અલગતાવાદી ખાલિસ્તાનિઓનો અડ્ડો કેમ બન્યું છે કેનેડા?

જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જી-20 નેતાઓની સમિટમાં કેનેડિયન પીએમ જસ્ટિન ટ્રુડોને ઉત્તર અમેરિકન રાષ્ટ્રમાં ચાલી રહેલી ભારત વિરોધી ગતિવિધિઓ અંગે નવી દિલ્હીની ચિંતાઓ જણાવી રહ્યા હતા, ત્યારે કેનેડામાં ભારતના પ્રતિબંધિત ખાલિસ્તાન તરફી જૂથ શીખ ફોર જસ્ટિસની ભીડ એકઠી થઈ રહી હતી. ખાલિસ્તાની અલગ દેશની માંગના સમર્થનમાં ભેગા થઇ રહ્યાં છે.

આ ઘટના 10 સપ્ટેમ્બરે બની હતી, જ્યારે ખાલિસ્તાન તરફી શીખો કેનેડાના બ્રિટિશ કોલંબિયા પ્રાંતના શહેર સરેમાં ગુરુ નાનક શીખ ગુરુદ્વારામાં ભેગા થયા હતા. સાડી એ જ જગ્યા છે જ્યાં એ જ ગુરુદ્વારાના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ અને કેનેડામાં શીખ ફોર જસ્ટિસ અને ખાલિસ્તાન ટાઈગર ફોર્સના મુખ્ય ચહેરા હરદીપ સિંહ નિજ્જરની ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી.

કેનેડિયન મીડિયા-રિપોર્ટ અનુસાર, પ્રતિબંધિત ખાલિસ્તાન તરફી જૂથ શીખ્સ ફોર જસ્ટિસ (SFJ)ના કોલ પર જનમત સંગ્રહમાં એક લાખથી વધુ લોકોએ ભાગ લીધો હતો. મતદાન સરેની તામનવીસ માધ્યમિક શાળામાં થવાનું હતું, પરંતુ સ્થાનિક લોકો લોકમત સાથે સંબંધિત પોસ્ટરો પર AK-47 અને સેબર્સની છબીઓ શાળાના અધિકારીઓના ધ્યાન પર લાવ્યા બાદ તેને રદ કરવામાં આવ્યું હતું.

સંગઠિત અપરાધ, ડ્રગ સિન્ડિકેટ અને માનવ તસ્કરી સાથે ખાલિસ્તાની દળોની સાંઠગાંઠ પણ કેનેડા માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. તેમની વધતી શક્તિ કેનેડાની આંતરિક સુરક્ષા માટે પણ ખતરો બની શકે છે.

ખાલિસ્તાનીઓ ભલે કેનેડા-યુકેમાં વિકસતા હોય પરંતુ તેમના મૂળ ભારતમાં છે. તેથી, આ અલગતાવાદી અને હિંસક વિચારસરણીને જડમૂળથી ઉખેડી નાખવામાં બંને દેશો સાથે મળીને મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

કેનેડિયન પીએમ જસ્ટિન ટ્રુડો G20 સમિટ માટે ભારત જવાના હતા તેના થોડા દિવસો પહેલા, સરેમાં શ્રી માતા ભમેશ્વરી દુર્ગા મંદિરમાં ભારત વિરોધી અને ખાલિસ્તાન તરફી સૂત્રોચ્ચાર કરતા ટોળા દ્વારા તોડફોડ કરવામાં આવી હતી.

ભારત દ્વારા સખત વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો હોવા છતાં, કેનેડામાં ખાલિસ્તાની સમર્થકો દિવાલો પર સૂત્રોચ્ચાર અને પોસ્ટરો દ્વારા સમગ્ર કેનેડામાં ભારતીય રાજદ્વારીઓ અને મંદિરોને નિશાન બનાવીને ભારત વિરોધી અભિયાન ચલાવી રહ્યા છે. થોડા સમય પહેલા ટોરોન્ટોમાં ભારતીય વાણિજ્ય દૂતાવાસની બહાર ખાલિસ્તાનીઓ દ્વારા "કીલ ઈન્ડિયા" પોસ્ટર લગાવવામાં આવ્યું હતું.

શું અલગતાવાદીઓ ગુરુદ્વારાઓમાંથી કામ કરી રહ્યા છે?

ઓબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશનના એક રિસર્ચ પેપરમાં જણાવાયું છે કે કેનેડા અને યુકે જેવા દેશોમાં જ્યાં શીખોની સંખ્યા વધુ છે, ત્યાં ગુરુદ્વારાઓ પર ખાલિસ્તાન સમર્થકોનું મજબૂત નિયંત્રણ છે.

આ જ કારણ છે કે તેઓ સરળતાથી ગુરુદ્વારા દ્વારા શીખ સમુદાયમાં પોતાનો પ્રચાર ફેલાવે છે. જેમ આપણે બધા જાણીએ છીએ કે ગુરુદ્વારા કોઈપણ શીખ માટે એક મહત્વપૂર્ણ સ્થાન છે. કોઈપણ શીખ જે પોતાનો દેશ છોડીને બીજા દેશમાં સ્થાયી થાય છે તે સ્થાનિક ગુરુદ્વારાના સંપર્કમાં રહે છે.

ગુરુદ્વારા પર ખાલિસ્તાનીઓના નિયંત્રણને કારણે એવું લાગે છે કે સમગ્ર શીખ સમુદાય તેમના સમર્થનમાં ઉભો છે. જ્યારે સત્ય એ છે કે ખાલિસ્તાનીઓ આ ગુરુદ્વારાઓનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. તેઓ તેમના હેતુઓ માટે ગુરુદ્વારા દ્વારા ભંડોળ મેળવે છે.

લોકો અલગતાવાદી વિચારધારામાં જોડાવા માટે મળે છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી એવી માહિતી પણ સામે આવી રહી છે કે ગુરુદ્વારાઓમાં સેવાના નામે એકત્ર કરાયેલા નાણાંનો ઉપયોગ ખાલિસ્તાન સમર્થકો તેમના ઉગ્રવાદી ઉદ્દેશ્યોને પૂરો કરવા માટે કરે છે.

ખાલિસ્તાન સમર્થકો તેમની વચ્ચેના એવા લોકોને પસંદ નથી કરતા જેઓ તેમની સાથે સહમત નથી. ખાલિસ્તાની તરીકે ઓળખાતા રિપુદમન સિંહ મલિકની ગયા વર્ષે જુલાઈમાં હત્યા કરવામાં આવી હતી. મલિક 1985ના એર ઈન્ડિયા બોમ્બ વિસ્ફોટ કેસમાં નામનો આતંકવાદી હતો.

મલિક અને અન્ય સહ-આરોપી અજાયબ સિંહ બાગરીને 2005માં આ કેસમાં નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. મલિકની ખાલિસ્તાની ગતિવિધિઓને કારણે તેના ભારતમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. શીખ સંગઠનોની વિનંતી પર મોદી સરકારે તેમને 2020માં સિંગલ એન્ટ્રી વિઝા આપ્યા હતા. આ પછી ગયા વર્ષે મલ્ટિપલ વિઝા આપવામાં આવ્યા હતા.

એવું કહેવાય છે કે ખાલિસ્તાનીઓએ તેમની હત્યાનું કાવતરું ઘડ્યું કારણ કે તેઓ ભારતથી અલગ ખાલિસ્તાન દેશ બનાવવાના વિચારની વિરુદ્ધ હતા. તેણીએ શીખ સમુદાય માટે કલ્યાણકારી યોજનાઓ ચલાવવા બદલ ભારતના વડા પ્રધાન મોદીનો આભાર માનતો પત્ર લખ્યો હતો. ત્યારથી ખાલિસ્તાની તેની હત્યાની શોધમાં હતા.

કેનેડામાં ખાલિસ્તાન સમર્થકોની રાજકીય શક્તિ દિવસેને દિવસે વધી રહી છે. આના પરથી અનુમાન લગાવી શકાય છે કે 2018માં કેનેડાના ગુપ્તચર અહેવાલમાં સૂચિબદ્ધ ટોચના પાંચ આતંકવાદીઓ ખાલિસ્તાની હતા, પરંતુ ટ્રુડો સરકારની અંદર શીખ સમુદાયના સાંસદોની નારાજગીથી બચવા માટે કેનેડાની સરકારે ખાલિસ્તાની આતંકવાદીઓના મુદ્દાથી પોતાને દૂર રાખ્યા હતા.

કેનેડાના બ્રામ્પટન શહેરમાં ખાલિસ્તાનીઓએ ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યાની ઝાંખી બહાર પાડી. આ ઝાંખીમાં ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર અને 1984ના શીખ વિરોધી રમખાણોના બેનરો પણ હતા. ભારતે આ બાબતે સખત નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી પરંતુ તેનાથી કેનેડામાં ખાલિસ્તાનીઓને બહુ ફરક પડ્યો નથી. વાસ્તવમાં કેનેડામાં 19 લાખ ભારતીયો રહે છે.

ભારતીય મૂળના તે 19 લાખ લોકોમાંથી લગભગ 50 ટકા શીખ છે. આ તમામ પંજાબના છે. આ રીતે પંજાબ કેનેડાના રાજકારણ પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે. શીખો ત્યાંના રાજકારણમાં ખૂબ સક્રિય છે. કેનેડાની 338 સભ્યોની સંસદમાં 18 શીખ સભ્યો છે.

વડા પ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોની લિબરલ પાર્ટીને બહુમતી મેળવવામાં મદદ કરનાર ન્યૂ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (NDP)ના પ્રમુખ જગમીત સિંહ પણ શીખ નેતા છે. ખાલિસ્તાનીઓ પ્રત્યે તેમનું વલણ હંમેશા નરમ જોવામાં આવ્યું છે.

આ કારણોસર પીએમ ટ્રુડો ઘણીવાર ખાલિસ્તાનના પ્રશ્ન પર નબળા દેખાય છે, અથવા આ મુદ્દામાં વધુ રસ દાખવતા નથી. જો કે, જસ્ટિન ટ્રુડોના ખાલિસ્તાન પ્રત્યેના પ્રેમનું એક કારણ તેમના પિતા અને કેનેડાના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન પિયર ટ્રુડોનો ખાલિસ્તાનીઓ પ્રત્યેનો 'વધારાની લાગણી' છે.

તેમના પિતા પિયર ટ્રુડો પણ ખાલિસ્તાનીઓના શુભચિંતક હતા. આથી જ જ્યારે પત્રકારોએ G20 મીટિંગ માટે ભારત આવેલા જસ્ટિન ટ્રુડોને ખાલિસ્તાનીઓ અંગેના પ્રશ્નો પૂછ્યા તો તેમણે સ્પષ્ટ કંઈપણ કહેવાનું ટાળ્યું. એક તરફ તેણે ભારતને પોતાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર ગણાવ્યો તો બીજી તરફ તેણે 'થોડા'ના નામે સમગ્ર સમુદાયને બદનામ ન કરવાની અપીલ પણ કરી.

ગુપ્તચર એજન્સીઓના રડાર પર છે પન્નુ

SFJ ચીફ ગુરપતવંત સિંહ પન્નુએ જાહેરાત કરી છે કે જે કોઈ ઈટાલી, યુકે, કેનેડામાં રહેતા દિલ્હી પોલીસના વિશેષ અધિકારીઓના સંબંધીઓ વિશે સંપૂર્ણ માહિતી આપશે તેને ઈનામ આપવામાં આવશે.

તમને જણાવી દઈએ કે પોલીસના સ્પેશિયલ સેલે પન્નુના સ્લીપર સેલ સાથે જોડાયેલા મોડ્યુલને બે વખત પકડ્યા છે. તે આ બાબતે થોડી ચિંતિત છે. એવું પણ કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે પન્નુ પંજાબને અસ્થિર કરવાના કારણે ગૃહ મંત્રાલયે SFJને પ્રતિબંધિત સંગઠનોની યાદીમાં સામેલ કરી દીધું છે.

હાલમાં, પન્નુ પર UAPA લાદવામાં આવ્યું છે અને તેમને ડેઝિગ્નેટેડ આતંકી પણ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. હાલમાં જ અમેરિકામાં રોડ અકસ્માતમાં પન્નુના મોતના સમાચાર સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયા હતા પરંતુ તે જીવિત નીકળ્યા હતા.

જો કે, તેમાં કોઈ શંકા નથી કે કેનેડાની ધરતી પર ભારત વિરોધી ખાલિસ્ટો ફૂલીફાલી રહ્યા છે. કેનેડાની સરકાર ભલે વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના નામે તેમનું રક્ષણ કરે, પરંતુ ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓ પણ તૈયાર છે.

દ્વિ-રાષ્ટ્રીય સંબંધો જાળવી રાખીને, કેનેડામાં રહેતા "કેટલાક" ખાલિસ્તાનીઓને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરી દેવા જોઈએ, આ દિશામાં પણ પ્રયાસો ચોક્કસપણે કરવા જોઈએ. છેવટે, કોઈપણ રાષ્ટ્ર તેની એકતા અને અખંડિતતા સાથે કેવી રીતે સમાધાન કરી શકે?

English summary

Why has Canada become a hub for separatist Khalistani?