નરેન્દ્ર મોદીની સેશેલ્સની ઐતિહાસિક મુલાકાત: હિંદ મહાસાગરમાં મજબૂત થશે ભારતની સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ૨૭ થી ૨૯ જૂન ૨૦૨૬ દરમિયાન સેશેલ્સની ત્રણ દિવસીય સત્તાવાર રાજકીય મુલાકાતે છે. ભારત અને સેશેલ્સ વચ્ચેના પરસ્પર રાજદ્વારી સંબંધોના ૫૦ વર્ષ પૂર્ણ થવાના અત્યંત ખાસ અવસરે આ યાત્રા યોજાઈ રહી છે. આ ભવ્ય અવસરે પીએમ મોદી સેશેલ્સના રાષ્ટ્રીય દિવસની સુવર્ણ જયંતી ઉજવણીમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે હાજરી આપી રહ્યા છે, જે બંને દેશો વચ્ચેની ગાઢ મૈત્રીને રજૂ કરે છે.
પોતાની આ ઐતિહાસિક મુલાકાત દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સેશેલ્સની પ્રતિષ્ઠિત નેશનલ એસેમ્બલીને પણ સંબોધિત કરશે. આ ગૌરવપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરનારા તેઓ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન બનવા જઈ રહ્યા છે. હિંદ મહાસાગરમાં સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને અતિ મજબૂત કરવાની દિશામાં આ મુલાકાત દ્વિપક્ષીય સંબંધોને એક નવો વળાંક આપશે. બંને દેશો આ દરમિયાન વ્યાપારી હિતો અને સંરક્ષણ વ્યૂહરચનાના અનેક મહત્વના કરાર પર પણ હસ્તાક્ષર કરી શકે છે.
શા માટે સેશેલ્સ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનું છે?
ભૌગોલિક અને વસ્તીના કદની દ્રષ્ટિએ સેશેલ્સ ભલે નાનો દેશ હોય, પરંતુ હિંદ મહાસાગરમાં તેનું સ્થાન અત્યંત સંવેદનશીલ અને સામરિક છે. સેશેલ્સના ૧૧૫ વૈવિધ્યસભર ટાપુઓ વિશ્વના સૌથી મોખરાના અને વ્યસ્ત દરિયાઈ વેપાર માર્ગોની ચાવીરૂપ મધ્યમાં વસેલા છે. આ જ જળમાર્ગો પરથી વિશ્વનો મોટાભાગનો ખનિજ તેલ, ગેસ અને કિંમતી વ્યાપારી માલસામાન વહન થાય છે. સેશેલ્સ પાસે આશરે ૧૩ લાખ ચોરસ કિલોમીટર જેટલો તોતિંગ એક્સક્લુઝિવ ઇકોનોમિક ઝોન (EEZ) રહેલો છે.
આ મોટા દરિયાઈ વિસ્તારની સુરક્ષિતતા માત્ર સેશેલ્સ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ સમગ્ર હિંદ મહાસાગરની શાંતિ માટે ચાવીરૂપ છે. ચીન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી આ ક્ષેત્રમાં પોતાની નૌકાસેના મજબૂત બનાવવા અવનવા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભા કરી રહ્યું છે. વૈશ્વિક સંતુલન જાળવવા માટે ભારત પણ આ ભૌગોલિક ક્ષેત્રમાં સેશેલ્સ સાથે સહકારની નવી મજબૂત ઈમારત ચણી રહ્યું છે. ભારતે હંમેશા સેશેલ્સને એક સમાન વ્યાપારી ભાગીદાર તરીકે માનીને સ્થાનિક સંરક્ષણ ક્ષમતાઓ વિકસાવવામાં પણ ઘણો મોટો ટેકો આપ્યો છે.
'સાગર'થી 'મહાસાગર' વિઝન અને સુરક્ષા સેતુ
વર્ષ ૨૦૧૫ દરમિયાન જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સેશેલ્સની મુલાકાત લીધી હતી, ત્યારે તેમણે 'સાગર' (SAGAR) એટલે કે ક્ષેત્રમાં બધાની સુરક્ષા અને પ્રગતિનો મુખ્ય વિચાર રજૂ કર્યો હતો. હવે બદલાતા સમય સાથે આ નીતિ વધુ ગહન બનીને 'મહાસાગર'ના વ્યાપક વિઝનમાં રૂપાંતરિત થઈ ચૂકી છે. આ નૂતન વિઝનમાં દરિયાઈ ક્ષેત્રની નવતર સરહદી સુરક્ષા ઉપરાંત આર્થિક સદ્ધરતા, ગંભીર આબોહવા પરિવર્તન (ક્લાઈમેટ ચેન્જ) અને અદ્યતન ડિજિટલ ક્ષેત્રોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
પોતાની સંપ્રભુતા અને દરિયાઈ સરહદની રક્ષા માટે ભારતે સેશેલ્સને અનેક વખત મહત્વની સંરક્ષણ મિલકતો ભેટમાં આપી છે. આ સહાય અંતર્ગત કોસ્ટલ સર્વેલન્સ રડાર સિસ્ટમ (CSRS), ડોર્નિયર દરિયાઈ પેટ્રોલિંગ વિમાન, ઇન્ટરસેપ્ટર સ્પીડ બોટ અને ફાસ્ટ પેટ્રોલિંગ વેસલ સામેલ કરાયા છે. આ અદ્યતન રાષ્ટ્રીય સંસાધનો અને ટેકનોલોજીની મદદથી સેશેલ્સ દરિયાઈ સરહદે થતી નશાની તસ્કરી, ચાંચિયાગીરી અને ગેરકાયદે થતી માછીમારી જેવા દૂષણો ડામવામાં ભારે સફળ રહ્યું છે.
ડિજિટલ ઈન્ડિયાની ક્રાંતિ અને વિશેષ આર્થિક પેકેજ
વિશ્વ સ્તરે સહકાર પ્રસ્થાપિત કરતા ભારત સરકારે તાજેતરમાં સેશેલ્સ દેશ માટે ૧૭.૫ કરોડ અમેરિકન ડોલરના ભવ્ય આર્થિક પેકેજની સત્તાવાર કરેલી જાહેરાત ખૂબ નોંધનીય છે. કુલ રકમમાંથી ૧૨.૫ કરોડ ડોલર લાઈન ઓફ ક્રેડિટ તરીકે અને ૫ કરોડ ડોલર સીધા ગ્રાન્ટ સહાય તરીકે ફાળવાયા છે. આ આર્થિક યોજના હેઠળ સેશેલ્સ પોતાના સ્થાનિક વહીવટમાં ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) ને વ્યાપક રીતે વિસ્તારશે. જેનાથી કાગળવિહોણું આધુનિક ઈ-ગવર્નન્સ ઊભું કરી શકાશે.
આ આર્થિક સહાય ભંડોળનો મોટો ભાગ ભારતના યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) અને આધાર કાર્ડ જેવી પ્રખ્યાત મોડ્યુલર ટેકનોલોજી સેશેલ્સના અર્થતંત્રમાં દાખલ કરવા માટે ખર્ચાશે. આ સિવાય વૈશ્વિક સૌર સંગઠનના ઉપક્રમે નાણાકીય આયોજન થકી ત્યાં સૂર્ય ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાપિત કરાશે. જેના પગલે ટાપુ રાષ્ટ્ર ઉર્જા ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભર બનવા ભણી કદમ માંડશે. ભારત માત્ર પોતાના વિકાસ સુધી મર્યાદિત નથી પરંતુ તે તેના પડોશી અને સાથી મિત્રોના કલ્યાણમાં હમેશા સહભાગી બનવા આતુર હોય છે.
દ્વિપક્ષીય વેપારના આંકડા અને કાર્યરત ભારતીય કંપનીઓ
ભારત અને સેશેલ્સ વચ્ચેનો પરસ્પર વ્યાપારિક ગ્રાફ ધીમે ધીમે ઊંચે જઈ રહ્યો છે. અધિકૃત આંકડા મુજબ એપ્રિલ ૨૦૨૪ થી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ દરમિયાન કુલ આયાત-નિકાસના કદમાં ૧૫ ટકાનો પ્રશંસનીય ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. ભારત દ્વારા સેશેલ્સ તરફ કરાતી વાર્ષિક નિકાસ આશરે ૬૮.૬૪ મિલિયન ડોલરે પહોંચી હતી, જ્યારે ત્યાંથી થતી આયાત લગભઘ ૮.૬૯ મિલિયન ડોલર રહી હતી. આ ગણતરી સાથે બંને દેશોનો પરસ્પર વાર્ષિક ડિપ્લોમેટિક વેપાર આશરે ૭૨.૯૨ મિલિયન ડોલરે નોંધાયો છે.
ત્યાં નિકાસ થતી મુખ્ય વસ્તુઓમાં ભારતીય ચોખા, મહત્વની આપત્તિજનક દવાઓ, મજબૂત સિમેન્ટ, કાપડ બજાર અને વાહનો પ્રમુખ સ્થાને છે. આ સિવાય ભારતીય બેન્કિંગ ક્ષેત્રની અગ્રેસર બેંક ઓફ બરોડા વર્ષ ૧૯૭૮થી સેશેલ્સના નાગરિકો માટે પોતાની વિશ્વસનીય સેવાઓ પૂરી પાડી રહી છે. સેશેલ્સમાં સ્થાનિક પરિવહન ક્ષેત્રે અગ્રણી ટાટા મોટર્સ, અશોક લેલેન્ડ તેમજ ટેલિકોમ સેવાઓમાં જાણીતી ભારતી એરટેલ જેવી ભારતીય કંપનીઓ પોતાનું મોટું વ્યાપારી નેટવર્ક બહુ સફળતાપૂર્વક ચલાવી રહી છે.
૨૫૦ વર્ષ જુના સાંસ્કૃતિક સંબંધો અને ૧૫ હજારનું ડાયસ્પોરા
બંને દેશો વચ્ચેનો પ્રેમ સંબંધ માત્ર સત્તાવાર સરકારી કરારો આધારિત વણાટ નથી પણ વર્ષો જૂની માનવીય લાગણીઓ આ માધ્યમમાં ગૂંથાયેલી છે. ભારત અને સેશેલ્સનો મૈત્રી ઇતિહાસ ૨૫૦ વર્ષથી વધુ લાંબો છે. ઇતિહાસમાં નોંધ છે કે સન ૧૭૭૦માં પાંચ સાહસિક ભારતીયો આ ટાપુ રાષ્ટ્ર પર કાયમ માટે સ્થાયી થયા હતા. આજે પણ સેશેલ્સના વિવિધ શહેરોમાં અંદાજે ૧૫ હજાર જેટલો મોટો ભારતીય સમુદાય ખૂબ શાંતિથી વસે છે, જે સ્થાનિક કળા-સંસ્કૃતિની ધરોહરનો રખેવાળ છે.
આ ભારતીયો સ્થાનિક દેશના વેપાર, આરોગ્ય, ઉચ્ચ શિક્ષણ તેમજ વહીવટી તંત્રમાં અનેરૂ યોગદાન આપી રહ્યા છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પોતાના ત્રિદિવસીય વ્યસ્ત સમયપત્રક દરમિયાન ખાસ આયોજિત કરાયેલ કાર્યક્રમોમાં સ્થાનિક ડાયસ્પોરા સાથે સીધો સંવાદ કરશે. ભવિષ્યમાં આ સઘળો ઘટનાક્રમ હિંદ મહાસાગરમાં ભારતના અગ્રગણ્ય વ્યાપારી હિતોને સુદ્રઢ સુરક્ષા પ્રદાન કરવાની સાથે દ્વિપક્ષીય સંબંધોને અખંડ અને ચિરંજીવ સદીઓ સુધી નવી નવી ઉંચાઈ પર પ્રસ્થાપિત કરશે તે નિર્વિવાદ છે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
