રાજહંસોનું વિશ્રામ ગૃહ કહેવાય છે ગુજરાતું આ શહેર

Published: Monday, March 10, 2014, 11:54 [IST]

ભુજ ઉંડી ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતું એક શહેર અને કચ્છનું મુખયાલય છે. શહેરનું નામ ભુજિયો ડુંગર પરથી પડ્યું છે. જે શહેરના પૂર્વીય ભાગમાં સ્થિત છે. તેને વિશાળ નાગ ભુજંગનું સ્થળ માનવામાં આવે છે. જેને સમર્પિત એક મંદિર આ પર્વતોની ચોટી પર સ્થિત છે.

ભુજને પૂર્વ ઐતિહાસિક દિવસોથી શરૂ થતા ભારતીય ઇતિહાસ સાથે એક મજબૂત સંબંધ છે. સિંધુ ઘાટી સંસ્કૃતિ અને મહાન સિંકદરના શાસનકાળથી લઇને જાડેજા રાજપૂત, ગુજરાત સલ્તનત અને બ્રિટિશ શાસન સુધી ભુજનો ઇતિહાસ દરેક તબક્કામાં જોવા મળ્યો છે. 18મી સદીમાં રાવ ગોડજએ તત્કાલિન રાજનીતિક પરિસ્થિતિઓથી કચ્છને બચાવવા ભુજના કિલ્લાનો બનાવડાવ્યો હતો. આ પરિસ્થિતિઓ મુગલ સામ્રાજ્યના પતનના કારણે પેદા થઇ હતી. આ કિલ્લામાં 11 મીટર દિવાલો અને શહેરની ચારેકોર 51 બંદૂકો છે.

ભુજમાં ફરવા માટે અનેક ઐતિહાસિક પ્રવાસન સ્થળ છે. 1991માં કચ્છના રાજા મદન સિંહનું મૃત્યુ થયું ત્યા સુધી શરદ બાદ પેલેસ કચ્છના અંતિમ રાજા મદ સિહનું નિવાસ સ્થાન હતું. આઇના મહેલ એટલે કે અરીસાના હોલનું નિર્માણ રાજા લખપતજીના શાસનકાળ દરમિયાન માસ્ટર શિલ્પકાર રામ સિંહ મલન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. રામ પ્રાગમલજી દ્વારા અધિકૃત પ્રાગ મહેલના ઘંટા ઘરને ઇટાલિયન ગોથિક શૈલીમાં બનાવવામાં આવ્યું છે. રામાયણ અને શાહી સમાધિઓ અથવા છત્તરદિસના પાત્રોની અનેક મૂર્તિઓ રામકુંડ સીડી નુમા કુવામાં છે. આ ઉપરાંત કચ્થ સંગ્રહાલય અને હમીરસર ઝીલની સાથે ઉપરના તમામ સ્મારકોમાં 2000 વર્ષ જૂના ક્ષત્રપ શિલાલેખ છે.

અહીં સ્વામીનારાયણ મંદિરની ઇમારતની ચારેકોર ચમકતા રંગના લાકડાઓમાં કોતરણી છે, જેમાં મોટાભાગે ભગવાન કૃષ્ણ અને રાધાની કહાણીઓનું ચિત્રણ કરવામાં આવ્યું છે. ભુજમાં સ્વામીનારાયણ સમ્પ્રદાય ઘણું જ પ્રસિદ્ધ છે, કારણ કે તેમનું પહેલું અને મુખ્ય મંદિર અહીં સ્થિત છે. વૈષ્ણવ હિન્દુ ધર્મ, જૈન ધર્મ અને ઇસ્લામના ઉપર્યુક્ત રૂપમાં ભુજના પ્રમુખ ધર્મ છે. લખપતમાં એક સિખ ગુરુદ્વારા છે. આ ગુરુદ્વારા એ સ્થળે છે, જ્યાં કચ્છની યાત્રા દરમિયાન શ્રી ગુરુ નાનક રોકાયા હતા.