માણસના સ્વાર્થની કિંમત આ જીવ ચુકવશે, અસ્તિત્વ પર ગંભીર ખતરો!

વિશ્વ આબોહવા પરિવર્તન અને ગ્લોબલ વોર્મિંગની મોટી-મોટી વાતો કરે છે, પરંતુ જ્યારે પૃથ્વી પરથી લુપ્ત થઈ રહેલા પ્રાણીઓની યાદી બહાર આવે છે ત્યારે સત્ય પોતે જ બહાર આવવા લાગે છે.

વેલિંગ્ટન : વિશ્વ આબોહવા પરિવર્તન અને ગ્લોબલ વોર્મિંગની મોટી-મોટી વાતો કરે છે, પરંતુ જ્યારે પૃથ્વી પરથી લુપ્ત થઈ રહેલા પ્રાણીઓની યાદી બહાર આવે છે ત્યારે સત્ય પોતે જ બહાર આવવા લાગે છે. પ્રાણીઓના લુપ્ત થવા અંગે અનેક પ્રકારના સંશોધનો ચાલી રહ્યા છે. પરંતુ કેટલાક સંશોધનો પછી જે તથ્યો બહાર આવ્યા છે તે આપણે વિચાર્યા કરતાં વધુ ગંભીર છે. જંગલી પ્રાણીઓ હોય કે દરિયાઈ જીવો, દરેક લુપ્ત થવાના આરે છે. તેનું મોટું કારણ આપણી માનવીય પ્રવૃત્તિઓ છે, જે આધુનિક યુગમાં ખૂબ જ બેકાબૂ બની ગઈ છે.

સજીવોની 40% પ્રજાતિઓ 2050 સુધીમાં લુપ્ત થઈ શકે છે

પૃથ્વીના જાણીતા ઇતિહાસમાં પાંચ સામૂહિક લુપ્તતાની ઘટનાઓ બની છે. જ્યારે, ઘણા વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે માનવીય ક્રિયાઓના કારણે છઠ્ઠી વખત પણ આવી જ સ્થિતિ સર્જાવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. લાઈવ સાયન્સમાં પ્રકાશિત એક વિગતવાર લેખ અનુસાર, કેટલાક વૈજ્ઞાનિકો એવો દાવો પણ કરે છે કે પૃથ્વી પર હાજર તમામ પ્રકારના જીવો અને તેમની પ્રજાતિઓમાંથી લગભગ 40% વર્ષ 2050 સુધીમાં લુપ્ત થઈ શકે છે. આ આગાહીઓને ધ્યાનમાં રાખીને, વૈજ્ઞાનિકો વિવિધ પ્રકારના સંશોધનમાં રોકાયેલા છે.

છઠ્ઠી વખત સામૂહિક લુપ્ત થવાની ચેતવણી

ન્યુઝીલેન્ડની ઓટાગો યુનિવર્સિટીના પ્રાણીશાસ્ત્ર વિભાગમાં ઓટાગો પેલેઓજેનેટિક્સ લેબોરેટરીના ડિરેક્ટર અને પ્રાચીન ડીએનએના વરિષ્ઠ લેક્ચરર નિક રાવલેન્સે જણાવ્યું કે, સામૂહિક લુપ્ત થવાની છઠ્ઠી ઘટના અત્યંત સંભવિત છે. તેમણે કહ્યું કે, મને લાગે છે કે તે ખૂબ જ સંભવ છે. જો વૈશ્વિક સ્તરે પ્રજાતિઓ લુપ્ત ન થાય તો પણ જે ઝડપથી બદલાતી દુનિયાનો સામનો કરવામાં અસમર્થ છે તે પણ મર્યાદિત હોઈ શકે છે, વસ્તીમાં ઘણો ઘટાડો થઈ શકે છે. તેમણે કહ્યું કે જો આ સ્થિતિને જલ્દી રોકવા માટે કંઈ કરવામાં નહીં આવે તો આવી સ્થિતિને આવતા રોકી શકાશે નહીં.

આ જીવો લુપ્ત થવાના આરે

ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર (IUCN)ની જોખમી પ્રજાતિઓની રેડ લિસ્ટ અનુસાર, હાલમાં લગભગ 41,000 લુપ્ત થવાના જોખમમાં છે, જે ઓળખાયેલી પ્રજાતિઓમાંથી લગભગ એક તૃતીયાંશ છે. IUCN અને વર્લ્ડ વાઇડ ફંડ ફોર નેચર (WWF) બંને મુજબ, સુમાત્રન ઓરંગુટાન, સુમાત્રન હાથી, કાળા ગેંડા, હોક્સબિલ સમુદ્રી કાચબા, સુંડા વાઘ અને ક્રોસ રિવર સહિત કેટલીક પ્રજાતિઓ લુપ્ત થવાના ઊંચા જોખમમાં છે. તેમાં ગોરીલાનો સમાવેશ થાય છે.

આ જીવો ગણતરીની સંખ્યામાં બચ્યા છે

IUCN એ તે પ્રજાતિઓને વર્ગીકૃત કરી છે, જેમની સંખ્યામાં છેલ્લા 10 વર્ષમાં 80 થી 90 ટકા અને તેથી વધુનો ઘટાડો થયો છે અને જેમની વસ્તી હાલમાં 50 થી ઓછી થઈ ગઈ છે અથવા અન્ય કારણોસર સંપૂર્ણપણે લુપ્ત થઈ ગઈ છે. કેટલીક એવી પ્રજાતિઓ છે, જે 2050 સુધી ભાગ્યે જ ટકી શકશે. ઉદાહરણ તરીકે, જંગલમાં માત્ર 70 અમુર ચિત્તા જ બચી શક્યા છે, જ્યારે ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) અનુસાર વાક્વિટાની સંખ્યા ઘટીને 10થી ઓછી થઈ ગઈ છે. તે વિશ્વમાં ખૂબ જ દુર્લભ દરિયાઈ સસ્તન પ્રાણી છે.

જંતુઓ પર પણ સંકટ

લુપ્ત થવાની સૂચિમાં આ એકમાત્ર જીવ નથી. આવા ઘણા જીવો પણ લુપ્ત થવાની સ્થિતિમાં છે, જેના વિશે લોકો બહુ ઓછા જાણે છે. 2019 માં જર્નલ બાયોલોજીકલ કન્ઝર્વેશનમાં પ્રકાશિત થયેલ સમીક્ષામાં જાણવા મળ્યું છે કે 40% થી વધુ જંતુઓની પ્રજાતિઓ લુપ્ત થવાની તૈયારીમાં છે. IUCN ની યાદી અનુસાર, જે જંતુઓ લુપ્ત થઈ શકે છે તેમાં સફેદ-ટીપવાળા તિત્તીધોડા, દક્ષિણી આલ્પાઈન બશ-ક્રિકેટ, સ્વાનેપોલ બ્લુ બટરફ્લાય, ફ્રેન્કલિન બમ્બલબી અને સેશેલ્સ વિંગલેસ ગ્રાઉન્ડહોપરનો સમાવેશ થાય છે.

ઉભયજીવીઓ પણ ખતરામાં

જર્નલ નેચરમાં 2022 માં પ્રકાશિત થયેલા અહેવાલ મુજબ, પાંચમાંથી બે ઉભયજીવી હવે લુપ્ત થવાના આરે છે, એટલે કે તેમની 40.7% પ્રજાતિઓ પૃથ્વી પરથી હંમેશ માટે સમાપ્ત થઈ શકે છે. અગાઉ 2016માં, જર્નલ બાયોલોજી લેટર્સના એક અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે 2050 સુધીમાં, ક્વીન્સલેન્ડ, ઓસ્ટ્રેલિયાના વેટલેન્ડ્સમાંથી 35% દેડકા ખતમ થઈ શકે છે. જ્યારે કેટલાક વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે ઉભયજીવીઓના કિસ્સામાં આ કટોકટી ઘણી મોટી હોઈ શકે છે, કારણ કે તેમને તેના વિશે વિગતવાર માહિતી ભેગી કરવી ખૂબ મુશ્કેલ લાગી છે.

ન્યુઝીલેન્ડમાં પક્ષીઓની 80 પ્રજાતિઓ ગાયબ

આને સમજાવવા માટે ટાપુની ઇકોસિસ્ટમ્સ એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે, રાવલેન્સે કુદરત પરના જોખમ વિશે જણાવ્યું કે જ્યારે મનુષ્ય પૃથ્વી પર આવ્યો ત્યારે ન્યુઝીલેન્ડમાં પક્ષીઓની લગભગ 230 પ્રજાતિઓ હતી, જે હાલમાં ઘટીને લગભગ 150 થઈ ગઈ છે. એટલે કે એકલા આ ટાપુ પરથી પક્ષીઓની 80 જેટલી પ્રજાતિઓ લુપ્ત થઈ ગઈ છે. માનવીય ક્રિયાઓ, આબોહવા પરિવર્તન, ગ્લોબલ વોર્મિંગે આ પરિસ્થિતિને ભયાનક બનાવી દીધી છે અને તેમાંથી સૌપ્રથમ આગામી કેટલાક દાયકાઓમાં જીવોની ઘણી પ્રજાતિઓને ફટકો પડશે.

પ્રાણીઓને લુપ્ત થતા બચાવવા શું કરી શકાય?

પર્યાવરણને બચાવવા અને પ્રાણીઓને લુપ્ત થતા બચાવવા માટે વિશ્વભરમાં ઘણા પ્રયત્નો થઈ રહ્યા છે. પરંતુ રાવલેન્સ કહે છે કે, આપણી પાસે રહેલી જૈવવિવિધતા માટે આપણે એ સમજવાની જરૂર છે કે તેણે ભૂતકાળમાં અને વર્તમાનમાં આબોહવા પરિવર્તન અને માનવીય પ્રભાવોને કેવી રીતે પ્રતિભાવ આપ્યો છે, જેથી અમે અનુમાન કરી શકીએ કે પુરાવા આધારિત સંરક્ષણ વ્યવસ્થાપન વ્યૂહરચનાઓ પર આ કેવી રીતે પ્રતિભાવ આપી શકે છે. તેના માટે ઘણું સંશોધન અને ઘણી મહેનતની જરૂર છે, પરંતુ આ માટે વધુ સમય નથી અને જે કરવાનું છે તે હવે તરત જ કરવું પડશે. નહિં તો ખૂબ મોડું થઈ શકે છે.

English summary

This life will pay the price of man's selfishness, a serious threat to existence!