કેવી હોય છે સિયાચીનની -50 ડિગ્રીમાં ભારતીય જવાનોની જિંદગી?

ભારતીય સેનાની મહિલા અધિકારી કેપ્ટન શિવા ચૌહાણને વિશ્વના સૌથી ઊંચા યુદ્ધ ક્ષેત્રોમાંના એક સિયાચીનમાં ભારતીય સેનાના 'ફાયર એન્ડ ફ્યુરી કોર્પ્સ'માં 'કુમાર પોસ્ટ' પર તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. કેપ્ટન શિવા એ પ્રથમ ભારતીય મહિલા સૈનિક છે જે સિયાચીનમાં સમુદ્ર સપાટીથી 18,000 ફૂટથી વધુની ઉંચાઈ પર તૈનાત છે.

સિયાચીનની ભૌગોલિક સ્થિતિ

સિયાચીન ગ્લેશિયર એ હિમાલયની પૂર્વીય કારાકોરમ શ્રેણીમાં સ્થિત એક વિશાળ ગ્લેશિયર છે, જે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની સરહદે પથરાયેલું છે. તે કારાકોરમમાં સૌથી લાંબો ગ્લેશિયર છે અને વિશ્વના બિન-ધ્રુવીય પ્રદેશોમાં બીજો સૌથી લાંબો ગ્લેશિયર છે. ભારતના પૂર્વ લદ્દાખ ક્ષેત્રમાં સ્થિત સિયાચીન ગ્લેશિયર લગભગ 76 કિલોમીટર (47 માઇલ) લાંબુ છે. તે દરિયાઈ સપાટીથી લગભગ 5,753 મીટર (18,875 ફૂટ)ની ઊંચાઈએ આવેલું છે અને તેના અત્યંત ઠંડા હવામાન માટે જાણીતું છે. સિયાચીનમાં તાપમાનનો પારો માઈનસ 50 ડિગ્રી સુધી પહોંચી ગયો છે.

સિયાચીનનું મહત્વ

શક્સગામ ખીણ, કારાકોરમ પાસ અને અક્સાઈ ચીનની મધ્યમાં સ્થિત હોવાને કારણે સિયાચીન ત્રણેય દેશો, ભારત, પાકિસ્તાન અને ચીન માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. પાકિસ્તાન અને ચીન દ્વારા થતી ઘૂસણખોરી રોકવા માટે સિયાચીન પર ભારતનું નિયંત્રણ ખૂબ જ જરૂરી છે. પાકિસ્તાન અને ભારત વચ્ચેની નિયંત્રણ રેખા, પોઈન્ટ NJ9842 સિયાચીન ગ્લેશિયરની દક્ષિણપશ્ચિમમાં સ્થિત છે.

સિયાચીન ઉત્તર ભારત માટે તાજા પાણીનો મુખ્ય સ્ત્રોત પણ છે, અને સિયાચીન પર નિયંત્રણ ભારતને ગ્લેશિયરમાંથી પાણીને ચોક્કસપણે નિયંત્રિત કરવાની મંજૂરી આપે છે. સિયાચીન બીજી મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ખરેખર, તેની પૂર્વમાં કારાકોરમ પર્વતમાળા આવેલી છે, જે K2 સહિત વિશ્વના કેટલાક સૌથી ઊંચા શિખરોનું ઘર છે અને આ ક્ષેત્રનું નિયંત્રણ ભારતને સૈન્ય દેખરેખ જાળવવાની મંજૂરી આપે છે.

સિયાચીનમાં ભારતીય સેના

1984માં પાકિસ્તાને સિયાચીન ગ્લેશિયર પર કબજો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો પરંતુ ભારતીય સેનાએ પાકિસ્તાની સૈનિકોને જડબાતોડ જવાબ આપ્યો હતો. આમ ફરી સિયાચીન પર કબજો મેળવ્યો. 1984 થી સિયાચીન ગ્લેશિયર પર ઘણી સૈન્ય અવરોધો છે, પરંતુ બંને દેશો હજુ પણ સિયાચીનમાં મજબૂત લશ્કરી હાજરી જાળવી રાખે છે. 1984 થી, ભારત અને પાકિસ્તાને સિયાચીન ગ્લેશિયર પર ફરજની લાઇનમાં તેમના ઘણા સૈનિકો ગુમાવ્યા છે.

સિયાચીનમાં ડ્યુટી કરવી કેટલી ખતરનાક?

સિયાચીનમાં અતિશય ઠંડીના કારણે ફરજ બજાવવી એ સૈનિકો માટે પડકારજનક અને અકલ્પનીય અનુભવ બની શકે છે. સિયાચીનમાં શિયાળામાં તાપમાનનો પારો લગભગ માઈનસ 50 ડિગ્રી સેલ્સિયસ થઈ જાય છે. અવારનવાર હિમપ્રપાતનો ખતરો રહે છે, જેને હિમપ્રપાત પણ કહેવામાં આવે છે અને તેના કારણે ઘણા સૈનિકો શહીદ પણ થયા છે.

પર્યાવરણ દ્વારા ઊભા થયેલા પડકારો ઉપરાંત, સિયાચીનમાં તૈનાત સૈનિકોને પાકિસ્તાની સૈનિકો સાથે મુકાબલો થવાના જોખમનો પણ સામનો કરવો પડે છે, કારણ કે બંને દેશો વચ્ચે પ્રદેશના નિયંત્રણને લઈને લાંબા સમયથી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. વર્ષ 2018માં સરકારે જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા 10 વર્ષમાં સિયાચીનમાં ભારતીય સેનાના 163 જવાનો શહીદ થયા છે.

સિયાચીનમાં બહારની દુનિયા સાથે સંચાર મર્યાદિત છે, અને સૈનિકોએ સેટેલાઇટ ફોન અને લાંબા અંતરના સંદેશાવ્યવહારના અન્ય સ્વરૂપો પર આધાર રાખવો પડે છે. એક નિવૃત્ત ભારતીય જવાને એક મીડિયા જૂથને કહ્યું કે સિયાચીનમાં ખોરાક સિવાય બધું જ સ્થિર છે, પછી તે સૂપ હોય કે જ્યુસ. તેણે એ પણ જણાવ્યું કે વર્ષ 2016માં એક તસવીર વાયરલ થઈ હતી જેમાં સેનાના જવાનો તેને ગરમ કર્યા બાદ ફ્રોઝન સૂપ પી રહ્યા હતા.

ઈન્ડિયન આર્મીના એક રિટાયર્ડ સૈનિકે એક ઈન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું કે પાણી માટે સૈનિકો બરફને પીગળીને અને પછી તેને ઉકાળીને પીવે છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે દરરોજ સવારે 5 થી 7 વાગ્યાની વચ્ચે સિયાચીનમાં હેલિકોપ્ટર દ્વારા ખાદ્યપદાર્થો પહોંચાડવામાં આવે છે કારણ કે તે પછી સિયાચીનની સ્થિતિ એટલી ખરાબ થઈ જાય છે કે ત્યાં હેલિકોપ્ટર પણ ઉડી શકતું નથી.

પીએમ મોદીની સિયાચીનની મુલાકાત

2014 માં, જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી પ્રથમ વખત વડા પ્રધાન તરીકે ચૂંટાયા હતા, ત્યારે તેમણે સિયાચીનમાં સેના સાથે તેમની પ્રથમ દિવાળી ઉજવી હતી. તે પ્રસંગે તેમણે કહ્યું હતું કે આજે આપણે શાંતિથી સૂઈ રહ્યા છીએ કારણ કે આ લોકો રાત-દિવસ જાગે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પહેલા તત્કાલિન વડાપ્રધાન ડો.મનમોહન સિંહ પણ સિયાચીનની મુલાકાતે ગયા હતા અને તેઓ પ્રથમ વડાપ્રધાન હતા.

English summary

How is the life of Indian soldiers in -50 degrees of Siachen?