યુસુફ પઠાણ જમીન વિવાદ: ગુજરાત હાઈકોર્ટની કડક ટિપ્પણી

ગુજરાત હાઈકોર્ટે ભૂતપૂર્વ ભારતીય ક્રિકેટર અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સાંસદ યુસુફ પઠાણને વડોદરા મહાનગરપાલિકાની જમીન સંબંધિત વિવાદમાં કડક શબ્દોમાં ટકોર કરી છે. કોર્ટે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે જ્યારે જમીનની ફાળવણીની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ નહોતી અને રાજ્ય સરકારની મંજૂરી પણ મળી નહોતી, ત્યારે તેઓએ જાહેર જમીનનો કબજો કેવી રીતે મેળવ્યો અને તેની ફરતે વાડ કેવી રીતે બાંધી.

કેસની સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સુનિતા અગ્રવાલ અને ન્યાયમૂર્તિ ડી. એન. રાયની ખંડપીઠે જણાવ્યું કે કોઈપણ વ્યક્તિ કાયદેસરની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કર્યા વગર જાહેર મિલકતનો કબજો મેળવી શકતી નથી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જાહેર જમીન પર ગેરકાયદેસર કબજો ધરાવનાર વ્યક્તિ અદાલત પાસેથી રાહત મેળવવાની અપેક્ષા રાખી શકતી નથી.

યુસુફ પઠાણના વકીલે દલીલ કરી હતી કે 1999ની રાજ્ય સરકારની એક નીતિ અનુસાર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટરોને ચોક્કસ શરતો હેઠળ જમીન ફાળવવાની જોગવાઈ હતી અને તે બાબત અગાઉની સુનાવણીમાં યોગ્ય રીતે રજૂ થઈ નહોતી. તેમનું કહેવું હતું કે વડોદરા મહાનગરપાલિકાની સ્થાયી સમિતિ અને જનરલ બોર્ડે જમીન ફાળવવાની દરખાસ્તને મંજૂરી આપી હતી.

પરંતુ હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે મહાનગરપાલિકાની દરખાસ્ત માત્ર એક પ્રસ્તાવ હતી. રાજ્ય સરકારની મંજૂરી વિના તે કાયદેસર ફાળવણીમાં પરિવર્તિત થઈ શકતી નહોતી. કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે જાહેર જમીનની ફાળવણી સામાન્ય રીતે હરાજી દ્વારા થવી જોઈએ અને જો કોઈ વિશેષ કેસમાં અપવાદ કરવામાં આવે તો રાજ્ય સરકારની મંજૂરી આવશ્યક બને છે.

સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે મહાનગરપાલિકાના અધિકારીઓની ભૂમિકા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા. જો જમીન કાયદેસર રીતે ફાળવવામાં આવી નહોતી, તો પછી જમીન પર વાડ બાંધવાની અને કબજો જાળવી રાખવાની મંજૂરી કોના દ્વારા આપવામાં આવી હતી તે અંગે તપાસ કરવાની જરૂર હોવાનું કોર્ટે સૂચવ્યું.

કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે માત્ર જમીનનો સક્રિય ઉપયોગ ન કરવામાં આવ્યો હોય તો પણ કબજો જાળવી રાખવો પોતે જ એક ગંભીર બાબત છે. જાહેર જમીનને વાડ બાંધીને પોતાના નિયંત્રણમાં રાખવી એ પણ કબજાનો જ એક પ્રકાર છે. તેથી ભવિષ્યમાં યુસુફ પઠાણને બજારભાવ પ્રમાણે નુકસાનભરપાઈ (Damages) ચૂકવવાનો આદેશ પણ આપવામાં આવી શકે છે.

આ વિવાદની શરૂઆત વર્ષ 2012માં થઈ હતી, જ્યારે યુસુફ પઠાણે વડોદરાના તાંદલજા વિસ્તારમાં આવેલા લગભગ 978 ચોરસ મીટર વિસ્તારના પ્લોટને સુરક્ષા કારણોસર તેમને ફાળવવાની વિનંતી કરી હતી. મહાનગરપાલિકાએ તેમની અરજીને હકારાત્મક રીતે વિચાર્યા બાદ રાજ્ય સરકારને મંજૂરી માટે મોકલી હતી. પરંતુ 2014માં રાજ્ય સરકારના શહેરી વિકાસ વિભાગે આ દરખાસ્ત નામંજૂર કરી દીધી હતી. તેમ છતાં, મહાનગરપાલિકાના જણાવ્યા મુજબ પ્લોટ પર કબજો યથાવત રહ્યો હતો.

વર્ષ 2025માં ગુજરાત હાઈકોર્ટના એકલ ન્યાયાધીશે પણ નોંધ્યું હતું કે માત્ર લાંબા સમય સુધી કબજો જાળવી રાખવાથી કોઈ કાનૂની હક ઊભો થતો નથી. કોર્ટે કહ્યું હતું કે જાહેર જીવનમાં રહેલી વ્યક્તિઓને વિશેષ રાહત આપવાથી સમાજમાં ખોટો સંદેશ જાય છે અને કાયદા પ્રત્યે લોકોનો વિશ્વાસ ઘટે છે.

હાલ હાઈકોર્ટે યુસુફ પઠાણને વધુ સમય માંગવાની મર્યાદિત છૂટ આપી છે, પરંતુ સાથે ચેતવણી પણ આપી છે કે જેટલો વધુ સમય જાહેર જમીનનો કબજો જળવાઈ રહેશે, તેટલી વધુ નુકસાનભરપાઈની જવાબદારી ઊભી થઈ શકે છે.