આઠ દાયકા બાદ ગીરના જંગલમાં પાછા ફર્યા ઇન્ડિયન ગ્રે હોર્નબિલ

વિશ્વમાં જોવા મળતી લગભગ 62 હોર્નબીલ પ્રજાતિઓ પૈકીની એક ઇન્ડિયન ગ્રે હોર્નબીલ લગભગ 82 વર્ષ બાદ ગીરના જંગલમાં ફરી આવી છે. ગીરમાં આ પક્ષીનું છેલ્લું અધિકૃત દર્શન 1936 માં થયું હતું.

રાજકોટ : વિશ્વમાં જોવા મળતી લગભગ 62 હોર્નબીલ પ્રજાતિઓ પૈકીની એક ઇન્ડિયન ગ્રે હોર્નબીલ લગભગ 82 વર્ષ બાદ ગીરના જંગલમાં ફરી આવી છે. ગીરમાં આ પક્ષીનું છેલ્લું અધિકૃત દર્શન 1936 માં થયું હતું. વન વિભાગના પક્ષીવિદ્ સ્વર્ગીય એઓલ ધર્મકુમારસિંહજીના જણાવ્યા અનુસાર ગીરમાં આ પ્રજાતિને ફરીથી દાખલ કરવાનું સૂચન કર્યું હતું. કારણ કે, તેઓ ગીરના જંગલ ઇકોસિસ્ટમમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. (ફોટોગ્રાફ પ્રતિકાત્મક છે)

સાસણના નાયબ વન સંરક્ષક મોહન રામ જણાવ્યું હતું કે, ગત વર્ષે 28 ઓક્ટોબર અને 27 ડિસેમ્બરના રોજ વન વિભાગે અરવલ્લીમાંથી ગીરમાં અનુક્રમે પાંચ અને ચાર પક્ષીઓ દાખલ કર્યા હતા. અનુભવી ટ્રેપર્સ અને નિષ્ણાતોની મદદથી આ પક્ષીઓને પકડવામાં આવ્યા હતા. મુક્ત કરતા પહેલા બે નર પક્ષીઓને સૌર સંચાલિત ઉપગ્રહ ટેગ સાથે ટેગ કરવામાં આવ્યા હતા. સાસણમાં વિકસિત ગીર હાઇ ટેક મોનિટરિંગ યુનિટમાં ટ્રાન્સમિટર્સમાંથી મેળવેલા ડેટા દ્વારા છોડવામાં આવેલા પક્ષીઓનું નિયમિતપણે નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું.

પક્ષીઓએ સરસ રીતે અનુકૂલન કર્યું હોવાનું ધ્યાનમાં લીધા બાદ વન વિભાગે 24 ફેબ્રુઆરીના રોજ ગીરના લેન્ડસ્કેપમાં વધુ 11 ઇન્ડિયન ગ્રે હોર્નબિલ છોડ્યા હતા. આ પક્ષીઓને છોડતા પહેલા, બે નર પક્ષીઓમાં સોલાર સેટેલાઇટ ટ્રાન્સમિટર ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવ્યા હતા.

વન વિભાગે જાણીતા પક્ષીવિદોના નામ પર ટેગ કરેલા પક્ષીઓનું નામ પણ રાખ્યું છે. લવકુમાર ખાચરની યાદમાં એક નરનું નામ 'એલકે' રાખવામાં આવ્યું છે, કારણ કે 24 ફેબ્રુઆરીના રોજ તેમના જન્મદિવસે પક્ષીઓને છોડવામાં આવ્યા હતા. અન્ય એક ટેગ કરેલા પુરુષને ધર્મકુમારસિંહજીની યાદમાં 'આરએસડી' નામ આપવામાં આવ્યું છે, જેમણે ગીરમાં તેમનો પુનઃ પરિચય સૂચવ્યો હતો. ઇન્ડિયન ગ્રે હોર્નબિલ સામાન્ય રીતે ફળો ખાય છે, જે ગીરના જંગલમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે, એમ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું.

વધુમાં આ 11 પક્ષીઓને તેમના ડાબા પગમાં રંગીન વીંટીઓ દ્વારા પણ ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યા હતા, જે ભવિષ્યમાં તેમને ઓળખવામાં મદદ કરશે. પક્ષીઓનું પરિવહન અને ટેગિંગ કરતી વખતે યોગ્ય પદ્ધતિ અને સલામતીના પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા. અમને આશા છે કે, આ પક્ષીઓ ઘણા દાયકાઓ પછી ગીરમાં કાયમી નિવાસી પ્રજાતિ બની જશે.

રામે સમજાવ્યું કે, સેટેલાઇટ ટેગિંગ અમને આ વિસ્તારમાં તેમની વર્તણૂક સમજવામાં અને મહત્વપૂર્ણ ડેટા જનરેટ કરવામાં મદદ કરશે, જે ગીરમાં આ પ્રજાતિના સંરક્ષણ માટે આધારરેખા તરીકે કામ કરશે.

એવું માનવામાં આવે છે કે, શિકારના કારણે ગીરમાંથી ઇન્ડિયન ગ્રે હોર્નબિલ ગાયબ થઈ ગયા હતા.
તેમના તબીબી ઉપયોગો વિશે કેટલીક અંધશ્રદ્ધાળુ માન્યતાઓને કારણે અહેવાલ છે.

English summary

Indian Gray Hornbill returns to Gir forest after eight decades.