Independence Day : જાણો સ્વતંત્રતા દિવસનો ઇતિહાસ, મહત્વ, તથ્યો

Published: Sunday, August 6, 2023, 16:27 [IST]

ભારત 15 ઓગસ્ટના રોજ બ્રિટિશ શાસનથી આપણી સ્વતંત્રતાના 75 વર્ષની ઉજવણી કરશે. ભારતને 1947માં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના જુલમી શાસનમાંથી આઝાદી મળી હતી. પ્રથમ વખત વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુએ સ્વતંત્ર ભારતનો રાષ્ટ્રધ્વજ ઉપર લહેરાવ્યો હતો.

દિલ્હીમાં લાલ કિલ્લાના લાહોરી ગેટ અને જણાવ્યું હતું કે, મધ્યરાત્રીના સમયે જ્યારે વિશ્વ ઊંઘી રહ્યું હશે, ત્યારે ભારત જીવન અને સ્વતંત્રતા માટે જાગી જશે. આ દિવસ આપણા બહાદુર નેતાઓ અને સ્વતંત્રતા સેનાનીઓના બલિદાનને ચિહ્નિત કરે છે, જેમણે તેમના દેશવાસીઓ માટે પોતાનું સર્વસ્વ આપી દીધું હતું. હંમેશની જેમ, લાલ કિલ્લો સ્વતંત્રતાના 75 વર્ષની પ્રતિષ્ઠિત ઉજવણીનો સાક્ષી બનશે. આ પ્રસંગની યાદમાં, ચાલો આપણે આ તારીખના ઇતિહાસ અને મહત્વ પર એક નજર કરીએ.

સ્વતંત્ર ભારતીય રાષ્ટ્રની સ્થાપનાને દર્શાવે છે 15 ઓગસ્ટ

ભારતમાં સ્વતંત્રતા દિવસ 15 ઓગસ્ટના રોજ રાષ્ટ્રીય રજા ઉજવવામાં આવે છે. સ્વતંત્રતા દિવસ 1947 માં બ્રિટિશ શાસનનો અંત અને સ્વતંત્ર અને સ્વતંત્ર ભારતીય રાષ્ટ્રની સ્થાપનાને દર્શાવે છે.

તે ઉપખંડના બે દેશો, ભારત અને પાકિસ્તાનમાં વિભાજનની વર્ષગાંઠને પણ ચિહ્નિત કરે છે, જે 14-15 ઓગસ્ટ, 1947 ના રોજ મધ્યરાત્રિએ થયું હતું. (પાકિસ્તાનમાં, સ્વતંત્રતા દિવસ 14 ઓગસ્ટના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.)

ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ 100 વર્ષ સુધી ભારત પર શાસન કર્યું

ભારતમાં બ્રિટિશ શાસનની શરૂઆત 1757માં થઈ જ્યારે, પ્લાસીના યુદ્ધમાં બ્રિટિશ વિજય બાદ, ઈંગ્લિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ દેશ પર નિયંત્રણ મેળવવાનું શરૂ કર્યું હતું. ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ 100 વર્ષ સુધી ભારત પર શાસન કર્યું હતું, જ્યાં સુધી 1857-58માં ભારતીય વિદ્રોહને પગલે સીધા બ્રિટિશ શાસન (જેને ઘણીવાર બ્રિટિશ રાજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) દ્વારા બદલવામાં આવ્યું ન હતું. ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન શરૂ થઈ હતી અને તેનું નેતૃત્વ મોહનદાસ ગાંધીએ કર્યું હતું, જેમણે બ્રિટિશ શાસનનો શાંતિપૂર્ણ અને અહિંસક અંત લાવવાની હિમાયત કરી હતી.

સશસ્ત્ર દળો અને પોલીસના સભ્યો સાથે પરેડ થાય છે

સ્વતંત્રતા દિવસને સમગ્ર ભારતમાં ધ્વજવંદન સમારોહ, કવાયત અને ભારતીય રાષ્ટ્રગીતના ગાન સાથે ચિહ્નિત કરવામાં આવે છે. વધુમાં, રાજ્યની રાજધાનીઓમાં વિવિધ સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે. જૂની દિલ્હીમાં લાલ કિલ્લાના ઐતિહાસિક સ્મારક પર વડા પ્રધાન ધ્વજવંદન સમારોહમાં ભાગ લે તે પછી, સશસ્ત્ર દળો અને પોલીસના સભ્યો સાથે પરેડ થાય છે.

પતંગ ઉડાડવી એ સ્વતંત્રતા દિવસની પરંપરા બની ગઈ છે

વડાપ્રધાન પછી દેશને ટેલિવિઝન સંબોધન કરે છે, જેમાં પાછલા વર્ષ દરમિયાન ભારતની મુખ્ય સિદ્ધિઓનું વર્ણન કરવામાં આવે છે અને ભવિષ્યના પડકારો અને લક્ષ્યોની રૂપરેખા આપવામાં આવે છે. પતંગ ઉડાડવી એ સ્વતંત્રતા દિવસની પરંપરા બની ગઈ છે, જેમાં વિવિધ કદ, આકાર અને રંગોના પતંગો આકાશને ભરી દે છે. આ ઉપરાંત દિવસની સ્મૃતિમાં, નવી દિલ્હીમાં સરકારી કચેરીઓ બંધ હોવા છતાં, રજા દરમિયાન પ્રકાશિત રહે છે.

સ્વતંત્રતા દિવસનો ઇતિહાસ

મહાત્મા ગાંધી, ભગતસિંહ, ચંદ્રશેખર આઝાદ, નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ વગેરે સહિત ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓએ એવી ઘણી ચળવળો શરૂ કરી કે, જે કોઈને કોઈ રીતે 90 વર્ષ બાદ ગુલામીની બેડીઓ તોડવામાં મદદ કરી હતી. વર્ષ 1857ના બળવાથી લઈને સિપાહી વિદ્રોહ સુધી, એવી ઘણી ચળવળો હતી જે બ્રિટિશરો સામેની લડાઈમાં મુખ્ય માપદંડ હતી.

આપણે આ સ્વતંત્રતા અમારા વીર સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓનું ઋણી છીએ, જેમણે એક વખત પણ પોતાનો જીવ આપતાં અચકાતા ન હતા, જેથી તેમની ભાવિ પેઢીઓ ભારતની મુક્ત હવામાં શ્વાસ લઈ શકે.

30 જૂન, 1948 સુધીમાં સત્તા સ્થાનાંતરિત કરવાનો આદેશ

લોર્ડ માઉન્ટબેટનને બ્રિટિશ સંસદ દ્વારા 30 જૂન, 1948 સુધીમાં સત્તા સ્થાનાંતરિત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. લોકોની અધીરાઈ જોઈને, માઉન્ટબેટન જાણતા હતા કે, જો તેમણે જૂન 1948 સુધી રાહ જોઈ હોત, તો સી રાજગોપાલાચારીના યાદગાર શબ્દોમાં કહીએ તો, ત્યાં કોઈ ન હોત. સત્તા સ્થાનાંતરિત કરવા માટે બાકી છે, તેથી જ તેમણે ઓગસ્ટ 1947ની તારીખ આગળ કરી હતી.

માઉન્ટબેટને દાવો કર્યો હતો કે, અંગ્રેજો માટે સત્તા છોડવી અને હાર સ્વીકારવી સહેલી ન હતી, તેથી તેઓએ રક્તપાત રોકવાના નામે તેને છૂપાવ્યો. માઉન્ટબેટને દાવો કર્યો હતો કે, તારીખ આગળ વધારીને, તેઓ સુનિશ્ચિત કરી રહ્યા હતા કે કોઈ રક્તપાત કે રમખાણો નહીં થાય. જોકે પાછળથી તે ખોટો સાબિત થયો હતો. બેટને પોતાની જાતને ન્યાયી ઠેરવવાનો પ્રયાસ કર્યો કે, જ્યાં પણ સંસ્થાનવાદી શાસન સમાપ્ત થયું છે, ત્યાં રક્તપાત થયો છે. તે કિંમત છે જે તમે ચૂકવો છો.

ભારતીય સ્વતંત્રતા ખરડો 4 જુલાઈ, 1947ના રોજ બ્રિટિશ હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને 15 દિવસની અંદર પસાર થઈ ગયો હતો. 15 ઓગસ્ટ, 1947 ના રોજ, ભારત પર બ્રિટિશ શાસનનો અંત આવ્યો અને ઇતિહાસને ચિહ્નિત કર્યો હતો.

સ્વતંત્રતા દિવસનું મહત્વ

આ દિવસ આપણને તે તમામ બલિદાનની યાદ અપાવે છે, જે આપણા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ દ્વારા ભારતને બ્રિટિશ શાસનથી મુક્ત કરાવવા માટે આપવામાં આવ્યા હતા. 15મી ઓગસ્ટ એ રાષ્ટ્રીય રજા છે અને તે દિવસ પછી ધ્વજવંદન, પરેડ અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો સાથે ઉજવવામાં આવે છે.

સ્વતંત્રતા દિવસના કેટલાક તથ્યો

ભારતને આઝાદ થયાને 73 વર્ષ થયા છે.
ભારતનું નામ સિંધુ નદી પરથી પડ્યું છે.
ભારતમાં 14 વડાપ્રધાન રહ્યા છે, જેમાંથી એક મહિલા વડાપ્રધાન રહી છે.
ભારતમાં 13 પૂર્ણકાલીન રાષ્ટ્રપતિ છે, જેમાંથી માત્ર એક મહિલા છે.
ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજની ડિઝાઈન પિંગાલી વેંકૈયા દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેઓ સ્વતંત્રતા સેનાનીઓમાંના એક હતા અને આંધ્ર પ્રદેશના ખેડૂત પણ હતા.
ભારતનું રાષ્ટ્રગીત આઝાદી પછીના ત્રણ વર્ષ બાદ અપનાવવામાં આવ્યું હતું.
મહાત્મા ગાંધી દિલ્હીમાં પ્રથમ સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી કરી શક્યા ન હતા.

સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી

આ દિવસે રાષ્ટ્રગીત ગાવામાં આવે છે, દેશના ખૂણે ખૂણે ધ્વજવંદન સમારોહ અને કવાયત પણ કરવામાં આવે છે. ભારતીયો તેમના રાષ્ટ્ર અને સંસ્કૃતિની ઉજવણી માટે ચોક્કસ રીતે પોશાક પહેરવાનો પ્રયાસ કરે છે. પતંગ ઉડાડવી એ બીજી પરંપરા છે, જે સ્વતંત્રતા દિવસે તમામ વય જૂથોના લોકો સહભાગી તરીકે અનુસરવામાં આવે છે. તે સ્વતંત્રતા દર્શાવે છે જે આપણે આ દિવસે પ્રાપ્ત કરી છે.

આપણા દેશના વડાપ્રધાન જૂની દિલ્હીના લાલ કિલ્લા પર આપણો ધ્વજ ફરકાવે છે. સેના અને પોલીસના સભ્યો સાથે પરેડ પણ થાય છે. PM દ્વારા રાષ્ટ્રને ભાષણ આપવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ આટલા વર્ષોમાં દેશની સિદ્ધિઓ પર બોલે છે. તે ભવિષ્ય માટેના લક્ષ્યો વિશે પણ બોલે છે.

15મી ઓગસ્ટના રોજ કેમ ઉજવવાય છે સ્વતંત્રતા દિવસ?

વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુએ પહેલીવાર દિલ્હીના લાલ કિલ્લા પરથી ત્રિરંગો ફરકાવ્યો હતો. ત્યારબાદ, દર વર્ષે સ્વતંત્રતા દિવસે, વર્તમાન વડાપ્રધાન દ્વારા લાલ કિલ્લા પર રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ રાષ્ટ્રને સંબોધન કરવામાં આવે છે.

Published On August 6, 2023