તમામ સમુદાયોમાં કુલ પ્રજનન દરમાં ઘટાડો

તમામ ધાર્મિક જૂથોની ભારતીય મહિલાઓ હવે ભૂતકાળની સરખામણીએ સરેરાશ ઓછા બાળકોને જન્મ આપી રહી છે. 2015-16માં હાથ ધરવામાં આવેલા ચોથા નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે (NFHS) અને 2019-21માં પાંચમા એક વચ્ચે તમામ સમુદાયો માટે કુલ પ્રજનન દર, જે સ્ત્રીને તેના જીવનકાળમાં જન્મશે તેવા બાળકોની સરેરાશ સંખ્યા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યો છે. આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં જાહેર કરાયેલ સત્તાવાર ડેટા દર્શાવે છે.

ડેટા એ પણ બતાવે છે કે, ઐતિહાસિક રીતે ઉચ્ચ પ્રજનન દર ધરાવતા જૂથોમાં ઝડપી ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. આમ મુસ્લિમોએ NFHS 4 અને NFHS 5 વચ્ચે 2.62 થી 2.36 સુધી 9.9 ટકા જેટલો તીવ્ર ઘટાડો જોયો છે, જોકે તે અન્ય સમુદાયો કરતા વધારે છે.

1992-93 માં સર્વેક્ષણોની શરૂઆતથી, ભારતનો TFR 3.4 થી 2.0 સુધી 40 ટકાથી વધુ ઘટી ગયો છે અને હવે તે "રિપ્લેસમેન્ટ લેવલ" તરીકે ગણવામાં આવે છે, જે સ્તરે વસ્તીને સ્થિર રાખવા માટે પૂરતા બાળકોનો જન્મ થઈ રહ્યો છે.

નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે ડેટા દર્શાવે છે કે, મુસ્લિમો સિવાયના તમામ મોટા ધાર્મિક જૂથોએ હવે રિપ્લેસમેન્ટ લેવલની નીચેની TFR હાંસલ કરી છે, જ્યારે સર્વેક્ષણના દરેક રાઉન્ડમાં ઝડપથી ઘટાડો થવા છતાં મુસ્લિમ દર તેનાથી થોડો વધારે છે. NFHSના અત્યાર સુધીના પાંચ રાઉન્ડમાં, મુસ્લિમ TFR 46.5 ટકા ઘટી ગયો છે, જે હિંદુઓ માટે 41.2 ટકા અને ખ્રિસ્તીઓ અને શીખો માટે લગભગ ત્રીજા ભાગનો છે. NFHS-1 (1992-93) માં જૈનો અને બૌદ્ધો/નવ-બૌદ્ધો માટે TFR ડેટા સંકલિત કરવામાં આવ્યો ન હતો.

પ્રજનનક્ષમતાના ડેટા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે, પ્રજનનક્ષમતાના સ્તરના પ્રાથમિક નિર્ણાયકો પૈકી એક માતાનું શાળાકીય સ્તર છે. NFHS 5 માં શાળાકીય શિક્ષણ ન ધરાવતા લોકો માટે, TFR 2.82 છે, જેઓ 12 વર્ષ કે તેથી વધુ છે, તે ઘટીને 1.78 છે.

15-49 વર્ષની વયની મુસ્લિમ મહિલાઓમાં (પ્રજનન વય ગણવામાં આવે છે), 31.4 ટકા પાસે શાળાકીય શિક્ષણ નથી અને માત્ર 44 ટકા પાસે સાત વર્ષથી વધુ હતી. હિંદુઓ માટે, અનુરૂપ સંખ્યા 27.6 ટકા અને 53 ટકા હતી, ખ્રિસ્તીઓ માટે 16.8 ટકા અને લગભગ 65 ટકા છે.

આ ઉપરાંત સમાન સમુદાય માટે TFR રાજ્યોમાં વ્યાપકપણે બદલાય છે. દાખલા તરીકે ઉત્તર પ્રદેશમાં હિંદુઓનો TFR 2.29 છે, પરંતુ તમિલનાડુમાં સમાન સમુદાયનો TFR 1.75 છે, જે રિપ્લેસમેન્ટ રેટ કરતાં ઘણો ઓછો છે. એ જ રીતે, યુપીમાં મુસ્લિમ ટીએફઆર 2.66 છે, પરંતુ તમિલનાડુમાં તે ફરીથી રિપ્લેસમેન્ટ રેટથી નીચે 1.93 છે.

English summary

Decrease in total fertility rate in all communities.