શું હોય છે બ્લેક બોક્સ? જેનાથી હેલિકોપ્ટર દુર્ઘટના પાછળનું સાચું કારણ બહાર આવશે?

ભારતીય વાયુસેનાના અધિકારીઓએ તમિલનાડુના કુન્નુરમાં હેલિકોપ્ટર દુર્ઘટનામાં ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડર, જેને બ્લેક બોક્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, પુનઃપ્રાપ્ત કર્યું છે. બુધવારે થયેલી આ ઘટનામાં ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) જનરલ બિપિન રાવત અને તેમની પત્ની સહિત 13 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. ભારતીય વાયુસેનાએ પણ આ મામલે તપાસના આદેશ આપ્યા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, એરફોર્સના ટેકનિકલ અધિકારીઓએ 300 મીટરથી લગભગ 1 કિલોમીટરની ત્રિજ્યામાં દુર્ઘટના સ્થળની તપાસ કરી, ત્યારબાદ બ્લેક બોક્સ મળી આવ્યું. આવો જાણીએ શું છે બ્લેક બોક્સ, જેના પરથી હેલિકોપ્ટર દુર્ઘટનાનું સાચું કારણ જાણી શકાય છે.

શું હોય છે બ્લેક બોક્સ?

તમને બ્લેક બોક્સ નામ પ્રમાણે ભલે કાળા રંગનું બોક્સ લાગે, પરંતુ ન તો તેનો રંગ કાળો છે અને ન તો તે બોક્સ જેવુ દેખાય છે. વાસ્તવમાં બ્લેક બોક્સ એક નારંગી રંગનું ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણ છે જે કોમ્પ્રેસરના આકારમાં બનાવવામાં આવે છે, જેમાં કોઈપણ વિમાનનો મહત્વપૂર્ણ ડેટા રેકોર્ડ કરવામાં આવે છે. બ્લેક બોક્સ એક રીતે હાર્ડ ડિસ્ક જેવું છે. બ્લેક બોક્સ એટલું મજબૂત છે કે મોટામાં મોટા અકસ્માતમાં પણ બચવું સુરક્ષિત છે. 1950માં ઓસ્ટ્રેલિયાના વૈજ્ઞાનિક ડેવિડ વોરેન દ્વારા તેની શોધ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આ ઉપકરણને બ્લેક બોક્સ નામ આપવા અંગે નિષ્ણાતોમાં હજુ પણ મતભેદ છે.

બ્લેક બોક્સમાંથી કઈ માહિતી મળે છે?

ઝી ન્યૂઝના અહેવાલ મુજબ, બ્લેક બોક્સ ડેટામાં એરસ્પીડ, ઊંચાઈ અને કોકપિટ વાતચીત સહિત કુલ 88 મહત્વપૂર્ણ માહિતી શામેલ છે. લગભગ 4.5 કિલો વજનના આ બ્લેક બોક્સમાં બે રેકોર્ડર છે. પહેલું છે કોકપિટ વોઈસ રેકોર્ડર (CVR), જે પાઈલટ અને કોકપિટનો અવાજ રેકોર્ડ કરે છે. બીજું- ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડર (FDR), જે પ્લેનમાં બાકીના લોકોનો અવાજ રેકોર્ડ કરે છે. કોમર્શિયલ હોય કે ફાઈટર, બ્લેક બોક્સ એટલે કે ફ્લાઈટ ડેટા રેકોર્ડર દરેક પ્રકારના એરક્રાફ્ટમાં ઈન્સ્ટોલ કરવામાં આવે છે. જ્યારે એર ક્રેશ થાય છે, ત્યારે બ્લેક બોક્સ શરૂઆતમાં એ સમજવામાં મદદ કરે છે કે પ્લેન ક્રેશ થવાનું કારણ શું છે.

બ્લેક બોક્સ મળ્યા પછી ડેટા કેવી રીતે મળે

ક્રેશ થયેલા પ્લેનનું બ્લેક બોક્સ મળ્યા પછી ટેકનિકલ નિષ્ણાતો સૌપ્રથમ રક્ષણાત્મક સામગ્રીને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક દૂર કરીને કનેક્શન્સને સાફ કરે છે, જેથી કોઈ મહત્વપૂર્ણ ડેટા આકસ્મિક રીતે ખોવાઈ ન જાય. આ પછી ઓડિયો અથવા ડેટા ફાઇલ ડાઉનલોડ અને કોપી થાય છે. જો કે આ ડેટા પ્રથમ ઉદાહરણમાં કોઈ માહિતી પ્રદાન કરતું નથી, તેના બદલે કાચી ફાઇલોને ડીકોડ કરીને ગ્રાફ તૈયાર કરવામાં આવે છે.

બ્લેક બોક્સ ડેટા મળ્યા પછી શું થાય છે?

બ્લેક બોક્સનો ડેટા ચેક કરવા ઓફિસરો પાસે એક ઓરડો હોય છે, જે બિલકુલ રેકોર્ડિંગ સ્ટુડિયો જેવો બનેલો હોય છે. અહીં અવાજને ચાર ચેનલો દ્વારા અલગ કરવામાં આવે છે, અવાજને દૂર કરે છે. માત્ર મુખ્ય તપાસ અધિકારી અને તપાસમાં સામેલ કેટલાક લોકોને જ તમામ વૉઇસ ટેપ સાંભળવાની છૂટ છે. આ ટેપ સાંભળ્યા પછી સીલ કરવામાં આવે છે. તમને જણાવી દઈએ કે, ડેટામાં હાજર અવાજ ખૂબ જ ખલેલ પહોંચાડે છે, તેથી જ ફ્રાન્સમાં અવાજ સાંભળવાના કર્મચારીઓનું ટ્રોમા કાઉન્સેલિંગ પણ કરવામાં આવે છે.

બ્લેક બોક્સ ડેટામાંથી પરિણામો મેળવવામાં કેટલો સમય લાગે છે?

જો બ્લેક બોક્સમાં કોઈ મોટું નુકસાન ન થાય તો તપાસ અધિકારીઓને થોડા દિવસોમાં અકસ્માતની પ્રાથમિક માહિતી મળી જાય છે. જો કે, દરેક કિસ્સામાં આવુ નથી હોતુ અને ભાગ્યે જ સંપૂર્ણ માહિતિ મળે છે. બ્લેક બોક્સ મળ્યાના લગભગ એક મહિના પછી વચગાળાનો રિપોર્ટ જારી કરવામાં આવે છે, પરંતુ તે સંપૂર્ણ રિપોર્ટ નથી. આ મામલાની સંપૂર્ણ તપાસ કરવામાં લગભગ એક વર્ષ કે તેથી વધુ સમય લાગે છે.

English summary

The black box will reveal the true cause of the helicopter crash