સહકારી ક્ષેત્રમાં મોટું પરિવર્તન: બેંકો અને ખેડૂતો માટે સરકારનો નવો આધુનિક રોડમેપ થયો તૈયાર!
દેશના સહકારી ક્ષેત્રને આધુનિક બનાવવા અને ટેકનોલોજીની મદદથી તેને વધુ સુરક્ષિત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા એક મોટો રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી અમિત શાહની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં આ અંગેના મહત્વના નિર્ણયો લેવાયા હતા. આ બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશની સહકારી બેંકિંગ પ્રણાલીને મજબૂત કરવાનો, જૈવિક (ઓર્ગેનિક) ઉત્પાદનોના વ્યવસાયને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને વૈશ્વિક સ્તરે સહકારી નિકાસને વિસ્તારવાનો છે. સરકારના આ પ્રગતિશીલ પગલાંથી સહકારી ક્ષેત્ર સાથે સીધા જોડાયેલા લાખો ખેડૂતો અને ગ્રાહકોને ભવિષ્યમાં મોટો આર્થિક ફાયદો મળશે.
આ મહત્વપૂર્ણ સમીક્ષા બેઠકમાં સહકારિતા રાજ્ય મંત્રી કૃષ્ણ પાલ ગુર્જર, સહકારિતા મંત્રાલયના સચિવ ડૉ. આશિષ કુમાર ભુતાની, નાબાર્ડના અગ્રણી ચેરમેન શાજી કે.વી. સહિત મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ સાથે જ પ્રસ્તાવિત 'કોઓપરેટિવ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા' (COBI), સહકાર સારથિ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (SSPL), નેશનલ અર્બન કોઓપરેટિવ ફાઇનાન્સ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (NUCFDC), નેશનલ કોઓપરેટિવ ઓર્ગેનિક્સ લિમિટેડ (NCOL) અને નેશનલ કોઓપરેટિવ એક્સપોર્ટ્સ લિમિટેડ (NCEL) જેવી વિવિધ સહકારી સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓએ પણ ભાગ લીધો હતો. બેઠકમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના "સહકાર સે સમૃદ્ધિ" ના સંકલ્પને સાકાર કરવા માટે વૈજ્ઞાનિક અને અત્યાધુનિક પદ્ધતિઓ અપનાવવા પર સર્વાનુમતે ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
સહકારી બેંકોમાં ટેકનોલોજી અને સાયબર સુરક્ષાનું નવું માળખું
સહકારી બેંકો સામાન્ય નાગરિકો અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર સાથે ખૂબ જ ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલી હોવાથી આ ક્ષેત્રમાં ટેકનોલોજીનો વ્યાપ વધારવો અનિવાર્ય બન્યો છે. ગૃહ મંત્રી અમિત શાહે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તમામ સહકારી બેંકોએ સંયુક્ત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મના માધ્યમથી ગ્રાહકોને ઝડપી અને પારદર્શક સેવાઓ પૂરી પાડવી પડશે. આ અંતર્ગત 'Bank.in' નામના ખાસ સમર્પિત બેંકિંગ ડોમેનની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, જે સહકારી બેંકો માટે પ્રગતિશીલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરવામાં મહત્વની અને દૂરગામી ભૂમિકા ભજવશે. ગ્રામીણ સહકારી બેંકોને તકનીકી સ્તરે સક્ષમ કરવા માટે તેમને 'સહકાર સારથિ' પ્લેટફોર્મ સાથે વહેલી તકે જોડી દેવા માટે મંત્રાલયના અધિકારીઓને જરૂરી સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે.
ડિજિટલ બેંકિંગ ક્ષેત્રે વધતા જતા ઓનલાઇન ફ્રોડ અને સાયબર ગુનાઓને રોકવા માટે આ બેઠકમાં વધુ એક મોટો વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લેવાયો હતો. જે અંતર્ગત નકલી બેંક ખાતાઓ અને ડિજિટલ છેતરપિંડી પર લગામ કસવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ટેકનોલોજી 'MuleHunter.AI' ને ભારતીય સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) સાથે જોડવાની યોજના રજૂ કરાઈ છે. આ અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીની મદદથી દેશભરની સહકારી બેંકોમાં થતા શંકાસ્પદ નાણાકીય વ્યવહારોની તાત્કાલિક ઓળખ કરી શકાશે. આ ઉપરાંત, સહકાર સારથિ દ્વારા પસંદગીની સહકારી બેંકોમાં શરૂ કરાયેલી આધાર આધારિત પેમેન્ટ સિસ્ટમ (AePS) અને ઇ-કેવાયસી સુવિધાઓનો સરકારે ઓગસ્ટ ૨૦2૬ સુધીમાં ૧૦૦ સહકારી બેંકો સુધી વિસ્તાર કરવાનો મોટો લક્ષ્યાંક નિર્ધારિત કર્યો છે.
શહેરી સહકારી બેંકોનું એકીકરણ અને સંક્ષિપ્ત રોડમેપ
દેશની શહેરી સહકારી બેંકોની વહીવટી કામગીરીમાં ક્ષમતા વધારવા અને તેમને આધુનિક બેંકિંગ સુવિધાઓ પૂરી પાડવા માટે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન તરીકે કાર્યરત 'NUCFDC' ની ભૂમિકા પર પણ વિશેષ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ સંસ્થા દેશની તમામ નાની-મોટી શહેરી સહકારી બેંકોને એક સહિયારા આધુનિક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર લાવવા માટે સક્રિય પ્રયાસો કરી રહી છે. આ સર્વગ્રાહી પ્લેટફોર્મના કારણે છેવાડાની શહેરી સહકારી બેંકો પણ વગર કોઈ અડચણે મોટા કોમર્શિયલ બેંકોની જેમ અદ્યતન ટેકનોલોજીકલ સોલ્યુશન્સ અને સંસાધનોનો આસાનીથી ઉપયોગ કરી શકશે, જેનાથી તેમના રોજિંદા અહેવાલો અને વહીવટી કાર્યક્ષમતામાં ધરખમ સુધારો જોવા મળશે.
ઓર્ગેનિક ખેતીને પ્રોત્સાહન અને ભારતીય બ્રાન્ડ હેઠળ વૈશ્વિક નિકાસ સફર
કૃષિ અને સહકાર ક્ષેત્રને એકબીજાના પૂરક માનીને આ બેઠકમાં નેશનલ કોઓપરેટિવ ઓર્ગેનિક્સ લિમિટેડ (NCOL) અને નેશનલ કોઓપરેટિવ એક્સપોર્ટ્સ લિમિટેડ (NCEL) ની પ્રવૃત્તિઓનું ઝીણવટભર્યું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. અમિત શાહે NCOL ને સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન આપ્યું હતું કે તેઓ દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં વસતા અને સજીવ ખેતીની પદ્ધતિ અપનાવતા ખેડૂતો પાસેથી કૃષિ ઉત્પાદનોની સીધી ખરીદીની પ્રક્રિયાને વધુ વ્યાપક બનાવે. ગુણવત્તા નિયંત્રણ માટે લેબોરેટરી ટેસ્ટિંગ, સત્તાવાર પ્રમાણપત્ર અને સ્થાનિક બજાર સપોર્ટ જેવી ડિજિટલ લિંકેજ સિસ્ટમ ઊભી કરવામાં આવશે, જેથી ખેડૂતોને તેમના ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનોના યોગ્ય અને નફાકારક ભાવો સીધા જ ટેકાના ધોરણે પ્રાપ્ત થઈ શકે.
ભારતીય સહકારી ઉત્પાદનોને પાયાના સ્તરેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં વધુ પ્રતિસ્પર્ધી બનાવવા માટે 'NCEL’ ને ઉત્તમ આયોજન કરવા જણાવાયું છે. વૈશ્વિક બજારમાં હાલના સમયે ખાસ કરીને અનાજ, શાકભાજી અને મૂલ્ય-વર્ધિત (વેલ્યુ-એડેડ) ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનોની બજારની માંગ સતત વધી રહી છે. વિદેશી નિકાસ ચેનલો વિકસાવવા માટે સ્થાનિક સહકારી મંડળીઓ વચ્ચે સીધું સંકલન સાધીને નિકાસની ગ્રાઉન્ડ લેવલની નવી તકો ચકાસવામાં આવશે. નિકાસ થતા ઉત્પાદનોનું બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગ કરવા માટે 'કો-ઓપ માર્ક' (Co-op Mark) નામના એક અદ્યતન ડિજિટલ માર્કેટપ્લેસ પ્લેટફોર્મની વ્યવસ્થા ઊભી કરાઈ છે, જે આ વર્ષે તમામ પ્રક્રિયાઓ સાથે ગ્લોબલ લેવલે ભારતીય સહકારિતાની નવી અને મજબૂત બ્રાન્ડ સ્થાપિત કરશે.
ભારત સરકારની આ આયોજનબદ્ધ વ્યાપક નીતિ દેશના સહકારી માળખાને વધુ પ્રોફેશનલ અને આર્થિક રીતે સદ્ધર બનાવવાની દિશામાં એક મહા પરિવર્તન સાબિત થશે. સહકારી બેંકોમાં ફાઇનાન્સિયલ ઇન્ક્લુઝન, સુધારેલી સાયબર સુરક્ષા સિસ્ટમ અને વિશ્વસનીય વૈશ્વિક નિકાસ શ્રેણીના આ નૂતન સમન્વયથી સહકારી મંડળીઓ પ્રત્યે સામાન્ય જનતાનો ભરોસો વધુ દ્રઢ બનશે. ગામડાઓમાં વસતા ખેડૂતો, સજીવ ખેતી કરતા શ્રમિકો અને મહિલા સહકારી મંડળીઓને બજારની મુખ્ય ધારા સાથે જોડીને તેમનું આર્થિક જીવનધોરણ ઊંચું લાવવામાં કેન્દ્ર સરકારની આ દીર્ઘદ્રષ્ટિ આવનારા સમયમાં અત્યંત માર્ગદર્શક સાબિત થશે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
