ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન બકવાસ નિવેદનો કરતા નેતાઓ વિરૂદ્ધ કેવી કાર્યવાહી થઈ શકે? જાણો શું છે નિયમ?

ભારતમાં સતત કોઈને કોઈ જગ્યાઓએ ચૂંટણી ચાલતી જ રહે છે. આ જ કારણ છે કે નેતાઓનો બકવાસ પણ ચાલુ જ રહે છે. જણાવી દઈએ કે, બકવાન નિવેદનો માટે ચૂંટણી પંચ કાર્યવાહી પણ કરી શકે છે.

એવું નથી કે નેતાઓ માત્ર ચૂંટણીમાં જ બકવાસ નિવેદનો કરે છે પરંતુ આવા નિવેદનો સતત આવતા રહે છે. હાલમાં પાંચ રાજ્યોની ચૂંટણીમાં ઘણા નેતાઓએ હદ પાર કરીને બકવાસ નિવેદનો આપ્યા છે.

જણાવી દઈએ કે, સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક પીઆઈએલની સુનાવણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચે કહ્યું હતું કે જો કોઈ રાજકીય પક્ષ અથવા તેના સભ્ય ધર્મ, જાતિ, જન્મસ્થળ, રહેઠાણ, ભાષા વગેરે જેવા મુદ્દાઓ પર દ્વેષપૂર્ણ નિવેદન આપે અને તેનાથી બે પક્ષો વચ્ચે દુશ્મનાવટ વધે તો તે તેના પર કોઈ નક્કર પગલાં લઈ શકે નહીં.

ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે, તેના આધારે તેને કોઈપણ રાજકીય પક્ષની માન્યતા પાછી ખેંચવાનો કે તેને રદ કરવાનો કે તેના સભ્યોને ગેરલાયક ઠેરવવાનો કોઈ કાનૂની અધિકાર નથી. જો કે આ પછી પણ ચૂંટણી પંચ પાસે કેટલીક પદ્ધતિઓ છે, જેની મદદથી તે ખોટા નિવેદન આપનારા આવા નેતાઓ સામે કાર્યવાહી કરી શકે છે.

ગયા વર્ષે ચૂંટણી પંચે આદર્શ આચાર સંહિતા દરમિયાન આવા નિવેદનો પર પ્રતિબંધ મૂકવા તેની આદર્શ આચાર સંહિતામાં સુધારો કર્યો હતો. હવે ચૂંટણી દરમિયાન જો કોઈ ઉમેદવાર કે તેના એજન્ટ કોઈપણ ભાષણ દરમિયાન ધર્મ, જાતિ, જન્મ સ્થળ, રહેઠાણ, ભાષા વગેરે જેવા મુદ્દાઓ પર આવું નિવેદન આપે, જેનાથી બે પક્ષો વચ્ચે દુશ્મનાવટ વધે તો તેની સામે કડક કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

આ કાર્યવાહીમાં ચૂંટણી પંચ ઉમેદવારને કારણ બતાવો નોટિસ જારી કરી શકે છે અથવા તેના ચૂંટણી પ્રચાર પર અમુક સમયગાળા માટે પ્રતિબંધ મૂકી શકે છે.
આ સિવાય ચૂંટણી પંચ IPCની કેટલીક કલમની મદદથી આવા નેતાઓ સામે કાર્યવાહી કરી શકે છે. કલમ 153A હેઠળ જો કોઈ વ્યક્તિ ધર્મ, જાતિ, રહેઠાણ, જન્મ સ્થળ, ભાષા વગેરેના આધારે વિવિધ જૂથો વચ્ચે દુશ્મનાવટને પ્રોત્સાહન આપે છે તેની સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

કલમ 153B (રાષ્ટ્રીય એકીકરણ માટે પ્રતિકૂળ હોવાનો દાવો કરે છે), 295A (દૂષિત કૃત્ય અથવા ધાર્મિક લાગણીઓને ભડકાવવાનો ઈરાદો), 298 (ધાર્મિક લાગણીઓને ભડકાવવાના ઈરાદાથી કરવામાં આવેલ ભાષણ) અને 505 (તોફાની નિવેદનો કરવા) દ્વારા ચૂંટણી પંચ ખોટા નિવેદનો કરનારા નેતાઓ પર કડક કાર્યવાહી કરી શકે છે.

English summary

How can action be taken against leaders who make nonsense statements during election campaign? Know what is the rule?