India નામ બદલીને ભારત કરવા માટે સંવિધાનમાં શું અને ક્યાં કરવો પડશે બદલાવ? જાણો

ભારતના બંધારણની કલમ-1 આ રીતે શરૂ થાય છે- 'ઇન્ડિયા એટલે કે ભારત રાજ્યોનું સંઘ હશે'. અર્થ સ્પષ્ટ છે કે કલમ-1 મુજબ દેશનું સત્તાવાર નામ ઇન્ડિયા અને ભારત બંને છે અને દેશનું બંધારણ બંને નામોને સમાન માન્યતા આપે છે.

જો કેન્દ્રની નરેન્દ્ર મોદી સરકાર સંસદના વિશેષ સત્ર દ્વારા પ્રસ્તાવ લાવીને બંધારણમાંથી 'ઇન્ડિયા'ને સત્તાવાર રીતે દૂર કરવા માંગે છે અને દેશનું નામ બદલીને માત્ર 'ભારત' રાખવા માંગે છે, તો તેના માટે બંધારણીય સુધારાની જરૂર પડશે.

ઇન્ડિયાનું નામ માત્ર ભારત રાખવાની અટકળો શરૂ થઈ છે કારણ કે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં જી-20 સમિટમાં હાજરી આપનારા મહેમાનો માટે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ દ્વારા આયોજિત ડિનરમાં પરંપરાગત રીતે અંગ્રેજીમાં પત્રો લખવામાં આવ્યા હતા.

'પ્રેસિડેન્ટ ઓફ ઇન્ડિયા'ને બદલે 'પ્રેસિડેન્ટ ઓફ ભારત' લખવામાં આવ્યુ હતુ. આ પછી એવા દાવાઓ થઈ રહ્યા છે કે સરકાર 'ઇન્ડિયા'ને બદલે દેશનું નામ માત્ર 'ભારત' રાખવા જઈ રહી છે.

બંધારણના અનુચ્છેદ 368માં પણ સુધારાની જોગવાઈ છે. આ સુધારાઓ માટે સાદી બહુમતી અથવા વિશેષ બહુમતી જરૂરી છે. નિષ્ણાતોના મતે, બંધારણની કલમ 1 માં ઉલ્લેખિત દેશના નામમાં સુધારો કરવા માટે વિશેષ બહુમતીની જરૂર પડશે.

વિશેષ બહુમતી દ્વારા સુધારાનો અર્થ એ છે કે તેને પસાર કરવા માટે સંસદના ઓછામાં ઓછા બે-તૃતીયાંશ (66%) સભ્યોના સમર્થનની જરૂર પડશે અને બંને ગૃહોમાં મતદાન થશે. આ અંગે પટના હાઈકોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ આદિત્યનાથ ઝાએ OIને કહ્યું છે કે 'વર્તમાન સરકાર માટે આ મુશ્કેલ કામ નથી. તેની બંધારણીય પ્રક્રિયા પણ બહુ મુશ્કેલ નથી.

તે માર્ચ 2016 ની વાત છે, સુપ્રીમ કોર્ટે ઇન્ડિયાનું નામ ભારત રાખવાની માંગ કરતી જાહેર હિતની અરજી (PIL)ને ફગાવી દીધી હતી. તત્કાલીન સીજેઆઈ ટીએસ ઠાકુરે જેઓ તે સમયે બેંચનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા, તેમણે કહ્યું હતું કે, 'ઇન્ડિયા કે ભારત? તમે તેને ભારત કહેવા માંગો છો, અલબત્ત તમે કરી શકો છો. જો કોઈ તેને ઇન્ડિયા કહેવા માંગે છે, તો તેને ઇન્ડિયા કહેવા દો.

2020માં પણ આવી જ એક અરજી ફરીથી સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ વિચારણા માટે લાવવામાં આવી હતી. ત્યારે પણ સુપ્રીમ કોર્ટે તેને સાંભળવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો, પરંતુ તેને સંપૂર્ણપણે અન્યાય પણ ગણાવ્યો ન હતો.

ભારતના તત્કાલિન મુખ્ય ન્યાયાધીશ શરદ અરવિંદ બોબડેએ કહ્યું હતું કે, 'બંધારણમાં ઇન્ડિયા અને ભારત બંને નામ આપવામાં આવ્યા છે. બંધારણમાં ઇન્ડિયાને પહેલાથી જ ભારત કહેવામાં આવ્યું છે. ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે નામ બદલવાની અરજીને પ્રતિનિધિત્વમાં ફેરવીને યોગ્ય નિર્ણય માટે ભારત સરકારને મોકલવાનું સૂચન કર્યું હતું.

વાસ્તવમાં, વિરોધ પક્ષોના જોડાણે પોતાનું નામ ભારતીય રાષ્ટ્રીય વિકાસલક્ષી જોડાણ અથવા I.N.D.I.A. આ અંગે કોર્ટમાં કેટલીક ફરિયાદો પણ કરવામાં આવી છે. આવા સમયે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાંથી 'પ્રેસિડેન્ટ ઓફ ભારતના નામે આમંત્રણ પત્ર બહાર પડવાના કારણે રાજકીય વિવાદ ઉભો થયો છે.

English summary

In order to change the name of India to Bharat, what and where should be changed in the constitution? know