ઈન્સ્ટાગ્રામ પર બાળકોના શોષણની જાહેરાતો: કેન્દ્ર સરકારે Metaને ફટકારી નોટિસ, હવે થશે મોટી કાર્યવાહી
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ઈન્સ્ટાગ્રામ પર બાળકોના યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલી આપત્તિજનક અને પ્રમોટેડ જાહેરાતો પ્રદર્શિત થવા મામલે કેન્દ્ર સરકારે લાલ આંખ કરી છે. કેન્દ્રીય ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલયે (MeitY) ઈન્સ્ટાગ્રામની પેરન્ટ કંપની મેટાને એક અત્યંત કડક અને સત્તાવાર નોટિસ પાઠવી દીધી છે. કેન્દ્રીય આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવના કડક આદેશો બાદ મંત્રાલય દ્વારા તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપતા આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે.
મંત્રાલયે મેટા કંપનીને સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ પોતાના પ્લેટફોર્મ પર બાળકોના યૌન શોષણ (CSEAM - Child Sexual Exploitative & Abuse Material) આસપાસ ફરતી તમામ પેઇડ જાહેરાતો અને વિવાદાસ્પદ સામગ્રીને તાત્કાલિક અસરથી હટાવી લે. બાળકોની સુરક્ષાના ગંભીર મુદ્દે આવી બેદરકારી કેમ થઈ તે અંગે સરકારે મેટા પાસે આગામી ૭ દિવસની અંદર વિગતવાર અને સ્પષ્ટ ખુલાસો પણ માંગ્યો છે.
શા માટે વિવાદ સર્જાયો અને શું છે સમગ્ર બાબત?
તાજેતરમાં સામે આવેલા કેટલાક અહેવાલોમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો હતો કે, ઈન્સ્ટાગ્રામ ભારતભરમાં કેટલીક એવી પેઇડ જાહેરાતોને મંજૂરી આપી રહ્યું હતું જેમાં શંકાસ્પદ કોડ વર્ડ્સ ધરાવતા શબ્દોનો મોડેથી ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ જાહેરાતોમાં એવી લિંક્સ આપવામાં આવી હતી જે યુઝર્સને પ્રોત્સાહિત કરીને સીધા ટેલિગ્રામ ચેનલો સુધી લઈ જતી હતી, જ્યાં કથિત રીતે બાળકો સાથે સંબંધિત અશ્લીલ અને ગુનાહિત સામગ્રી વેચવામાં આવતી હોવાની આશંકા છે.
સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે આ આપત્તિજનક જાહેરાતો સામાન્ય યુઝર્સ દ્વારા પોસ્ટ કરાયેલી સામગ્રી ન હતી, પરંતુ તે પ્લેટફોર્મ પર નાણાં ચૂકવીને વ્યાપક સ્તરે ચલાવવામાં આવી રહી હતી. સામાન્ય રીતે સોશિયલ મીડિયા જાયન્ટ્સ સુરક્ષા વ્યવસ્થા હોવાનો દાવો કરે છે, પરંતુ આ કિસ્સામાં ઇન્સ્ટાગ્રામનું ઓટોમેટેડ રિવ્યૂ સિસ્ટમ અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત સુરક્ષા માળખું આવી સંવેદનશીલ વિગતો પકડવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ સાબિત થયું હતું.
સરકારની આકરી ચેતવણી અને સંભવિત કાનૂની જોગવાઈ
આઈટી મંત્રાલયના ઉચ્ચ સ્તરીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર આ પ્રકારના ઓનલાઈન કૃત્યોને દેશના નાગરિકો માટે મોટો ખતરો માની રહી છે અને તેથી જ મેટાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓને રૂબરૂમાં સમન્સ પાઠવવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. સરકારના વલણ મુજબ, સામાન્ય યુઝર્સની વ્યક્તિગત સામાજિક ચર્ચાઓ પર નિયંત્રણ રાખવું અલાયદો વિષય છે, પરંતુ જ્યારે કોઈ વ્યવસાયિક પેઇડ જાહેરાત પ્લેટફોર્મ પર લાઈવ કરવામાં આવે છે ત્યારે તેની ઊંડી તકનીકી ચકાસણી અનિવાર્ય બને છે.
આ સંદર્ભમાં કેન્દ્ર સરકારે મેટા પાસેથી કેટલાક મહત્વના મુદ્દાઓ પર લેખિત ઉત્તર માંગ્યા છે. ખાસ કરીને એ જાણવા માંગવામાં આવ્યું છે કે તેમનું સિક્યુરિટી અને જાહેરાત સ્ક્રિનિંગ સિસ્ટમ આ સ્તરની આપત્તિજનક જાહેરાતોને પ્લેટફોર્મ પર લાઈવ થતા અટકાવવામાં કેમ નિષ્ફળ રહ્યું? વળી, આવી જાહેરાતોને સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચાડતા પહેલા તેનું કોઈ મેન્યુઅલ અથવા સેકન્ડ લેવલ ટેકનિકલ ઓડિટ શા માટે કરવામાં આવ્યું ન હતું?
ભારત સરકારે પોતાની નોટિસમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે જો મેટા આગામી સાત દિવસની અંદર સંતોષકારક દસ્તાવેજો અને સ્પષ્ટતા સાથે હાજર નહીં થાય, તો તેની સામે કાયદેસરના પગલાં લેવાશે. ભારતના માહિતી ટેકનોલોજી કાયદા (IT Act) ની કલમ 67B હેઠળ સગીરો અને બાળકો સાથે સંબંધિત આપત્તિજનક સામગ્રીનું પ્રસારણ કરવું એ બિનજામીનપાત્ર અને અત્યંત ગંભીર ગુનો હોવાથી, કંપની સામે કરોડોનો ભારે દંડ અને અન્ય કડક સજા થઈ શકે છે.
મેટાની સ્પષ્ટતા અને ડિફેન્સ સિસ્ટમની મર્યાદા
આ સમગ્ર વિવાદમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કરતા મેટાના પ્રવક્તાએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે, તેમની કંપની બાળકોના યૌન શોષણ (CSAM) જેવી બાબતોને લઈને કડક વલણ ધરાવે છે અને આ મામલે તેમની 'ઝીરો ટોલરન્સ પોલિસી' કામ કરે છે. મોનિટરિંગ ટીમ દ્વારા ફરિયાદની નોંધ મળતાની સાથે જ આવી તમામ ક્ષતિગ્રસ્ત જાહેરાતોને અને વિવાદાસ્પદ લિંક્સને સંપૂર્ણપણે પ્લેટફોર્મ પરથી હટાવી દેવામાં આવી છે અને સંબંધિત ખાતાઓને કાયમ માટે સસ્પેન્ડ કરાયા છે.
કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, સોશિયલ પ્લેટફોર્મ પર રહેલી ખામીઓને સુધારવા અને ઓનલાઈન ગુનેગારોને રોકવા માટે અદ્યતન આર્ટિફિશિયલ સુરક્ષા મોડેલ કાર્યરત છે. પરંતુ કરોડો સક્રિય ગ્રાહકોના આ વિશાળ સમૂહમાં કેટલાક એવા ડિજિટલ ગુનેગારો પણ સક્રિય રહે છે જેઓ ઓળખ ચોરી કરીને કે પછી નવા કોડ વર્ડ્સનો ઉપયોગ કરીને પ્રોટેક્શન સિસ્ટમને છેતરી જાય છે. આવી ગેંગને રોકવા માટે સુરક્ષા માળખું વધુ સુદ્રઢ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
કેન્દ્ર સરકારની સોશિયલ મીડિયા પર ચોકસાઈ
ઉલ્લેખનીય છે કે ડિજિટલ ઈન્ડિયાના આ યુગમાં બાળકો અને મહિલાઓની ઓનલાઈન સેફ્ટી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારતસરકાર સતત સક્રિય બની છે અને આ અઠવાડિયામાં મેટા પર આ બીજું મોટું એક્શન લેવાયું છે. અગાઉ, આઈટી મંત્રાલયે મેટાની માલિકી ધરાવતી લોકપ્રિય ઇન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ એપ્લિકેશન વોટ્સએપ (WhatsApp) ને પણ એક મહત્વની નોટિસ પાઠવીને યુઝર્સની ડિજિટલ સિક્યોરિટી અંગે જાગ્રત કર્યા હતા.
સરકારે વોટ્સએપના નવા પ્રસ્તાવિત 'યુઝરનેમ' (Username) ફીચરના રોલઆઉટ પર તાત્કાલિક પ્રતિબંધ મૂકવાની ભલામણ કરી હતી. દેશના સુરક્ષા માળખા માટે સરકારનું માનવું છે કે મોબાઈલ નંબર વગર કેવળ યુઝરનેમ આધારિત ચેટ શરૂ થવાથી ઓનલાઈન નાણાકીય છેતરપિંડી, ફિશિંગ એટેક અને તાજેતરમાં વધેલા 'ડિજિટલ અરેસ્ટ' જેવા જીવલેણ જોખમો ખૂબ વધુ પ્રચલિત બની શકે છે કારણ કે તેનાથી ખોટા તત્વોને તેમની સાચી ઓળખ છુપાવવાની આઝાદી સરળતાથી મળી રહે છે.
ભારતીય કાનૂની વ્યવસ્થામાં CSEAM એટલે કે બાળ યૌન ઉત્પીડનને સહાયક સામગ્રીનો ફેલાવો કરવો એ બંધારણીય ધોરણે મોટો અપરાધ છે. આવી ઘૃણાસ્પદ બાબતોને ફેલાવવા પ્રોત્સાહન આપવા બદલ ગુનેગારોની સાથે પ્લેટફોર્મ પૂરા પાડનાર ટેક કંપની પણ ગુનામાં સરખી ભાગીદાર માનવામાં આવી શકે છે. જેથી અશ્વિની વૈષ્ણવના નેતૃત્વ હેઠળ મંત્રાલય હવે ગાઈડલાઈન્સનું પાલન ન કરનારાઓ વિરુદ્ધ લાલ આંખ રાખવાની સપૂર્ણ નીતિ અમલી બનાવી રહ્યું છે.
વધુ પડતા સોશિયલ મીડિયાના વ્યાપ વચ્ચે બાળકો અને મહિલાઓની ડિજિટલ સેફ્ટી જાળવવી એ સરકાર અને પ્લેટફોર્મ બંને માટે મોટી પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે. આ તાજી ઘટના દર્શાવે છે કે આ ટેક પ્લેટફોર્મ્સે માત્ર પોતાની ટેકનોલોજી પર નિર્ભર રહેવાને બદલે સુરક્ષા ચકાસણીના સ્તરે વધુ જવાબદાર બનવાની જરૂર છે જેથી કાયદાકીય સકંજાથી બચી શકાય અને યુઝર્સને સુરક્ષિત વાતાવરણ આપી શકાય.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
