બર્બાદ થયા બાદ પણ ચીન પાસેથી 10 અરબ ડોલર લેશે પાકિસ્તાન, ઉઠી રહ્યાં છે સવાલ

પાકિસ્તાન ચીન પાસેથી લોન લઈને પેશાવરથી કરાચી સુધી રેલ લાઈન બાંધવા માંગે છે, જેને એમએલ-1 પ્રોજેક્ટ નામ આપવામાં આવ્યું છે અને તેના માટે તે ચીન પાસેથી $9.8 બિલિયનની લોન લેવા તૈયાર છે.

રિઝર્વ બેંક ઓફ પાકિસ્તાનના જણાવ્યા અનુસાર, ગયા અઠવાડિયે પાકિસ્તાન પાસે માત્ર $6.8 બિલિયન વિદેશી મુદ્રા ભંડાર બચ્યો હતો અને આ વર્ષે પાકિસ્તાને દેવાના વ્યાજમાં તેનાથી વધુ રકમ ચૂકવવી પડશે. મતલબ કે જો પાકિસ્તાનને અન્ય કોઈ દેશ પાસેથી લોન નહીં મળે તો તે દેશ ડિફોલ્ટ થઈ જશે. પરંતુ, બીજી બાજુ, પાકિસ્તાન તેના એક મોટા રેલ પ્રોજેક્ટ માટે ચીન પાસેથી લગભગ $10 બિલિયનની નવી લોન લઈ રહ્યું છે અને વિશ્લેષકો કહે છે કે નવી ચીની લોન ભવિષ્યમાં પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા માટે વધારાના જોખમો ઊભી કરી શકે છે.

રેલ્વે પ્રોજેક્ટ માટે લેશે લોન

પાકિસ્તાન ચીન પાસેથી લોન લઈને પેશાવરથી કરાચી સુધી રેલ લાઈન બાંધવા માંગે છે, જેને એમએલ-1 પ્રોજેક્ટ નામ આપવામાં આવ્યું છે અને તેના માટે તે ચીન પાસેથી $9.8 બિલિયનની લોન લેવા તૈયાર છે. પરંતુ, આ પ્રોજેક્ટ છેલ્લા ચાર વર્ષથી અટવાયેલો છે કારણ કે ચીને હજુ સુધી લોન ફાઇનલ કરી નથી. જે બાદ પાકિસ્તાને આ પ્રોજેક્ટને ચાઈના-પાકિસ્તાન ઈકોનોમિક કોરિડોરનો ભાગ બનાવ્યો એટલે કે CPEC અને ચીન પાકિસ્તાનને લોન આપવા માટે સહમત થયા. ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં, પાકિસ્તાનના નાણા પ્રધાન ઇશાક ડારે જણાવ્યું હતું કે બેઇજિંગ રેલ પ્રોજેક્ટને "ફાસ્ટ-ટ્રેક" કરવા માટે સંમત છે. આ નિર્ણય ત્યારે લેવામાં આવ્યો જ્યારે પાકિસ્તાન અને ચીનની સંયુક્ત સંકલન સમિતિએ આ પ્રોજેક્ટ પર ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજી અને આ પ્રોજેક્ટ અંગે પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી.

ચીન પર કેટલુ નિર્ભર છે પાકિસ્તાન?

પાકિસ્તાનને તેની મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે ચીન અને સાઉદી અરેબિયા પર નિર્ભર રહેવું પડે છે અને ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં ઈન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ એટલે કે IMFએ પાકિસ્તાનને ઘણી શરતો સાથે $1.1 બિલિયનની લોન આપી હતી. ઘણા અહેવાલોમાં એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે પાકિસ્તાન આ વર્ષે ડિફોલ્ટ થઈ શકે છે. દરમિયાન, અહેવાલો સૂચવે છે કે ML-1 પ્રોજેક્ટ પર કામ આ વર્ષે માર્ચની શરૂઆતમાં શરૂ થઈ શકે છે. પાકિસ્તાનના પ્લાનિંગ મિનિસ્ટર અહેસાન ઈકબાલે તાજેતરમાં ફાઈનાન્શિયલ ટાઈમ્સને જણાવ્યું હતું કે પ્રોજેક્ટ પર કામ તબક્કાવાર હાથ ધરવામાં આવશે અને શરૂઆતમાં $3 બિલિયનનો ખર્ચ થશે. તેમણે કહ્યું કે આ લોન આગામી 20 થી 25 વર્ષમાં ચીનને ચૂકવવામાં આવશે અને ચીનની આ લોન "કન્સેશનલ" હશે. પરંતુ નિષ્ણાતોને આ અંગે શંકા છે.

પાકિસ્તાન બેદરકારીથી કેમ લે છે લોન?

નિષ્ણાતો કહે છે કે એવું લાગે છે કે પાકિસ્તાન વર્તમાન આર્થિક સંકટ છતાં ચીનની લોન લેવા માટે બેતાબ છે, જ્યારે પાકિસ્તાનની ચાલુ ખાતાની ખાધમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. તે જ સમયે, ચીનના દેવા સિવાય, પાકિસ્તાન પર લગભગ $ 100 બિલિયનનું બાહ્ય દેવું છે. IMFના ડેટા અનુસાર, પાકિસ્તાનના કુલ વિદેશી દેવાના 30 ટકા હિસ્સો એકલા ચીનનો છે, જેને પાકિસ્તાન ચૂકવવામાં અસમર્થ છે. પાકિસ્તાને ચીન પાસેથી લગભગ 30 અબજ ડોલરની લોન લીધી છે અને જો નવી લોનનો સમાવેશ કરવામાં આવે તો આ દેવું વધીને 40 અબજ ડોલર થઈ જશે. ચીન ઉપરાંત પાકિસ્તાને IMF, વર્લ્ડ બેંક અને એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક પાસેથી પણ મોટી લોન લીધી છે.

દેવાના સહારે ચાલી રહ્યું છે પાકિસ્તાન?

આ સિવાય પાકિસ્તાને વિવિધ પ્રોજેક્ટ માટે અબજો ડોલરની લોન લીધી છે. ઇસ્લામાબાદ સ્થિત SDPIના ડેટા દર્શાવે છે કે CPEC પ્રોજેક્ટ પર ચીન પાકિસ્તાન સાથે કામ કરી રહ્યું છે તેનું બજેટ 2015 અને 2030 વચ્ચે $62 બિલિયનનું છે, જેમાં પાકિસ્તાને $27.4 બિલિયનનું રોકાણ કરવાનું છે. છેલ્લા 3 વર્ષથી પાકિસ્તાને આ પ્રોજેક્ટમાં નાણાં રોકવાનું બંધ કરી દીધું છે, તેથી CPEC પ્રોજેક્ટ અટકી ગયો છે. આવી સ્થિતિમાં રેલ લાઇન માટે ચીન પાસેથી વધુ લોન લેવાથી પાકિસ્તાનનું ભવિષ્ય અંધકારમાં છે અને એવું લાગે છે કે પાકિસ્તાન આંખ આડા કાન કરી રહ્યું છે. તે જ સમયે, પાકિસ્તાનનું કહેવું છે કે તેને ચીન પાસેથી રાહત દરે લોન મળે છે, પરંતુ આંકડા દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાન ચીન પાસેથી અન્ય સંસ્થાઓ કરતા 1 થી 2 ટકા વધુ વ્યાજ દરે લોન લે છે.

English summary

Pakistan will take 10 billion dollars from China, the question is being raised