મહારાષ્ટ્રમાં શિક્ષણ જગતમાં હડકંપ: શિક્ષકોના આંદોલન અને વિરોધ પ્રદર્શનને કારણે શાળાઓમાં ફરી રજા
મહારાષ્ટ્રની રાજધાની મુંબઈ સહિત રાજ્યના અનેક જિલ્લાઓમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી પડી રહેલા મુસળધાર વરસાદને કારણે જનજીવન ભારે આપત્તિજનક સ્થિતિમાં મુકાયું છે. પૂરતી તકેદારી અને સુરક્ષાના ભાગરૂપે વહીવટી તંત્ર દ્વારા સતત અનેક સાવચેતીના પગલાં પણ લેવામાં આવી રહ્યા છે. આપને જણાવી દઈએ કે ગત ૬ અને ૭ જુલાઈના રોજ સમગ્ર મુંબઈ પંથકની તમામ સરકારી અને ખાનગી શાળાઓ અતિશય મુસળધાર મોસમી વરસાદના કારણે સાવચેતીના પગલાં તરીકે સંપૂર્ણપણે બંધ રાખવામાં આવી હતી.
નજીવા વિરામ બાદ બુધવારે મહારાષ્ટ્રની શાળાઓ અને કોલેજો શૈક્ષણિક કાર્ય માટે પુનઃ ખોલવામાં આવી હતી. પરંતુ ગુરુવાર, ૯ જુલાઈ ૨૦૨૬ ના રોજ ફરી એકવાર રાજ્યભરમાં શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ સંપૂર્ણ રીતે સ્થગિત થઈ ગઈ છે. આ શાળાઓ બંધ રહેવા પાછળ કોઈ અણધારી કુદરતી આફત કે ભારે વરસાદનું જોર જવાબદાર નથી, પરંતુ રાજ્યમાં ફરજ બજાવતા હજારો પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષકો દ્વારા આયોજિત મોટું અને તીવ્ર વિરોધ પ્રદર્શન જવાબદાર સાબિત થયું છે.
મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય પ્રાથમિક શિક્ષક સમિતિની સત્તાવાર આગેવાની હેઠળ ૯ જુલાઈના રોજ સમગ્ર રાજ્યમાં તમામ પ્રાથમિક અને અન્ય સરકારી અનુદાનિત શાળાઓ બંધ રાખવાનું વ્યાપક એલાન કરવામાં આવ્યું છે. શિક્ષક યુનિયનો દ્વારા શિસ્તબદ્ધ રીતે બહાર પાડવામાં આવેલી મસમોટી અપીલને પગલે લાખો વિદ્યાર્થીઓને ઘરે જ રહેવાની ફરજ પડી છે, જે શિક્ષણ જગતમાં અને ખાસ કરીને વાલીઓ વચ્ચે અત્યંત ચિંતા અને ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે.
શિક્ષકોની આ મહત્વની લડાઈને મહારાષ્ટ્રની અંદર સક્રિય એવા અસંખ્ય નાના-મોટા શૈક્ષણિક તેમજ બિનશૈક્ષણિક કર્મચારી સંગઠનોએ પણ પોતાનો સંપૂર્ણ અને સક્રિય ટેકો જાહેર કર્યો છે. આ સહયોગી સંસ્થાઓમાં ટીચર્સ યુનિયન કોઓર્ડિનેશન કમિટી, મહારાષ્ટ્ર ટીએમટી/સીટીઇટી લાયકાત ધરાવતા શિક્ષકોની સંયુક્ત સમિતિ અને અન્ય બોર્ડના શિક્ષક સંગઠનો શામેલ છે. આ સહિયારા બળને કારણે આ આંદોલનની અસર હવે મુંબઈથી લઈને છેક રાજ્યના પછાત અને ગ્રામીણ વિસ્તારો સુધી પહોંચી ગઈ છે.
આ વિશાળ વિરોધ પ્રદર્શનના ભાગરૂપે મુંબઈના મુખ્ય ઐતિહાસિક મેદાન આઝાદ મેદાનમાં તમામ શિક્ષકોની એક મોટી સંયુક્ત સભા અને ધરણા પ્રદર્શનનું આયોજન રાખવામાં આવ્યું છે. જ્યારે મુંબઈથી દૂર વસતા અન્ય જિલ્લાના રોષે ભરાયેલા શિક્ષકો પોતાના સ્થાનિક કલેક્ટર કચેરીઓ અને શિક્ષણ પ્રશાસનના વહીવટી વડા મથકો બહાર આવીને શાંતિપૂર્ણ રીતે વિવિધ સૂત્રોચ્ચાર કરીને આવેદનપત્ર આપવાનું મોટું આંદોલન ચલાવી રહ્યા છે.
ટેટ પરીક્ષાની લાયકાત અને કાનૂની જોગવાઈઓની તકરાર
આ શૈક્ષણિક રજા અને આંદોલન પાછળનું મુખ્ય અને પ્રમુખ કારણ 'ટીચર એલિજિબિલિટી ટેસ્ટ' (TET) એટલે કે શિક્ષક લાયકાત કસોટી અંગેના હાલના વિવાદાસ્પદ નિયમો છે. મહારાષ્ટ્ર વહીવટી તંત્ર દ્વારા વર્ષ ૨૦૧૩થી તમામ નવી શૈક્ષણિક ભરતી માટે આ અઘરી પરીક્ષાને પાસ કરવી ફરજિયાત કાયદો બનાવવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૨૫માં નામદાર સર્વોચ્ચ અદાલતે પણ દરેક કાર્યરત અને સેવારત શિક્ષકો માટે પણ યોગ્યતા કસોટી ફરજિયાત કરી દીધી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ કડક નિર્ણયના આદેશ બાદ ૨૦૧૩ પહેલાં લાંબી સેવાથી જોડાયેલા અસંખ્ય અનુભવી શિક્ષકો પણ નોકરી ગુમાવવાના કાયદાકીય ભયમાં મૂકાઈ ગયા છે. આથી પ્રદર્શનકારીઓની માગણી છે કે વર્ષોથી ઈમાનદારીપૂર્વક ભણાવતા આવા તમામ વરિષ્ઠ શિક્ષકોને આ શરતમાંથી કાયમી મુક્તિ આપવામાં આવે અથવા તો ૧૫૦ માંથી પાસિંગ માર્ક્સ માત્ર ૬૦ એટલે કે ૪૦ ટકા નિર્ધારિત કરવામાં આવે અથવા કોઈ વૈકલ્પિક આકારણી પરીક્ષા તાત્કાલિક ધોરણે લેવાય.
બીએલઓ તરીકેની બિન-શૈક્ષણિક જવાબદારીઓ સામે તીવ્ર આક્રોશ
શિક્ષકોની વિરોધ યાદીમાં ચૂંટણી લક્ષી પ્રક્રિયાઓ અને મતદાર યાદી સુધારણામાં તેમની બિનજરૂરી નિમણૂકોનો પણ મોટો સમાવેશ થાય છે. આ આંદોલનકારી સમિતિએ ગંભીર આક્ષેપ કર્યો છે કે ચૂંટણી પંચના સ્પષ્ટ કાયદાકીય નિર્દેશોને પણ નેવે મૂકીને મહારાષ્ટ્રના અલગ અલગ સ્થાનિક જિલ્લા વિકાસ પ્રશાસન દ્વારા માત્ર પ્રાથમિક શાળાઓમાં ભણાવતા વર્ગને જ બૂથ લેવલ ઓફિસર (BLO) ની ભારે વહીવટી જવાબદારીઓ આપી દેવામાં આવે છે, જે બિલકુલ ન્યાયસંગત નથી.
ચૂંટણી પંચના જે તે માર્ગદર્શિકાઓમાં ચોખ્ખું જણાવાયું છે કે ગામ કે શહેરમાં જ્યારે કોઈ પણ બીજો વિભાગીય સરકારી કર્મચારી ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યારે જ માત્ર શિક્ષકોને આ વિશિષ્ટ કામગીરી સોંપવી જોઈએ. આમ છતાં, આ કાયદાને અવગણીને વહીવટી તંત્ર શિક્ષકોને મજબૂર બનાવે છે. આ ભારે બિન-શૈક્ષણિક વધારાના કામોનો બોજો ઉપાડીને શિક્ષકો ખૂબ શારીરિક અને માનસિક રીતે સતત પીડાઈ રહ્યા છે, જેના લીધે તેઓ હવે ગુસ્સે ભરાયા છે.
સ્ટાફિંગ ક્લિયરન્સ અને પ્રમોશન મોકૂફ રાખવાની ઉગ્ર જીદ
આ સમગ્ર આંદોલનની સાથે સાથે, મહારાષ્ટ્રના પુણે સ્થિત ઉચ્ચ શિક્ષણ નિયામક દ્વારા ચાલુ કરવામાં આવેલી સ્ટાફિંગ મંજૂરી (સ્ટાફિંગ ક્લિયરન્સ) પ્રક્રિયા અને તેની નવીન વહીવટી નીતિને સત્વરે મોકૂફ રાખવાની આગ્રહભરી માગણી કરવામાં આવી રહી છે. પ્રદર્શનકારી સમુદાય મુજબ વિદ્યાર્થી અને શિક્ષક વચ્ચેના ગુણોત્તરમાં કરવામાં આવી રહેલી નવી ભૂલો અને નીતિઓથી શિક્ષકોના નોકરીના અસ્તિત્વ સામે મોટો ખતરો નિર્માણ પામશે.
આ ઉપાડેલી લડાઈ અંતર્ગત કેન્દ્ર પ્રમુખ (ક્લસ્ટર હેડ), વિવિધ સરકારી પ્રાથમિક શાળાઓના મુખ્ય શિક્ષકો (હેડમાસ્ટર) તેમજ અન્ય શિક્ષણ વિભાગના સ્થાપિત વિસ્તરણ અધિકારી પદો પરની થનારી તમામ બઢતી (પ્રમોશન) થી પ્રક્રિયાઓને પણ તુરંત સ્થગિત કરવા જણાવાયું છે. શિક્ષક યુનિયનોનું માનવું છે કે જો કોઈ યોગ્ય કાનૂની વાટાઘાટો કે ચર્ચા વિચારણા વિના આ પ્રક્રિયાઓ પુરી થશે, તો વરિષ્ઠ સરકારી કર્મચારીઓને મોટું નુકસાન પહોંચશે.
મહારાષ્ટ્રની ચોમાસા વિષયક આગાહી અને શૈક્ષણિક અસરો
રાજ્યભરમાં ચાલી રહેલા આ મોટા આંદોલનની મધ્યે મુંબઈ શહેર અને તેની આસપાસ આવેલા જિલ્લા થાણે જેવા પંથકમાં કુદરતી ચોમાસાની મોસમ પણ જોરમાં શરૂ છે. પ્રાદેશિક હવામાન કેન્દ્ર (IMD) દ્વારા જાહેર કરાયેલા ૯ જુલાઈના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ આ તમામ પ્રદેશો માટે યલો એલર્ટ જાહેર કરાયું છે. સમગ્ર દિવસ દરમિયાન મુંબઈમાં કાળાડિબાંગ વાદળો છવાયેલા રહેશે અને ગમે ત્યારે હળવાથી મધ્યમ વાછંટ અને અતિશય તેજ પવનો ફૂંકાવાની શક્યતા પણ દર્શાવાઈ છે.
જો કે હવામાનશાસ્ત્રીઓના વિશ્લેષણ પ્રમાણે આગામી સમયમાં મહારાષ્ટ્રના દરિયા કિનારાના ભાગોમાં વરસાદની તીવ્રતામાં કંઈક અંશે ઘટાડો થઈ શકે છે. કુદરતી ચોમાસાની અડચણો બાદ સર્જાયેલી આ વહીવટી કટોકટીના કારણે બાળકોનું પ્રત્યક્ષ ભણતર સંપૂર્ણપણે અવરોધાયું છે. તેવામાં અત્યારે અસંખ્ય વાલીઓ સરકાર સામે એવી અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે કે શિક્ષણ મંત્રાલય વહેલી તકે મધ્યસ્થી કરીને આ કફોડી બનેલી પરિસ્થિતિ અને શિક્ષકોના વાજબી પ્રશ્નોનો યોગ્ય ઉકેલ સત્વરે લાવશે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
