક વખત અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાનમાં સૈનિકો મોકલ્યા. 2010 સુધીમાં અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાનમાં લગભગ 100,000 સૈનિકો મોકલ્યા હતા. પરંતુ આ હોવા છતાં અમેરિકાને અહીં હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. 2014 સુધીમાં, અફઘાનિસ્તાને લશ્કરી કામગીરી બંધ કરી દીધી. અમેરિકાએ તાલિબાનને શહેરોમાંથી હાંકી કા્યા હોવા છતાં તેઓ ગામમાં સ્થાયી થયા હતા. તાલિબાનને અફીણના ગેરકાયદે વેપારમાંથી ક્યારેય પૈસાની અછત નહોતી. અફઘાનિસ્તાન મુખ્યત્વે પર્વતીય છે અને ખૂબ જ સપાટ ભૂપ્રદેશ ધરાવે છે અને રસ્તાઓ તાલિબાન માટે સારી રીતે જાણીતા હતા, આ કારણ છે કે આ લોકો ગેરિલા યુદ્ધ લડતા હતા અને ઘણા અમેરિકન સૈનિકોને મારી નાખતા હતા. આંકડા મુજબ અફઘાનિસ્તાનમાં લગભગ 4500 અમેરિકી સૈનિકો માર્યા ગયા છે.

અમેરિકાએ 2014 થી અમેરિકામાં સૈન્ય ઓપરેશન બંધ કરી દીધા હતા

બરાક ઓબામાના શાસન દરમિયાન અમેરિકામાં અવાજ ઉઠ્યો હતો કે અમે અફઘાનિસ્તાનના આંતરિક મુદ્દાઓમાં શા માટે આપણી સેના ગુમાવી રહ્યા છીએ, ત્યારબાદ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમે અફઘાનિસ્તાનથી અમારા સૈનિકોને પાછા ખેંચીશું. 2014 માં અમેરિકાએ તમામ લશ્કરી કામગીરી બંધ કરી દીધી હતી અને અફઘાન સેનાને નિયંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું. જોકે અમેરિકાએ તાલિબાનને શહેરોમાંથી હાંકી કા્ઢ્યા હતા, પરંતુ તેઓ તેમને હરાવવામાં સફળ થયા ન હતા. જે બાદ અમેરિકા સમજી ગયું કે તે તાલિબાનને હરાવી શકે તેમ નથી, તેથી અમેરિકાએ તાલિબાન સાથે શાંતિ કરાર કરવાનો નિર્ણય કર્યો. 29 ફેબ્રુઆરી 2020 ના રોજ, અમેરિકાએ કતારના દોહામાં તાલિબાન સાથે શાંતિ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા.

English summary

Know how the Taliban took over Afghanistan