Budget 2022: ભારતની બજેટ પરંપરા વિશે જાણો 10 વાતો

નાણાપ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ આજે (1 ફેબ્રુઆરી) સંસદમાં તેમનું ચોથું કેન્દ્રીય બજેટ-2022 રજૂ કરશે. વર્તમાન COVID-19 રોગચાળાની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આ બીજું પેપરલેસ બજેટ હશે. બજેટ સત્ર 01 ફેબ્રુઆરીએ સવારે 11 વાગ્યે નાણામંત્રી દ્વારા લોકસભામાં બજેટની રજૂઆત સાથે શરૂ થાય છે. લોકસભામાં કેન્દ્રીય બજેટની રજૂઆતના એક કલાક પછી, નાણામંત્રી રાજ્યસભામાં વર્ષ 2022-23 માટે સરકારની અંદાજિત આવક અને ખર્ચનું નિવેદન (અંગ્રેજી અને હિન્દીમાં) રજૂ કરશે. સોમવારે, નિર્મલા સીતારમણે આર્થિક સર્વે રજૂ કર્યો, જેમાં જીડીપી વૃદ્ધિ 8 થી 8.5% પર આશાવાદી રીતે દર્શાવવામાં આવી હતી. ભારતમાં બજેટની તૈયારી એક લાંબી પ્રક્રિયા રહી છે અને તેનાથી સંબંધિત ગોપનીયતા અને રસપ્રદ માહિતીને કારણે બજેટ હંમેશા એક રસપ્રદ વિષય રહ્યો છે. તો ચાલો જાણીએ ભારતની બજેટ પરંપરા વિશે એવી 10 વાતો, જે તમને બધાને ખબર હોવી જોઈએ.

જાણો ભારતીય ઇતિહાસનું બજેટ

• ભારતમાં પ્રથમ બજેટ 7 એપ્રિલ 1860ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તે તે સમયે ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના સ્કોટિશ અર્થશાસ્ત્રી અને રાજકારણી જેમ્સ વિલ્સન દ્વારા બ્રિટિશ ક્રાઉન સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
• સ્વતંત્ર ભારતનું પ્રથમ બજેટ 26 નવેમ્બર 1947ના રોજ તત્કાલિન નાણામંત્રી આરકે ષણમુખમ ચેટ્ટીએ રજૂ કર્યું હતું.
• ભારતમાં 1999 સુધી, કેન્દ્રીય બજેટ ફેબ્રુઆરીના છેલ્લા કામકાજના દિવસે સાંજે 5 વાગ્યે રજૂ કરવામાં આવતું હતું? આ બ્રિટિશ કાળની પ્રથા હતી જે તત્કાલીન નાણામંત્રી યશવંત સિન્હાએ સમય બદલીને સવારે 11 વાગ્યા સુધી ચાલુ રાખ્યો હતો. અરુણ જેટલીએ તે મહિનાના છેલ્લા કામકાજના દિવસનો ઉપયોગ કરવાની સંસ્થાનવાદી યુગની પરંપરાને છોડીને 1 ફેબ્રુઆરી 2017ના રોજ કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરવાનું શરૂ કર્યું.
• 1લી ફેબ્રુઆરી 2020ના રોજ કેન્દ્રીય બજેટ 2020-21 રજૂ કરતી વખતે 2 કલાક 42 મિનિટનું સૌથી લાંબુ ભાષણ આપવાનો રેકોર્ડ નિર્મલા સીતારમણના નામે છે. તે દરમિયાન નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ પણ અસ્વસ્થ થવા લાગ્યા હતા.
• જો કે બજેટ ભાષણ રજૂ કરવાનો આ સૌથી લાંબો સમય હતો, પરંતુ તે મહત્તમ શબ્દો સાથેનું સૌથી લાંબુ બજેટ ભાષણ નહોતું. રેકોર્ડ્સ દર્શાવે છે કે નરસિમ્હા રાવ સરકાર હેઠળ 1991 માં, મનમોહન સિંહે 18,650 શબ્દોમાં સૌથી લાંબુ બજેટ ભાષણ આપ્યું હતું. નાણામંત્રી અરુણ જેટલીના 2018ના ભાષણમાં 18,604 શબ્દો હતા.
• સૌથી ટૂંકા બજેટ ભાષણનો રેકોર્ડ 1977માં તત્કાલિન નાણામંત્રી હિરૂભાઈ મુલજીભાઈ પટેલ દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં 800 શબ્દો હતા.
• ભારતમાં 1955 સુધી કેન્દ્રીય બજેટ માત્ર અંગ્રેજીમાં જ રજૂ કરવામાં આવતું હતું. જો કે, કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળની સરકારે પાછળથી બજેટ પેપર્સ હિન્દી અને અંગ્રેજી બંનેમાં છાપવાનું નક્કી કર્યું.
• 2017 સુધી રેલવે બજેટ અને કેન્દ્રીય બજેટ અલગ-અલગ રજૂ કરવામાં આવતા હતા. 92 વર્ષથી આ પ્રથા ચાલી રહી હતી. પરંતુ 2017માં રેલવે બજેટને કેન્દ્રીય બજેટ સાથે મર્જ કરીને એકસાથે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
• 2019માં નિર્મલા સીતારમણ બજેટ રજૂ કરનાર ઈન્દિરા ગાંધી પછી બીજા મહિલા બન્યા. ઈન્દિરા ગાંધીએ નાણાકીય વર્ષ 1970-71નું બજેટ રજૂ કર્યું હતું.
• સીતારમને બ્રીફકેસ વહન કરવાના "વસાહતી હેંગઓવર" ને દૂર કરીને, બજેટ દસ્તાવેજો વહન કરવા માટે 'લેજર લેજર' રજૂ કર્યું. 'બહી ખાટા' પર રાષ્ટ્રીય પ્રતીક છે. ગયા વર્ષથી બજેટ પેપરલેસ થયું હોવાથી 'બહી ખાટા' પણ નથી. પરંતુ જે ટેબ્લેટમાંથી સીતારમણે તેમનું બજેટ ભાષણ વાંચ્યું તે લાલ પરબીડિયામાં લપેટી બહી ખાતા જેવું હતું.

English summary

Budget 2022: Learn 10 Things About India's Budget Tradition