વામપંથ-ઉગ્રવાદને કારણે વિસ્થાપિત ગોટ્ટીકોયા આદિવાસીઓ પર ST કમિશનની મોટી પહેલ

દેશમાં વામપંથ-ઉગ્રવાદે આદિવાસીની સ્થિતીને મોટુ નુકસાન પહોંચાડ્યુ છે. આના કારણે દેશના એક મોટા આદિવાસી સમુદાયને રાજ્યવ્યાપી પલાયન કરવાની ફરજ પડી છે.

અનુસૂચિત જનજાતિ માટેના રાષ્ટ્રીય આયોગે ગૃહ મંત્રાલય અને છત્તીસગઢ, મહારાષ્ટ્ર, આંધ્રપ્રદેશ અને ઓડિશાના રાજ્યોને વિનંતી કરી છે કે તે ગોટ્ટીકોયા આદિવાસીઓની સ્થિતિ પર એક વ્યાપક અહેવાલ સોંપે કરે.

માઓવાદી હિંસાને કારણે છત્તીસગઢમાંથી વિસ્થાપિત આ આદિવાસીઓ હવે સામાજિક સુરક્ષા લાભો વિના પડોશી રાજ્યોમાં પડકારજનક સ્થિતિમાં જીવવા મજબુર થઈ રહ્યાં છે.

માર્ચ 2022 માં એક અરજી એ હકીકત તરફ ધ્યાન દોર્યું કે માઓવાદીઓ અને સુરક્ષા દળો વચ્ચેની અથડામણને કારણે 2005 માં ગોટ્ટીકોયા સમુદાય છત્તીસગઢમાંથી પલાયન કરી ગયો છે.

આ વિસ્થાપનને કારણે તેમને તેમની નવી જગ્યાએ ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આદિજાતિ અધિકાર કાર્યકરો અનુસાર, ડાબેરી ઉગ્રવાદને કારણે લગભગ 50,000 આદિવાસીઓને છત્તીસગઢમાંથી બહાર જવાની ફરજ પડી છે.

અહેવાલો અનુસાર, આ વિસ્થાપિત લોકો ઓડિશા, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા અને મહારાષ્ટ્રના જંગલોમાં વિવિધ 248 વસાહતોમાં રહે છે. તેલંગાણા સરકારે 75 જેટલી વસાહતોમાં આંતરિક રીતે વિસ્થાપિત વ્યક્તિઓ પાસેથી જમીન પાછી લઈ લીધી છે, જેનાથી તેમની આજીવિકા જોખમાઈ છે.

9 સપ્ટેમ્બર 2023ના રોજ સબમિટ કરાયેલા જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટના અહેવાલે વન અધિકારીઓ સામેના દાવાઓને નકારી કાઢ્યા હતા. આમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ગોટ્ટીકોયા જંગલની જમીન પર અતિક્રમણ કરી રહ્યા છે, સંસાધનોને અસર કરી રહ્યા છે અને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે.

મેજિસ્ટ્રેટે કહ્યું હતું કે તમામ ગોટ્ટીકોયાઓ છત્તીસગઢમાંથી સ્થળાંતરિત થયા હોવાથી તેઓ તેલંગાણામાં અનુસૂચિત જનજાતિ તરીકે લાયક નથી અને તેથી તેઓ ત્યાં વન અધિકારો માટે પાત્ર નથી.

આ મુદ્દાઓ પર ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરવા 24 સપ્ટેમ્બરે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ સાથે બેઠક યોજવામાં આવી હતી. કમિશને ભલામણ કરી છે કે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય અને સંબંધિત રાજ્યોના મુખ્ય અધિકારીઓ 9 ડિસેમ્બરના રોજ સત્રમાં હાજરી આપે અને વિગતવાર કાર્યવાહીનો અહેવાલ સોંપે.

આદિજાતિ અધિકાર કાર્યકર્તા શુભાંશુ ચૌધરીએ સંબંધિત પક્ષોને સંડોવતા નીતિ વિષયક નિર્ણય માટે NCSTની વિનંતી અંગે આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો અને કહ્યું કે, મને આશા છે કે તેને તેના તાર્કિક નિષ્કર્ષ પર લઈ જવામાં આવશે. તેમણે જમ્મુ અને કાશ્મીર જેવા અન્ય વિસ્તારોની જેમ પુનર્વસન માટે રાજકીય હિંસાને કારણે વિસ્થાપિત થયેલા આ લોકોને માન્યતા આપવા પર ભાર મૂક્યો.

આ મુદ્દે સંસદને જુલાઈમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે છત્તીસગઢમાંથી વિસ્થાપિત આદિવાસી પરિવારો પુનઃસ્થાપન યોજનાઓ અને શિબિરો દ્વારા સુરક્ષાના પગલાં લેવા છતાં પાછા ફરવા માટે અનિચ્છા દર્શાવે છે. કેન્દ્રીય આદિજાતિ બાબતોના રાજ્ય પ્રધાન દુર્ગાદાસ ઉઇકેએ જણાવ્યું કે રાજ્ય સરકાર દ્વારા તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશના સંલગ્ન જિલ્લાઓના સર્વે માટે ટીમોની રચના કરવામાં આવી છે.

આ સર્વેનો ઉદ્દેશ્ય ડાબેરી ઉગ્રવાદને કારણે વિસ્થાપિત આદિવાસી પરિવારોને ઓળખવાનો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે સુકમા, બીજાપુર અને દંતેવાડા જિલ્લામાંથી 2,389 પરિવારોના 10,489 આદિવાસીઓ વિસ્થાપિત થયા છે. એકલા સુકમામાંથી 9,702 લોકો વિસ્થાપિત થયા છે.

હવે આ મુદ્દે તેલંગાણામાં સેન્ટર ફોર ઈકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ સ્ટડીઝના નિયામક, વન વિભાગના પ્રતિનિધિઓ સાથે રાજ્યમાં ગોટ્ટીકોયા વસાહતોમાં હાથ ધરાયેલા સર્વેના તારણો રજૂ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.

English summary

ST Commission's major initiative on Gottikoya tribals displaced by left-wing extremism