કોર્ટના હુકમથી પણ મહિલાને પતિ સાથે સહવાસ કરવા માટે દબાણ ન કરી શકાય : હાઈકોર્ટ

ફેમિલી કોર્ટના આદેશને ઉલટાવીને ગુજરાત હાઈકોર્ટે જણાવ્યું છે કે, કોર્ટના હુકમથી પણ સ્ત્રીને તેના પતિ સાથે સહવાસ કરવા અને તેની સાથે વૈવાહિક અધિકાર સ્થાપિત કરવા દબાણ કરી શકાય નહીં.

બનાસકાંઠા જિલ્લાની ફેમિલી કોર્ટના જુલાઈ 2021ના આદેશને પડકારતી એક મહિલા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીને મંજૂરી આપતી વખતે બેચે આ વાત કહી હતી, જેમાં તેણીને તેના વૈવાહિક ઘરે પાછા જવા અને તેની વૈવાહિક જવાબદારી નિભાવવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો.

જસ્ટિસ જે. બી. પારડીવાલા અને નિરલ મહેતાની ગુજરાત હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેચે જણાવ્યું હતું કે, દાંપત્ય અધિકારની પુનઃપ્રાપ્તિ માટેના દાવાનો નિર્ણય સંપૂર્ણપણે પતિના અધિકાર પર નિર્ભર નથી અને ફેમિલી કોર્ટે એ પણ વિચારવું જોઈએ કે, શું તે તેના માટે ફરજ પાડવા માટે તેને અસમાન બનાવશે. પત્નીએ તેના પતિ સાથે રહેવું.

અરજી મુજબ મહિલા સિવિલ હોસ્પિટલમાં કામ કરતી એક લાયકાત ધરાવતી નર્સ છે, તેના પુત્રને લઈને જુલાઈ 2017માં તેના પતિ અને સાસરિયાઓને છોડીને જતી રહી હતી. કારણ કે, તેઓએ તેને ઓસ્ટ્રેલિયા સ્થળાંતર કરવા અને ત્યાં નોકરી કરવા દબાણ કર્યું હતું.

આ મહિલાએ તેની અરજીમાં મહિલાએ જણાવ્યું હતું કે, તે આ વિચારની વિરુદ્ધ હતી અને તેથી તેણે તેના પુત્ર સાથે સાસરીયાનું ઘર છોડી દીધું હતું. મહિલાના પતિના જણાવ્યા મુજબ તેણીએ "કોઈપણ કાયદેસર આધાર વગર" ઘર છોડી દીધું હતું. જ્યારે તેણીને પરત લાવવાની સમજાવટ નિષ્ફળ ગઈ, ત્યારે તેના પતિએ ફેમિલી કોર્ટમાં અરજી કરી, જેણે પતિની તરફેણમાં વૈવાહિક અધિકારોની પુનઃપ્રાપ્તિ માટે હુકમનામું પસાર કર્યું હતું.

હાઇકોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે, ફેમિલી કોર્ટ એવા નિષ્કર્ષ પર પહોંચી છે કે, વર્કિંગ વુમન હોવાના કારણે તેણીના વૈવાહિક ઘરની બહાર જવાનું યોગ્ય માન્યું હતું અને તેણી ઘરની જવાબદારીઓ નિભાવી શકતી નથી, તેથી તેણીને તેના પતિ અને પરિવારના અન્ય સભ્યો દ્વારા હેરાન કરવામાં આવતી હતી.

હાઇકોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે, તે સંબંધમાં કાયદાની અમારી ધારણાઓને એવી રીતે બદલવાની જરૂર છે કે, જેથી કરીને તેને આધુનિક સામાજિક પરિસ્થિતિઓ સાથે સુસંગત બનાવી શકાય. કોઈપણ નિયમના રૂપમાં અથવા અન્યથા જે અદાલતોને હંમેશા પતિની તરફેણમાં વૈવાહિક અધિકારોની પુનઃપ્રાપ્તિ માટેના દાવામાં ડિક્રી પસાર કરવા માટે દબાણ કરે, તેવું કંઈપણ અમને બતાવવામાં આવ્યું નથી"

બેચે જણાવ્યું હતું કે, જો કોર્ટને લાગે છે કે, પતિ, કે જેણે આવો દાવો દાખલ કર્યો છે, તે પોતે અયોગ્ય છે અથવા તેનો કોઈ પાછળનો હેતુ છે, તો તે તેને સંપૂર્ણ રીતે સહાય કરવાનો ઇન્કાર કરી શકે છે.

હાઇકોર્ટે સિવિલ પ્રોસિજર કોડ (CPC) ના XXI નિયમ 32(1) અને (3) ને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે, "કોઈ વ્યક્તિ સ્ત્રી અથવા તેની પત્નીને સહવાસ કરવા અને વૈવાહિક અધિકાર સ્થાપિત કરવા દબાણ કરી શકે નહીં. જો પત્ની સહવાસ કરવાનો ઇન્કાર કરે છે, તો આવા કિસ્સામાં તેણીને દાંપત્ય અધિકાર સ્થાપિત કરવા માટેના હુકમનામા દ્વારા દબાણ કરી શકાશે નહીં".

હાઇકોર્ટે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે, શું પતિની તરફેણમાં આવા દાવાને મંજૂરી આપવી તે યોગ્ય છે, જ્યારે તેણે તે દરમિયાન બીજી સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા હોય, જ્યારે તેની પ્રથમ પત્ની દૂર હોય, ફક્ત "એ આધાર પર કે, મુસ્લિમ તેના અંગત કાયદા હેઠળ ઘણી પત્નીઓ, એક સમયે મહત્તમ ચાર સુધી રાખી શકે છે."

હાઇકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, મુસ્લિમ કાયદો બહુપત્નીત્વની પરવાનગી આપે છે, તે આધારે પત્ની તેના પતિ સાથે રહેવાનો ઇન્કાર કરી શકે છે, પરંતુ તેને ક્યારેય પ્રોત્સાહન આપ્યું નથી.

હાઇકોર્ટે વધુમાં અવલોકન કર્યું હતું કે, "ભારતમાં ફરજ પાડવામાં આવેલ મુસ્લિમ કાયદાએ, બહુપત્નીત્વને સહન કરવાની સંસ્થા તરીકે માની છે, પરંતુ તેને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવતું નથી, અને તેણે પતિને કોઈપણ સંજોગોમાં તેની પત્નીને અન્ય સ્ત્રી સાથે શેર કરવા દબાણ કરવાનો કોઈ મૂળભૂત અધિકાર આપ્યો નથી."

હાઈકોર્ટે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ પર 7 જુલાઈ, 2021 ના દિલ્હી હાઈકોર્ટના આદેશને ટાંક્યો હતો, જેમાં તેણે અવલોકન કર્યું કે, UCC બંધારણમાં માત્ર આશા ન રહેવી જોઈએ. વિવિધ અંગત કાયદાઓમાં મતભેદોને કારણે સમાજમાં થતા સંઘર્ષો અંગે ખેદ વ્યક્ત કરતા સમયે કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે, આધુનિક ભારતીય સમાજ, જે ધીમે ધીમે એકરૂપ બની રહ્યો છે. ધર્મ, સમુદાય અને જાતિના પરંપરાગત અવરોધો ધીમે ધીમે દૂર થઈ રહ્યા છે.

આ સાથે હાઇકોર્ટે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે, "વિવિધ સમુદાયો, આદિજાતિઓ, જાતિઓ અથવા ધર્મો સાથે જોડાયેલા ભારતના યુવાનો જેઓ તેમના લગ્નની ઉજવણી કરે છે, તેઓને વિવિધ વ્યક્તિગત કાયદાઓમાં, ખાસ કરીને લગ્ન અને છૂટાછેડાના સંબંધમાં સંઘર્ષને કારણે ઉદ્ભવતા મુદ્દાઓ સાથે સંઘર્ષ કરવાની ફરજ પાડવી જોઈએ નહીં"

English summary

even court order cannot force a woman to have cohabit with her husband said High Court.