જનમાનસને સમજવામાં ફરી ફેલ થઇ કોગ્રેસ, કેમ કરી આવી ભૂલ?

Congress on Hindutva: થોડા સમય પહેલા કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશ દિલ્હીમાં એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જાહેરાત કરી રહ્યા હતા કે, તેઓ અયોધ્યામાં રામ મંદિરના પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા સમારોહમાં નહીં જાય, આવા સમયે સંઘ અને ભાજપના કાર્યકર્તાઓ યુપીમાં ભગવા રંગના કપડા સાથે તેમના ઘરે જઈ રહ્યા હતા. અક્ષત અને રામ મંદિરની પત્રિકાઓ ઘરે પહોંચી રહી હતી. તે લોકોને 22 જાન્યુઆરીએ તેમના ઘરે ઓછામાં ઓછા પાંચ દીવા પ્રગટાવવા અને ઉજવણી કરવા વિનંતી કરી રહ્યા હતા.

ભાજપ અને સંઘ 22 જાન્યુઆરીએ દરેક ગામના મંદિરોમાં નાના-મોટા ઉત્સવનું આયોજન કરવાની યોજના ધરાવે છે. આ માટે માત્ર સ્થાનિક ભાજપના કાર્યકરો જ નહીં પરંતુ સામાન્ય રામભક્ત હિન્દુઓ પણ યોજનાઓ બનાવી રહ્યા છે અને સભાઓ કરી રહ્યા છે. અયોધ્યાના રામ વિશે એક સામાન્ય હિન્દુના મનમાં કોઈ શંકા નથી કારણ કે કોંગ્રેસ, સામ્યવાદી કે સમાજવાદી પાર્ટીના નેતાઓના મનમાં છે. તેથી, દરેક હિન્દુ આ દિવસને કોઈને કોઈ સ્વરૂપે તહેવાર તરીકે ઉજવવા માંગે છે.

બીજી તરફ, જમીન પર ભાજપ/સંઘની યોજના એવું લાગે છે કે તેઓ 90ના દાયકાનું વાતાવરણ ફરી બનાવવા માગે છે જ્યારે લાલ કૃષ્ણ અડવાણીએ રથયાત્રા કાઢી હતી. તે સમયે પણ કોંગ્રેસ લોકોનો મૂડ જાણવામાં સદંતર નિષ્ફળ ગઈ હતી, આજે પણ તે સદંતર નિષ્ફળ સાબિત થઈ છે. તે સમયે યુપીના બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો અને મુસ્લિમો મોટાભાગે તેમની સાથે હતા. પરંતુ એક મહિના સુધી ચાલેલી રામ રથયાત્રા બાદ ઉચ્ચ જાતિના લોકો એકતરફી ભાજપ તરફ વળ્યા હતા.

1985માં ઉત્તર પ્રદેશમાં બહુમતી સાથે સરકાર બનાવનાર કોંગ્રેસ 1989માં 94 બેઠકો પર આવી. તે 1991માં 46 અને 1993માં 28 બેઠકો પર પહોંચી હતી. એટલે કે, જ્યારે 1989થી યુપીમાં કોંગ્રેસનું પતન શરૂ થયું ત્યારે 2022ની ચૂંટણીમાં તેના માત્ર 2 ધારાસભ્યો જ ચૂંટાયા હતા.

આજે સ્થિતિ એવી છે કે કોંગ્રેસ યુપીની દરેક વિધાનસભા સીટ પર એવા ઉમેદવારો ઉભા રાખવાની સ્થિતિમાં નથી કે જેઓ જીતી ન શકે તો ઓછામાં ઓછા બીજા નંબર પર આવે. ઉમેદવારો મળી જાય તો પણ, રાયબરેલી, અમેઠી જેવી કેટલીક જગ્યાઓ સિવાય, દરેક બૂથ પર એજન્ટોની અછત છે.

યુપીમાં કોંગ્રેસના આ પતનનો સીધો સંબંધ રામ મંદિર માટેના રાજકારણ સાથે છે. 1980ના દાયકામાં જ્યારે અટલ બિહારી વાજપેયીએ અયોધ્યામાં રામ મંદિરનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો, ત્યારે કોંગ્રેસે વિવાદિત બાબરી મસ્જિદના પક્ષમાં ઊભા રહેવું જરૂરી માન્યું કારણ કે તેને લાગ્યું કે યુપીમાં મુસ્લિમોને તેનાથી અલગ ન થવું જોઈએ. જ્યારે મુલાયમ સિંહ યાદવે અયોધ્યાના રામ ભક્તો પર ગોળીબાર કર્યો અને મુસ્લિમ મતદારો રાતોરાત તેમના તરફ વળ્યા ત્યારે તેમના તમામ પ્રયાસો વ્યર્થ ગયા. હવે કોંગ્રેસ બંને બાજુથી પરાજય પામી હતી. તેમની સાથે ઉચ્ચ જાતિના હિંદુઓ કે મુસ્લિમો પણ બચ્યા ન હતા. તે સમયગાળા દરમિયાન કાંશીરામે દલિતોને કોંગ્રેસથી દૂર કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.

આ સર્વાંગી હાર છતાં, કોંગ્રેસે યુપીમાં તેનું સેક્યુલર અભિયાન ચાલુ રાખ્યું. વિવિધ સ્થળોએ ભાજપ સરકારોને બરતરફ કરીને ફરી એકવાર મુસ્લિમોના દિલ જીતવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, પરંતુ યુપીના મુસ્લિમો કોંગ્રેસ તરફ પાછા ફર્યા નહીં. જેઓ તે સમયે કોંગ્રેસની વ્યૂહરચના ઘડી રહ્યા હતા તેઓ એ જોઈ શક્યા ન હતા કે એકલા મુસ્લિમ મતદારોને બચાવવાના પ્રયાસમાં બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયોનો તેનો મજબૂત આધાર તેમનાથી દૂર જઈ રહ્યો છે કારણ કે તે તેમની સાથે ઉભો હતો જેઓ રામ વિરુદ્ધ હતા. યુપી. થવા માંગતો ન હતો.

તે સમયે પણ કોંગ્રેસના બિનસાંપ્રદાયિક નેતાઓ અને સામ્યવાદી સમર્થકોએ તેઓ જે રાજકારણ કરી રહ્યા હતા તે જ રીતે આજે કરવામાં આવે છે તે રીતે સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ભાજપને સાંપ્રદાયિક પાર્ટી જાહેર કરવામાં આવી હતી. માત્ર તેની જાહેરાત કરવામાં આવી ન હતી, પરંતુ સામ્યવાદી બૌદ્ધિકો દ્વારા આ કથાને લોકોમાં ઊંડાણપૂર્વક સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસો પણ કરવામાં આવ્યા હતા.

કોંગ્રેસના નેતાઓ આ વાત ન તો તે સમયે સમજી શક્યા અને ન તો તેઓ આજે સમજી શક્યા છે કે તેમના સમર્થકો અને મતદારો ખોટા નથી જે તેમને મત નથી આપી રહ્યા. શું ખોટું છે તેમની નીતિ અને ઇરાદા જેણે કોંગ્રેસના શાસનના સૌથી મોટા લાભાર્થી એવા બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય સમર્થકોને પણ દૂર કરી દીધા છે.

કોંગ્રેસ યુપીમાં જોઈ રહી હતી કે જો તે રામ મંદિરના સમર્થનમાં આવશે તો મુસ્લિમો ગુસ્સે થશે, પરંતુ તે જોઈ રહ્યું ન હતું કે બદલાતા વાતાવરણમાં જો તે રામ મંદિરને સમર્થન નહીં આપે તો તેના ઉચ્ચ જાતિના મતદારો સૌથી પહેલા દૂર જશે. તેમાંથી. જશે. ત્યારપછી કોંગ્રેસ ભલે દેશમાં ગમે ત્યાં આવી હોય, પરંતુ યુપીમાંથી જે પણ આવ્યું તે જતું રહ્યું.

તે દિવસોમાં પણ કૉંગ્રેસના નેતૃત્વ પર સામ્યવાદી પક્ષોનો ઊંડો પ્રભાવ હતો અને જનતા દળના સમાજવાદીઓ પણ વૈચારિક રીતે તેના પર પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. ચોક્કસપણે, તે સમયે પોતાને હિંદુ ગણાવવું એ પોતાને સાંપ્રદાયિક જાહેર કરવા જેવું હતું. આવી સ્થિતિમાં શાહબાનો પ્રકરણ પછી અયોધ્યામાં રામ મંદિર સાથે સંતુલન બનાવવા માટે રાજકીય દબાણ હોય તો પણ કોંગ્રેસ હિન્દુત્વની રાજનીતિ કેમ કરશે.

પરંતુ આજે લગભગ અઢીથી ત્રણ દાયકા પછી દેશનું સમગ્ર રાજકીય વર્ણન બદલાઈ ગયું છે. હિંદુત્વ હવે રાજનીતિનો મુખ્ય પ્રવાહ બની ગયો છે, તેમ છતાં કોંગ્રેસનું નેતૃત્વ તેના હિંદુ વિરોધી વલણને બદલી રહ્યું નથી. જ્યારે પણ અયોધ્યામાં રામ મંદિરનો પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો, ત્યારે તેમણે વિરોધ કરવા માટે કોઈને કોઈ બહાનાનો ઉપયોગ કર્યો. ક્યારેક કોમવાદની તો ક્યારેક હિંદુત્વની.

હવે કોંગ્રેસને નવું બહાનું મળ્યું છે કે 'ધર્મ એ વ્યક્તિની અંગત માન્યતા છે' અને તે દરેકની આસ્થાનું સન્માન કરે છે. પરંતુ તે આ વાત ત્યારે જ કહે છે જ્યારે મામલો હિંદુઓ સાથે જોડાયેલો હોય. જ્યારે ખ્રિસ્તી અથવા મુસ્લિમ સમુદાયની વાત આવે છે, ત્યારે તેઓ વ્યક્તિગત માન્યતા'ને લઘુમતી અધિકારમાં ફેરવે છે અને બહુમતી હિંદુઓની વિરુદ્ધ ઉભા રહે છે. તો પછી પ્રશ્ન એ પણ છે કે જો ધર્મ વ્યક્તિગત માન્યતા છે તો ધાર્મિક બહુમતીવાદ અને લઘુમતીવાદ શું છે? કોંગ્રેસના નેતાઓ અને તેમના સમર્થક સામ્યવાદી વિચારધારાઓ કયા આધારે ધાર્મિક લઘુમતીઓ અને બહુમતીઓને વિભાજિત કરે છે? ત્યારે દરેક પ્રકારની ધાર્મિક બાબત કોંગ્રેસ માટે અંગત આસ્થાનો પ્રશ્ન હોવો જોઈએ. તેને કોઈ ચોક્કસ સમુદાયના અધિકાર અથવા સત્તા તરીકે કેવી રીતે જોઈ શકાય?

પરંતુ આ કોંગ્રેસનું બેવડું ચરિત્ર છે જે યુપીમાં ખુલ્લું પડી ગયું છે. કોંગ્રેસમાં સામ્યવાદી વિચારકો અને બૌદ્ધિકોએ આ બેવડા પાત્ર વિકસાવ્યું છે. પછી તે સોનિયા ગાંધી હોય, રાહુલ હોય કે પ્રિયંકા વાડ્રા. તે બધા પોતાને આ દ્વિ પાત્ર સાથે આરામદાયક લાગે છે. તેમનું કહેવું છે કે તેઓ રામ મંદિરના વિરોધમાં નથી પરંતુ સમર્થનમાં દીવો પ્રગટાવવો જરૂરી નથી માનતા. કોંગ્રેસના ટોચના નેતાઓને તેમના સામ્યવાદી સમર્થકો જે યુક્તિઓ શીખવે છે તેમાં ગર્વ અનુભવે છે. પરંતુ તેઓ ભૂલી જાય છે કે રામથી અંતરે તેમને યુપીથી જ દૂર રાખ્યા છે, એવું ન થાય કે આખા ઉત્તર ભારતમાંથી તેઓનો નાશ થાય.

કોંગ્રેસની અંદર હિંદુ ધર્મની વાત હવે આરએસએસના એજન્ટ થવા જેવી થઈ ગઈ છે. તેની હિંદુ વિરોધી સાંપ્રદાયિક કથા તેને સતત નુકસાન પહોંચાડી રહી છે પરંતુ ટોચનું નેતૃત્વ તેનાથી પીછેહઠ કરવા તૈયાર નથી. રાહુલ ગાંધી સામ્યવાદીઓના પ્રવક્તા તરીકે કોંગ્રેસને વૈચારિક લડાઈ માટેનું સ્થાન બનાવી રહ્યા છે, જે કોંગ્રેસના મૂળભૂત ચરિત્રની વિરુદ્ધ છે. કોંગ્રેસ એ વિચારધારાઓનું સંગમ હતું, કોઈ એક વિચારધારાના સમર્થક કે વિરોધી નથી. પરંતુ જ્યારથી કોંગ્રેસ પર વૈચારિક રાજનીતિ કરવાનો રાજકીય રંગ લાદવામાં આવ્યો છે ત્યારથી તે સતત ભૂલો કરી રહી છે.

એંસીના દાયકામાં એકવાર તે ઉત્તર પ્રદેશ ચૂકી ગયો હતો, આ વખતે તે સમગ્ર ઉત્તર ભારતને ચૂકી શકે છે. મધ્યપ્રદેશમાં દિગ્વિજય સિંહના ભાઈ અને કોંગ્રેસના પૂર્વ ધારાસભ્ય લક્ષ્મણ સિંહ ઓછામાં ઓછા આ જ સંકેત આપી રહ્યા છે. મીડિયા સાથે વાતચીત દરમિયાન તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે આમંત્રણ નકારવાનું કોઈ કારણ નહોતું. પરંતુ હવે જે નિર્ણય લેવાનો હતો તે લેવામાં આવ્યો છે. તેનું પરિણામ ચૂંટણી સમયે દેખાશે.

(લેખકે આ લેખમાં તેમના અંગત મંતવ્યો વ્યક્ત કર્યા છે. લેખમાં પ્રસ્તુત કોઈપણ મંતવ્યો અને માહિતી માટે વનઈન્ડિયા જવાબદાર નથી.)

English summary

Congress has again failed to understand the people, know why they made such a mistake