Loksabha Election : શું હોય છે આદર્શ આચારસંહિતા? જાણો તેમાં શું કરી શકાય અને શું નહીં?

By Desk

Published: Sunday, March 10, 2024, 21:02 [IST]

ભારતમાં કોઈપણ સમયે લોકસભા ચૂંટણીની જાહેરાત થઈ શકે છે. ચૂંટણીની જાહેરાત સાથે જ આદર્શ આચારસંહિતા લાગુ થઈ જાય છે.

ચૂંટણીની વાત થાય છે ત્યારે ચોક્કસ આચારસંહિતાનો ઉલ્લેખ થાય છે. ઘણા લોકોને તેના વિશે થોડી જાણકારી હોય છે જ્યારે ઘણા લોકો તેનાથી સાવ અજાણ હોય છે.

આદર્શ આચારસંહિતા શું છે?
આદર્શ આચાર સંહિતા એ ભારતીય ચૂંટણી પંચ દ્વારા દેશમાં મુક્ત અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણીની ખાતરી આપવા માટે લાગુ કરાયેલા નિયમોનો સમૂહ છે. તે નિયમોનો સમૂહ છે જે રાજકીય પક્ષો દ્વારા સંહિતામાં સમાવિષ્ટ સિદ્ધાંતોનું પાલન કરવા સંમત થવાના પરિણામે વિકસિત થયો છે. તે તેમને તેનો આદર કરવા અને તેને અક્ષર અને ભાવનાથી અનુસરવા માટે પણ ફરજ પાડે છે.

આચારસંહિતા ક્યારે અને ક્યાં લાગુ થાય છે?
આચારસંહિતા સંસદ, રાજ્ય વિધાનસભાઓ અથવા જિલ્લાઓમાં ચૂંટણીના કાર્યક્રમની જાહેરાતની તારીખથી અમલમાં આવે છે અને સંબંધિત ચૂંટણીઓ દરમિયાન ચાલુ રહે છે. વિધાનસભા ચૂંટણીના કિસ્સામાં આચારસંહિતા સમગ્ર રાજ્યમાં અમલમાં રહે છે.

સંસદીય અથવા સામાન્ય ચૂંટણીઓ દરમિયાન આચારસંહિતા સમગ્ર દેશમાં અમલમાં રહે છે. જિલ્લાઓમાં પેટાચૂંટણીના કિસ્સામાં આચારસંહિતા સમગ્ર જિલ્લામાં અમલમાં આવે છે.

ઈલેક્શન કમિશન ઓફ ઈન્ડિયાનું કામ શું હોય છે?
ECI કેન્દ્ર અને રાજ્યોમાં શાસક પક્ષો સહિત રાજકીય પક્ષો દ્વારા સંહિતાનું પાલન સુનિશ્ચિત કરે છે અને સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાઓની મુક્ત, ન્યાયી અને શાંતિપૂર્ણ ચૂંટણીઓ પણ સુનિશ્ચિત કરે છે.

તે એ પણ સુનિશ્ચિત કરે છે કે સત્તાવાર મશીનરીનો ચૂંટણી હેતુઓ માટે દુરુપયોગ ન થાય. વધુમાં તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે ગેરરીતિઓ જેમ કે ચૂંટણીલક્ષી ગુનાઓ, ઢોંગ, લાંચ અને મતદારોને પ્રેરિત કરવા તેમજ મતદારોને ડરાવવા અને ધાકધમકી આપવા જેવી બાબતોને અટકાવવામાં આવે.

MCC લાગુ કરતી વખતે સરકારોને કયા અવરોધોનો સામનો કરવો પડે છે?

મંત્રીઓ સત્તાવાર પ્રવાસોને તેમના ચૂંટણી પ્રચાર કાર્ય સાથે જોડી શકતા નથી. તેઓ ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન સત્તાવાર મશીનરી અથવા કર્મચારીઓનો ઉપયોગ પણ કરી શકતા નથી.
કોઈપણ પક્ષ અથવા ઉમેદવારના હિતોને આગળ વધારવા માટે સત્તાવાર વિમાન અને વાહનો સહિત પરિવહનના કોઈપણ માધ્યમોનો ઉપયોગ કરી શકે નહીં.
ચૂંટણીના સંચાલન સાથે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે જોડાયેલા તમામ અધિકારીઓ/કર્મચારીઓની બદલી અને પોસ્ટિંગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદવામાં આવે છે. જો કોઈ અધિકારીની બદલી અથવા પોસ્ટિંગ જરૂરી માનવામાં આવે તો ECIની પૂર્વ મંજૂરી જરૂરી છે.
કોઈપણ મંત્રી, કેન્દ્રીય હોય કે રાજ્ય, મતવિસ્તાર અથવા રાજ્યના કોઈપણ ચૂંટણી સંબંધિત અધિકારીને કોઈપણ સત્તાવાર ચર્ચા માટે ગમે ત્યાં બોલાવી શકતા નથી.
જો કોઈ કેન્દ્રીય મંત્રીને કેવળ સત્તાવાર કારણોસર દિલ્હીની બહાર મુસાફરી કરવાની જરૂર હોય, જેને જાહેર હિતમાં ટાળી શકાય નહીં તો તેને પ્રમાણિત કરતો પત્ર સંબંધિત રાજ્યના મુખ્ય સચિવને મંત્રાલય/વિભાગના સંબંધિત સચિવ તરફથી મોકલવો પડે છે. આની નકલ ઈલેક્શન કમિશનને મોકલવાની હોય છે.
પ્રિન્ટ અને ઈલેક્ટ્રોનિક મીડિયામાં સરકારી તિજોરીના ખર્ચે પક્ષની સિદ્ધિઓ વિશેની જાહેરાતો અને સત્તાવાર સમૂહ માધ્યમોનો દુરુપયોગ પ્રતિબંધિત છે.
જો કોઈપણ યોજનાના સંદર્ભમાં રાજ્ય અથવા કેન્દ્ર સરકારનો આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો હોય પરંતુ જ્યાં સુધી આચારસંહિતા અમલમાં ન આવે ત્યાં સુધી કોઈ કામ શરૂ ન થયું હોય તો તે સંદર્ભમાં કોઈ કાર્ય શરૂ કરવામાં આવી શકે નહીં. જો વિસ્તારમાં કામ શરૂ થઈ ગયું હોય તો તેને ચાલુ રાખી શકાય છે.
ચૂંટણીઓ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી કોઈપણ વિસ્તારમાં જ્યાં ચૂંટણી થઈ રહી છે ત્યાં સાંસદ/ધારાસભ્ય/એમએલસી સ્થાનિક વિસ્તાર વિકાસ ફંડ હેઠળ કોઈપણ યોજના માટે નવું ભંડોળ બહાર પાડી શકે નહીં.
સરકાર દ્વારા સંપૂર્ણ અથવા અંશતઃ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતી નાણાકીય સંસ્થાઓને કોઈપણ વ્યક્તિ, કંપની, પેઢી વગેરેને આપવામાં આવેલી લોન માફ કરવાનો આશરો રહેશે નહીં.
લોન લેતી વખતે અથવા આપતી વખતે લાભાર્થીઓને આડેધડ લોન આપીને આવી સંસ્થાઓની નાણાકીય મર્યાદા લંબાવી શકાય નહીં.

Published On March 10, 2024