ભારતમાં ક્યારે બની હતી પહેલી ગઠબંધન સરકાર? જાણો કેટલા દિવસ ચાલી હતી?

મોદી-શાહની જોડીની તાનાશાહી નીતિઓને કારણે બીજેપી ગઠબંધન સરકાર બનાવવા સુધી આવી ગઈ છે. આ સ્થિતી વચ્ચે એ જાણવુ જરૂરી છે કે ભારતમાં પહેલી ગઠબંધન સરકાર ક્યારે બની હતી?

1989 થી 2014 સુધી લોકસભામાં ખંડિત જનાદેશ હતો અને ગઠબંધન સરકારો હતી. ગઠબંધન સરકાર ચલાવવી એ કોઈ સામાન્ય વાત નથી. છ પ્રસંગોએ જ્યારે બિન-કોંગ્રેસી, બિન-ભાજપ નેતાઓએ ગઠબંધન સરકાર ચલાવી ત્યારે તે સંપૂર્ણ પાંચ વર્ષની મુદત પૂરી કરી શક્યા નથી.

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે 12 જૂન 1975ના રોજ ચુકાદો આપ્યો હતો કે 1971માં ઈન્દિરા ગાંધીની લોકસભાની ચૂંટણી ચૂંટણીની છેતરપિંડીને કારણે જીતી છે. લગભગ ચાર વર્ષ પછી, અદાલતે તેમને કપટી ચૂંટણી પ્રથા, વધુ પડતા ચૂંટણી ખર્ચ અને રાજકીય કારણોસર સરકારી સંસાધનોના અયોગ્ય ઉપયોગ માટે દોષિત ઠેરવ્યા. કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો કે તે સંસદીય બેઠક ખાલી કરે અને આગામી છ વર્ષ સુધી કોઈપણ પદ માટે ચૂંટણી લડી શકશે નહીં. તે હવે આ પદ સંભાળી શકશે નહીં કારણ કે બંધારણ મુજબ વડાપ્રધાન માટે લોકસભા અથવા રાજ્યસભામાં પ્રતિનિધિત્વ કરવું ફરજિયાત છે.

આ નિર્ણયથી આઘાત પામેલા ઈન્દિરા ગાંધીએ રાજીનામું આપવાનો ઈન્કાર કરી દીધો. વડાપ્રધાન પદ પરથી હટાવવાના ડરને કારણે તેમણે દેશમાં કટોકટી જાહેર કરી. જો કે 1977માં ઈન્દિરા ગાંધીએ મતદારોને તેમના નેતૃત્વનો બચાવ કરવાની તક આપવા માટે ચૂંટણીની હાકલ કરી હતી. ઈન્દિરા ગાંધી દ્વારા ઈમરજન્સી હટાવ્યા પછી મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વમાં જનતા પાર્ટીનું ગઠબંધન સત્તામાં આવ્યું.

ગાંધીવાદી નેતા જયપ્રકાશ નારાયણના નેતૃત્વ હેઠળ સાથી પક્ષો પાછળથી જનતા પાર્ટીની રચના કરવા માટે એક થયા. આ સાથે ભારતમાં ગઠબંધન સરકારની રચના સાથે ગઠબંધન રાજકારણનો યુગ શરૂ થયો.

1977માં વડાપ્રધાન મોરારજી દેસાઈની આગેવાની હેઠળની જનતા પાર્ટીની ગઠબંધન સરકારમાં કુલ 13 પક્ષો હતા. દેશમાં આ પ્રથમ બિનકોંગ્રેસી સરકાર હતી. જો કે, ચૌધરી ચરણ સાથે મતભેદને કારણે તેઓ તેમનો કાર્યકાળ પૂરો કરી શક્યા નહોતા અને રાજીનામું આપી દીધું.

મોરારજી દેસાઈ 24 માર્ચ 1977 થી 28 જુલાઈ 1979 સુધી વડાપ્રધાન હતા. તેમના પછી જનતા દળ (સેક્યુલર)ના ચૌધરી ચરણ સિંહ 1980માં વડાપ્રધાન બન્યા. જો કે, તેઓ થોડા સમય માટે જ પદ પર રહી શક્યા. ચૌધરી ચરણસિંહની સરકાર લઘુમતીમાં હતી. તેને કોંગ્રેસનું સમર્થન હતું, પરંતુ જ્યારે લોકસભામાં વિશ્વાસ મતની વાત આવી તો કોંગ્રેસે પોતાનું સમર્થન પાછું ખેંચી લીધું, જેના કારણે સરકાર પડી ગઈ.

ચરણ સિંહે 28 જુલાઈ 1979 થી 14 જાન્યુઆરી 1980 સુધી વડાપ્રધાન પદ સંભાળ્યું હતું. દેશમાં પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણીઓ (1952) થી 72 વર્ષની સંસદીય સફરમાં 31 વર્ષથી ગઠબંધન સરકારો રહી છે. હવે વધુ એક ગઠબંધન સરકાર બનવા જઈ રહી છે.

English summary

When was the first coalition government formed in India? Know how many days it lasted?