Indus water treaty : કોઈપણ સંધિ તોડવાના શું હોય છે નિયમો? જાણો પાકિસ્તાન પાસે હવે શું રસ્તો?

Indus water treaty : પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાને પગલે ભારતે 1960માં પાકિસ્તાન સાથે કરેલી સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.

ભારતે જણાવ્યું છે કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન આતંકવાદને ટેકો આપતું રહેશે ત્યાં સુધી આ સંધિ ફરીથી લાગુ નહીં થાય.

આ નિર્ણય પાકિસ્તાન માટે આર્થિક અને પર્યાવરણીય રીતે પડકારજનક છે, કારણ કે તેના સિંધ અને પંજાબ પ્રાંતો આ સંધિ હેઠળ મળતા પાણી પર નિર્ભર છે.

1960માં થયેલી આ સંધિ વિશ્વના બે દેશો વચ્ચેના સૌથી સફળ કરારોમાંનું એક છે. પાકિસ્તાને ભારત પર ત્રણ વખત હુમલા કર્યા હોવા છતાં ભારતે આ સંધિનું પાલન કર્યું અને પાકિસ્તાનનો પાણીનો હિસ્સો રોક્યો નથી. આ બાબતે ભારતની માનવતાની વૈશ્વિક સ્તરે પ્રશંસા થાય છે.

સંધિની શરતો અનુસાર, કોઈ દેશ એકતરફી રીતે સંધિ રદ કરી શકે નહીં. ફેરફાર કે સમાપ્તિ માટે બંને દેશોની સંમતિ જરૂરી છે. પરંતુ ભારતે પ્રથમ વખત આ સંધિને સ્થગિત કરી છે, જેનો પાકિસ્તાને વિરોધ કર્યો છે.

આ સંધિ વિશ્વ બેંકની મધ્યસ્થીથી થઈ હતી અને તેની દેખરેખની જવાબદારી પણ વિશ્વ બેંક પાસે છે. પાકિસ્તાન આ નિર્ણય સામે વિશ્વ બેંકમાં અપીલ કરી શકે છે અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર દબાણ બનાવી શકે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલય અનુસાર, જો બે દેશો વચ્ચેની પરિસ્થિતિઓમાં ફેરફાર થાય તો સંધિ રદ કરી શકાય છે. ભારત વિયેના કન્વેન્શનની કલમ 62નો હવાલો આપી શકે છે, જે મુજબ પાકિસ્તાનના આતંકી જૂથોના ઉપયોગને કારણે ભારત સંધિમાંથી બહાર નીકળી શકે છે.

સિંધુ જળ સંધિનું સ્થગન ભારત-પાકિસ્તાન સંબંધોમાં મોટો ફેરફાર છે. આ નિર્ણયથી પાકિસ્તાનને આર્થિક અને કૃષિ ક્ષેત્રે પડકારોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને વિશ્વ બેંકની ભૂમિકા આ મુદ્દે નિર્ણાયક રહેશે.

English summary

What Are the Rules for Terminating the Indus Water Treaty? Pakistan’s Options After India’s Suspension