Chandrayaan-3 Anniversary: ચંદ્ર વિશે સામે આવી રસપ્રદ માહિતી, કહાનીઓથી એકદમ અલગ છે ચાંદામામા

Chandrayaan 3: આજે ISROના મિશન ચંદ્રયાન-3ની સફળતાને એક વર્ષ પૂર્ણ થયું છે. ભારતના ચંદ્રયાન-3 મિશને ગયા વર્ષે 23 ઓગસ્ટે ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરી હતી. ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવની નજીક સફળતાપૂર્વક ઉતરાણ કરનાર ભારત વિશ્વનો ચોથો દેશ બન્યો હતો. માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ આ અવસરની ઉજવણી કરી રહ્યું છે.

ચંદ્રયાન 3 ચંદ્રના રહસ્યો જાહેર કરવામાં ઘણી મદદ કરી રહ્યું છે. તમે ઘણીવાર વાર્તાઓમાં સાંભળ્યું હશે કે ચંદ્ર શીતળતાનુ પ્રતિક છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોએ ચંદ્ર વિશે જે માહિતી શેર કરી છે તે સંપૂર્ણપણે અલગ છે. ભારતના ચંદ્રયાન 3 ચંદ્ર મિશન પર લાગેલા આલ્ફા પાર્ટિકલ એક્સ-રે સ્પેક્ટ્રોમીટર(APXS)એ ચંદ્રમાની સપાટીની સંરચના અને નિર્માણ વિશે નવી માહિતી આપી છે.

APXS ડેટા દર્શાવે છે કે લેંડિંગ સ્થળની આસપાસનો ભૂપ્રદેશ પ્રમાણમાં સમાન છે. મતલબ કે ચંદ્ર પર સપાટી સમાન છે. આ સાથે એવી માહિતી પણ પ્રાપ્ત થઈ છે કે ચંદ્રની સપાટી એક સમયે પીગળેલા પદાર્થથી ઢંકાયેલી હતી, જેમાં ભારે ખનિજો ડૂબી રહ્યા હતા અને હળવા ખનિજો ટોચ પર તરતા હતા.

ચંદ્રયાન-3એ આપેલી સૌથી મહત્વપૂર્ણ માહિતી એ છે કે ચંદ્રનો દક્ષિણ ધ્રુવ એક સમયે તરલ પીગળેલા ખડકોથી ઢંકાયેલો હતો. એટલે કે ચંદ્રની અંદર અને બહાર માત્ર લાવા હતો. તેને મેગ્મા મહાસાગર કહેવામાં આવે છે. વિજ્ઞાનીઓનું કહેવું છે કે ચંદ્રની રચના 4.5 અબજ વર્ષ પહેલા થઈ હતી, ત્યારબાદ તે ઠંડુ થવા લાગ્યું હતું. ફેરોન અને એનોર્થોસાઇટ નામના હળવા ખનિજો તેમાં તરતા લાગ્યા.

APXS એ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પરની ઉપરની જમીનમાં ધાર્યા કરતાં વધુ ખનિજોની હાજરી પણ શોધી કાઢી છે જે સામાન્ય રીતે ચંદ્રના નીચલા સ્તરોમાં જોવા મળે છે. આનો અર્થ એ છે કે ચંદ્રની સપાટીના વિવિધ સ્તરોનું મિશ્રણ હોઈ શકે છે.

સંભવતઃ એસ્ટરૉઇડ અસરને કારણે થયું જેણે દક્ષિણ ધ્રુવ એટકેન બેસિન બનાવ્યું. આ તારણો નોંધપાત્ર છે કારણ કે ચંદ્રયાન-3 એ ચંદ્રના ધ્રુવોની નજીક સીટુ પ્રયોગો કરવા માટેનું પ્રથમ મિશન છે, જે આ પ્રદેશોમાં નવી માહિતી પ્રદાન કરે છે.

ચંદ્રયાન-3ની લેન્ડિંગ સાઇટની નજીકની સપાટીની એકરૂપતા સાધનોને માપાંકિત કરવામાં અને ભવિષ્યના મિશનનું આયોજન કરવામાં મદદ કરી શકે છે. દક્ષિણ ધ્રુવને લક્ષ્ય બનાવતા ભાવિ મિશન ચંદ્રના જુદા જુદા ભાગોમાંથી ઉદ્ભવતા ચંદ્ર ઉલ્કાઓનું પણ મૂલ્યાંકન કરી શકે છે. APXS માપન આમ ચંદ્રની ઉત્પત્તિ અને ઉત્ક્રાંતિ વિશેની અમારી સમજણમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે.

સ્તરીકૃત સ્તરની શોધ એ એક સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે કે સમય જતાં ચંદ્રની સપાટી કેવી રીતે વિકસિત થઈ. અણધાર્યા સ્થળોએ મિશ્રિત ખનિજોની હાજરી સૂચવે છે કે એસ્ટરોઇડની અસર જેવી ગતિશીલ પ્રક્રિયાઓએ તેની વર્તમાન સ્થિતિને આકાર આપવામાં ભૂમિકા ભજવી છે. ભવિષ્યમાં ચંદ્ર સંશોધન અને મિશનનું આયોજન કરી રહેલા વૈજ્ઞાનિકો માટે આ માહિતી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

એકંદરે, ચંદ્રયાન-3 ના તારણો એ સ્પષ્ટ ચિત્ર દોરે છે કે ચંદ્રની પોપડાની અંદરના વિવિધ સ્તરો અબજો વર્ષોથી કેવી રીતે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરી શકે છે. આ માહિતી માત્ર આપણા નજીકના આકાશી પડોશી વિશેના આપણા જ્ઞાનમાં વધારો કરે છે, પરંતુ તેના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ઇતિહાસની આગાહી કરતા મોડેલોને રિફાઇન કરવામાં પણ મદદ કરે છે.

APXS દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલ ડેટા ચંદ્ર ઉલ્કાઓ અને તેમના મૂળ વિશે વધુ મેળવવા અને સમજવાના હેતુથી ભવિષ્યના મિશન માટે મહત્વપૂર્ણ હશે. આ ઉલ્કાઓનો અભ્યાસ કરીને, વૈજ્ઞાનિકો ચંદ્રના ઇતિહાસ અને વ્યાપક ગ્રહ વિજ્ઞાન બંને વિશે વધુ જાણી શકે છે.

ચંદ્રયાન-3ના APXS એ ચંદ્રની રચના અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પ્રક્રિયાઓના નવા પાસાઓને ઉજાગર કરીને ચંદ્ર વિજ્ઞાનમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે. આ શોધો વધુ વિગતવાર અભ્યાસ અને સંશોધન મિશન માટે માર્ગ મોકળો કરે છે, ચંદ્રના ઇતિહાસ અને ઉત્ક્રાંતિ વિશેની આપણી સમજમાં વધારો કરે છે.

અભ્યાસમાં વધુમાં મેગ્નેશિયમ અને ઓલિવિન સંયોજનોનું મિશ્રણ બહાર આવ્યું છે જે સામાન્ય રીતે ચંદ્રની અંદર લગભગ 100 કિલોમીટરની ઊંડાઈએ જોવા મળે છે. ટીમે તારણ કાઢ્યું હતું કે આ સામગ્રી દક્ષિણ ધ્રુવ પર 2,500 કિલોમીટર પહોળા, ખૂબ મોટા પ્રભાવિત ખાડામાંથી આવી હતી. આ તારણો બુધવારે નેચર જર્નલમાં પ્રકાશિત થયા હતા.

English summary

Chandrayaan 3 mission completed one year, interesting information about moon, Read all details here.