Samajwadi Party: સમાજવાદી પાર્ટીએ મુસ્લીમ યાદવના સ્થાને દલિત અને ઓબીસી પર લગાવ્યો દાવ?

Samajwadi Party: શું ઉત્તર પ્રદેશમાં સમાજવાદી પાર્ટી રાષ્ટ્રીય લોકદળની જેમ એક જાતિ અને એક વિસ્તારની પાર્ટી બનીને રહી જશે? કેમ ઉત્તર પ્રદેશની સૌથી મજબુત રહેલી સમાજવાદી પાર્ટી પરથી જનતાનો ભરોસો ખતમ થઇ રહ્યો છે? આવામાં ઘણા સવાલ ઉભા થઇ રહ્યા છે, જે સમાજવાદી પાર્ટીના સમર્થકોના મનમાં ચાલી રહ્યા છે.

2014થી સમાજવાદી પાર્ટીનો ગ્રાફ સતત નીચેની તરફ જઈ રહ્યો છે. છેલ્લી બે લોકસભા ચૂંટણીમાં સપા પાંચ બેઠકોના આંકડાથી આગળ વધી શકી નથી. 2014ની ચૂંટણીમાં માત્ર મુલાયમ પરિવાર જ સીટો જીતી શક્યો હતો, જ્યારે 2019માં બસપા સાથે ગઠબંધન હોવા છતાં યાદવ પરિવારના ત્રણ સભ્યો પણ ચૂંટણી હારી ગયા હતા.

આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ ઉઠી રહ્યો છે કે, શું સમાજવાદી પાર્ટી આ વખતે લોકસભાની ચૂંટણીમાં પાંચ બેઠકોનો અવરોધ પાર કરી શકશે? આ પ્રશ્નો વધુ સુસંગત છે. કારણ કે, સમાજવાદી પાર્ટીમાં ટિકિટની વહેંચણીને લઈને જે પ્રકારની મૂંઝવણ જોવા મળી છે, તે છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં ક્યારેય થઈ નથી.

અખિલેશ યાદવ ગંભીરતાથી લોકસભા ચૂંટણી લડી રહ્યા ન હોવાના આક્ષેપ સાથે ઘણી બેઠકો પર બેથી ત્રણ વખત ટિકિટ બદલવામાં આવી હતી. વાસ્તવમાં, 2014 થી, સમર્થકો સમાજવાદી પાર્ટીમાંથી સમર્થન ગુમાવી રહ્યા છે, અને તેની પાછળનું સૌથી મોટું કારણ અખિલેશ યાદવની ધીરજનો અભાવ અને કાર્યકરોથી દૂરી છે.

જો આ વખતની સામાન્ય ચૂંટણીની વાત કરીએ, તો એવું લાગે છે કે, સમાજવાદી પાર્ટી બે આંકડા સુધી પહોંચી શકે છે. તેની પાછળ બે કારણો છે. પહેલું, ભાજપનો ઓવર કોન્ફિડન્સ અને બીજું, બિન-યાદવ, પછાત અને દલિત ઉમેદવારો પર સપાનો ભરોસો.

જીતના ભ્રમમાં ભાજપે એવા ઉમેદવારોને પણ ટિકિટ આપી છે કે, જેઓ તેમના વિસ્તારોમાં ભારે વિરોધનો સામનો કરી રહ્યા હતા. ભાજપને મોદી અને રામમંદિરમાં વિશ્વાસ હતો. તેમને લાગતું હતું કે, ચૂંટણી આવે ત્યાં સુધીમાં આ વિરોધ ખતમ થઈ જશે, પરંતુ આજ સુધી આવું થયું નથી. ઉત્તર પ્રદેશમાં ડઝનબંધ સીટો પર ભાજપના ઉમેદવારને લઈને લોકોમાં નારાજગી છે, જેનો સીધો ફાયદો સમાજવાદી પાર્ટીને થઈ રહ્યો છે.

આ વખતે સમાજવાદી પાર્ટી તેના પરંપરાગત MY એટલે કે મુસ્લિમ યાદવ સમીકરણથી અલગ રણનીતિ બનાવીને ભાજપને ટક્કર આપી રહી છે. પાર્ટીની નજર બિન-યાદવ પછાત અને દલિત મતદારો પર છે, જેઓ હાલમાં ભાજપની તાકાત છે. ભાજપના કુર્મી મતદારોમાં સપા સૌથી મોટો ખાડો પાડી રહી છે. અત્યાર સુધી જાહેર કરવામાં આવેલી ટિકિટોમાં પાર્ટીએ સૌથી વધુ નવ બેઠકો પર કુર્મી સમુદાયના ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતાર્યા છે.

દલિત વર્ગના 15 ઉમેદવારોને પણ ટિકિટ આપવામાં આવી છે. મેરઠ અને અયોધ્યા જેવી સામાન્ય બેઠકો પર પણ દલિત ઉમેદવારો ઉભા કરીને, સપા ભાજપ અને બસપા બંને છાવણીમાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. જો સમાજવાદી પાર્ટીની આ રણનીતિ સફળ રહી, તો ભાજપને ઘણી સીટો પર ફટકો પડી શકે છે.

આ વખતે સમાજવાદી પાર્ટીના પરંપરાગત મતદારો ગણાતા યાદવ અને મુસ્લિમોને માત્ર ચાર-ચાર બેઠકો મળી છે. આ વખતે અખિલેશ યાદવે પોતાના પરિવારની બહાર કોઈ યાદવને ટિકિટ આપી નથી.

ડિમ્પલ યાદવને મૈનપુરીથી, ધર્મેન્દ્ર યાદવને આઝમગઢથી, અક્ષય યાદવને ફિરોઝાબાદથી અને આદિત્ય યાદવને બદાઉનથી મેદાનમાં ઉતારવામાં આવ્યા છે. ધ્રુવીકરણની સંભાવનાને ઓછી કરવા માટે, સપાએ આ વખતે માત્ર ચાર મુસ્લિમોને ટિકિટ આપી છે.

મુસ્લિમ પ્રભુત્વ ધરાવતી ઘણી બેઠકો પર પછાત અથવા દલિત ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતારવામાં આવ્યા છે. સપાને મુસ્લિમ અને યાદવ મતદારોમાં પૂરો વિશ્વાસ છે, તેથી અન્ય જ્ઞાતિઓના મતો ઉમેરવા માટે તેણે તે જાતિમાંથી ઉમેદવારો ઉભા રાખ્યા છે.

મુસ્લિમ ઉમેદવારોમાં કૈરાનાથી ઇકરા હસન, રામપુરથી મૌલાના મોહિબુલ્લા નદવી, સંભલથી ઝિયાઉર રહેમાન બર્ક અને ગાઝીપુરથી અફઝલ અંસારીનો સમાવેશ થાય છે.

આવું પહેલીવાર થઈ રહ્યું છે, જ્યારે સમાજવાદી પાર્ટીએ આટલી ઓછી સંખ્યામાં યાદવ અને મુસ્લિમ ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતાર્યા છે.

2014માં પાર્ટીએ 14 મુસ્લિમ ઉમેદવારોને ટિકિટ આપી હતી, પરંતુ એક પણ જીતી શક્યું ન હતું. 2019 માં, BSP સાથે ગઠબંધનમાં 38 બેઠકો પર ચાર ઉમેદવારો મેદાનમાં હતા, જેમાંથી ત્રણ ઉમેદવારો આઝમ ખાન, એસટી હસન અને શફીકર રહેમાન બર્કે જીત્યા હતા.

આ વખતે, તેના ખાતામાં 62 બેઠકો હોવા છતાં, સમાજવાદી પાર્ટીએ ફક્ત ચાર મુસ્લિમ ઉમેદવારો પર દાવ લગાવ્યો છે. કુર્મીઓ ઉપરાંત, સમાજવાદી પાર્ટીએ આ વખતે નિષાદ, ગુજર, શાક્ય, સૈની, કશ્યપ, કુશવાહા, જાટ, પાસી અને રાજભર જેવા બિન-યાદવ ઓબીસીને પણ ટિકિટ આપી છે.

અત્યાર સુધી જાહેર કરવામાં આવેલા 57 ઉમેદવારોમાં સપાએ સૌથી વધુ 29 ટિકિટ પછાત વર્ગને આપી છે. 15 ટિકિટ દલિતોને, 9 ટિકિટ જનરલ કેટેગરીને અને 4 ટિકિટ મુસ્લિમોને આપવામાં આવી છે. આ વખતે અખિલેશ યાદવનું સમગ્ર ધ્યાન તેમના જૂના બિન-યાદવ ઓબીસી મતદારોને પરત લાવવા પર છે. જોકે, સમાજવાદી પાર્ટીની ઘણી બેઠકો પર બસપાના ઉમેદવારો પ્રવેશ કરી રહ્યા છે, તેમ છતાં સમાજવાદી પાર્ટીએ જે સમીકરણ સાથે ઉમેદવારો ઉભા રાખ્યા છે, તેનાથી ભાજપ પણ મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગયું છે.

પશ્ચિમની કેટલીક બેઠકો પર ભાજપથી નારાજ ક્ષત્રિય મતદારોનો ફાયદો પણ સમાજવાદી પાર્ટીને મળી રહ્યો છે. ભાજપ પ્રત્યે ક્ષત્રિયોના અસંતોષ અને કોંગ્રેસ સાથેના ગઠબંધનના કારણે મુસ્લિમ મતદારોનું એકીકરણ સમાજવાદી પાર્ટી માટે નફાકારક સોદો સાબિત થઈ રહ્યો છે.

જો બિન-યાદવ ઓબીસી ભાજપથી દૂર થઈને સમાજવાદી પાર્ટીમાં પાછા ફરશે, તો ભવિષ્યમાં ભાજપ માટે રાજકીય માર્ગ મુશ્કેલ બની શકે છે.

જો અત્યાર સુધીના વલણોના આધારે તારણ કાઢીએ, તો સમાજવાદી પાર્ટી આ ચૂંટણીમાં બે આંકડાનો આંકડો પાર કરતી જણાય છે. બીજી તરફ એ પણ નિશ્ચિત છે કે, આ વખતે જો સમાજવાદી પાર્ટીનું પ્રદર્શન અપેક્ષા મુજબ નહીં રહે તો અખિલેશ યાદવ માટે પાર્ટીને બચાવવી આસાન નહીં હોય.

English summary

Samajwadi Party bet on Dalits and OBCs to replace Muslim Yadav?