ઓમ બિરલા સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ, જાણો સ્પીકરને હટાવવાના નિયમો અને પ્રક્રિયા

By Desk

Updated: Monday, March 9, 2026, 13:32 [IST]

સંસદના બજેટ સત્રનો બીજો તબક્કો આજથી એટલે કે 9 માર્ચ 2026 થી શરૂ થયો છે. પ્રથમ દિવસે જ લોકસભામાં ભારે રાજકીય ઘમસાણ જોવા મળ્યુ છે.

ગૃહની કાર્યવાહીની શરૂઆત લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાને પદ પરથી હટાવવા માટે વિપક્ષ દ્વારા લાવવામાં આવેલા પ્રસ્તાવ પરની ચર્ચા સાથે કરવામાં આવશે.

કોંગ્રેસ સંચાલિત INDIA ગઠબંધને સ્પીકર વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. આ પ્રસ્તાવને અંદાજે 118 જેટલા સાંસદોનું સમર્થન હોવાનું સૂત્રો જણાવી રહ્યા છે.

વિપક્ષનો મુખ્ય આરોપ છે કે સ્પીકરે ગૃહના સંચાલનમાં નિષ્પક્ષતા જાળવી નથી. તેઓ વિપક્ષી નેતાઓનો અવાજ દબાવતા હોવાના આક્ષેપો પણ કરવામાં આવ્યા છે.

સત્તાધારી ભાજપ અને NDA ગઠબંધને આ પ્રસ્તાવને માત્ર રાજકીય સ્ટંટ ગણાવ્યો છે. સરકારે વિપક્ષના આ હુમલાનો સામનો કરવા માટે મજબૂત રણનીતિ તૈયાર કરી લીધી છે.

સંસદમાં આ સંવેદનશીલ મુદ્દા પર લગભગ 10 કલાક લાંબી ચર્ચા ચાલે તેવી શક્યતા છે. બંને પક્ષોએ પોતપોતાના સાંસદો માટે ત્રણ દિવસનો વ્હીપ પણ જાહેર કર્યો છે.

આજના દિવસે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર મધ્ય પૂર્વના તણાવ પર નિવેદન આપી શકે છે. પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ પર સરકારનું વલણ જાણવા પણ સૌ ઉત્સુક છે.

તૃણમૂલ કોંગ્રેસે શરૂઆતમાં ખચકાટ બાદ હવે આ પ્રસ્તાવને ટેકો જાહેર કર્યો છે. જોકે NCP (શરદ પવાર) ના વલણ અંગે હજુ સંપૂર્ણ સ્પષ્ટતા જોવા મળી નથી.

બંધારણના અનુચ્છેદ 94(c) મુજબ સ્પીકરને હટાવવા માટેની ચોક્કસ પ્રક્રિયા અનુસરવી પડે છે. આ માટે ઓછામાં ઓછા 14 દિવસ અગાઉ લેખિત નોટિસ આપવી અનિવાર્ય છે.

નિયમ મુજબ જો 50 થી વધુ સાંસદો પ્રસ્તાવને ટેકો આપે તો જ તેના પર ચર્ચા શક્ય છે. સ્પીકરને પદ પરથી દૂર કરવા માટે 'અસરકારક બહુમતી' મેળવવી જરૂરી હોય છે.

જ્યારે સ્પીકર વિરુદ્ધનો પ્રસ્તાવ વિચારણા હેઠળ હોય ત્યારે તેઓ ગૃહનું સંચાલન કરી શકતા નથી. જોકે, તેઓ ચર્ચામાં ભાગ લઈ શકે છે અને સામાન્ય સભ્યની જેમ મતદાન કરી શકે છે.

ભારતીય સંસદીય ઇતિહાસમાં અગાઉ માત્ર ત્રણ વાર જ સ્પીકર વિરુદ્ધ આવા પ્રસ્તાવ આવ્યા છે. 1954, 1966 અને 1987 માં લાવવામાં આવેલા આ પ્રસ્તાવો ક્યારેય સફળ થયા નથી.