Exit Poll : કેવી રીતે તૈયાર થાય છે એક્ઝિટ પોલ? જાણો ભારતમાં પહેલી વખત ક્યારે તેની શરૂઆત થઈ?

Haryana exit poll : હરિયાણા વિધાનસભા ચૂંટણીનું મતદાન પુરૂ થતાની સાથે જ વિવિધ ટીવી ચેનલોના એક્ઝિટ પોલ સામે આવવાનું શરૂ થઈ જશે.

એક્ઝિટ પોલમાં ચૂંટણીની દિશાનો એક અંદાજ મળે છે. જો કે ઘણી વખત આ એક્ઝિટ પોલ ખોટા પણ પડે છે. લોકસભા ચૂંટણીમાં આ વાતનો પુરાવો મળી ચુક્યો છે.

ચૂંટણી પુરી થયા બાદ એક્ઝિટ પોલ સામે આવે છે. આજે આપણે એક્ઝિટ પોલની શરૂઆત ક્યાંથી થઈ અને ભારતમાં કેવી રીતે પહોંચ્યો તેની વિગતે વાત કરીશું.

What is Exit Poll : એક્ઝિટ પોલ શું છે?

એક્ઝિટ પોલ એ એક પ્રકારનો ચૂંટણી સર્વે જ છે. એક્ઝિટ પોલ મતદાનના દિવસે હાથ ધરવામાં આવે છે. એક્ઝિટ પોલમાં મતદાન કરીને બહાર આવી રહેલા મતદારોને સવાલો કરવામાં આવે છે. આ મતદારોએ કઈ પાર્ટીને વોટ આપ્યો તેના આંકડાના આધારે પરિણામનો અંદાજ લગાવવામાં આવે છે.

મતદાનના દિવસે એક્ઝિટ પોલ હાથ ધરવામાં આવે છે. મતદાનના છેલ્લા દિવસે એક્ઝિટ પોલ જાહેર કરવામાં આવે છે. મતદાન સમાપ્ત થયાના 30 મિનિટથી 1 કલાક પછી એક્ઝિટ પોલ સામે આવે છે. એક્ઝિટ પોલના પરિણામોનો સંકેત છે પરંતુ પરિણામ નથી.

પ્રથમ એક્ઝિટ પોલ ક્યારે થયો હતો?

પ્રથમ એક્ઝિટ પોલ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 1936માં હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. જ્યોર્જ ગેલપ અને ક્લાઉડ રોબિન્સને ન્યૂયોર્ક સિટીમાં ચૂંટણી સર્વે હાથ ધર્યો હતો. 1937માં બ્રિટનમાં હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. તે પછી 1938માં ફ્રાંસમાં પ્રથમ એક્ઝિટ પોલ યોજાયો હતો.

ભારતમાં પ્રથમ એક્ઝિટ પોલ ક્યારે યોજાયો હતો?

ભારતમાં પ્રથમ એક્ઝિટ પોલ 1996માં શરૂ થયો હતો. આ એક્ઝિટ પોલ સેન્ટર ફોર ધ સ્ટડી ઓફ ડેવલપિંગ સોસાયટીઝ (CSDS) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. આ એક્ઝિટ પોલમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) લોકસભા ચૂંટણી જીતશે તેવો અંદાજ હતો. ચૂંટણીના પરિણામો અપેક્ષા મુજબ આવ્યા અને ભાજપની જીત થઈ. આ પછી ભારતમાં એક્ઝિટ પોલનો ટ્રેન્ડ વધ્યો.

1998 માં પ્રથમ વખત ખાનગી ન્યૂઝ ચેનલે ભારતમાં એક્ઝિટ પોલનું પ્રસારણ કર્યું હતું. આજે ઘણી એજન્સીઓ ભારતમાં એક્ઝિટ પોલ કરે છે.

Exit Poll Rule: એક્ઝિટ પોલ માટેના નિયમો

એક્ઝિટ પોલને લઈને ચૂંટણી પંચના નિયમો છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા તબક્કાના મતદાન પર મતદાન સમાપ્ત થયા પછી જ એક્ઝિટ પોલનું પ્રસારણ કરી શકાય છે.

એક્ઝિટ પોલનું પ્રસારણ કરવા સર્વે એજન્સીએ ચૂંટણી પંચની પૂર્વ પરવાનગી લેવી પડે છે. એક્ઝિટ પોલનું પ્રસારણ કરતી વખતે એ દર્શાવવું પડે છે કે તે માત્ર એક અંદાજ છે.

આ સિવાય ચૂંટણી પંચ સમયાંતરે એક્ઝિટ પોલના સંદર્ભમાં માર્ગદર્શિકા પણ જારી કરતું રહે છે. આ માર્ગદર્શિકાના આધારે જ એક્ઝિટ પોલની પદ્ધતિઓ અને ધોરણો નક્કી કરવામાં આવે છે.

English summary

Exit Poll: How is exit poll prepared? Know when it first started in India?