India-US Trade Deal: દસ્તાવેજોમાં કેમ થયો બદલવા? વિદેશ મંત્રાલયે Joint Statementને ગણાવ્યો સમજૂતીનો પાયો

India-US Trade Deal: ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે તાજેતરમાં સંપન્ન થયેલી ઐતિહાસિક વેપાર સમજૂતી (Trade Deal) અંગે વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા જારી કરાયેલા દસ્તાવેજોમાં થયેલા ફેરફારોએ રાજદ્વારી વર્તુળોમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે. 7 ફેબ્રુઆરીએ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ભારતીય નેતૃત્વ વચ્ચે થયેલી સમજૂતી બાદ, અમેરિકા તરફથી જારી કરવામાં આવેલી 'ફેક્ટ શીટ'માં અચાનક કરવામાં આવેલા સુધારાને લઈને અનેક સવાલો ઉભા થઈ રહ્યા હતા. આ દરમિયાન, ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે પોતાની સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપીને સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે.

વિદેશ મંત્રાલયનું કહેવું છે કે, આ ફેરફારો પરસ્પર સહમતિ અને સંયુક્ત નિવેદન (Joint Statement)ની મૂળ ભાવનાને અનુરૂપ જ છે. આ ટ્રેડ ડીલ બંને દેશોના આર્થિક ભવિષ્ય માટે અત્યંત મહત્વની માનવામાં આવે છે, જે હાલમાં એક વચગાળાની વ્યવસ્થા તરીકે છે અને ભવિષ્યમાં વ્યાપક દ્વિપક્ષીય વેપાર સમજૂતીનો માર્ગ મોકળો કરશે.

વિદેશ મંત્રાલયની સત્તાવાર સ્પષ્ટતા, "Joint Statement જ આધાર"

સાપ્તાહિક પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જાયસવાલે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલી આ મોટી ડીલનો પાયો એ જ સંયુક્ત નિવેદન છે, જેના પર બંને દેશો સહમત થયા હતા.

• સહમતિનું માળખું: પ્રવક્તાએ જણાવ્યું કે વચગાળાની સમજૂતી માટે જે માળખું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું, તેને જ અંતિમ માનવામાં આવશે.
• દસ્તાવેજોમાં ફેરફાર: વ્હાઇટ હાઉસની ફેક્ટ શીટમાં 10 ફેબ્રુઆરીએ જે સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા, તે માત્ર બંને દેશોની પરસ્પર સમજણને વધુ સારી રીતે દર્શાવવા માટે છે.

વ્હાઇટ હાઉસની ફેક્ટ શીટ: કયા હતા એ મહત્વના ફેરફારો?

9 ફેબ્રુઆરીએ અમેરિકાએ સમજૂતીના વિસ્તારમાં એક ફેક્ટ શીટ બહાર પાડી હતી, જેમાં 10 ફેબ્રુઆરીએ કેટલાક ટેકનિકલ અને વ્યૂહાત્મક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફેરફારોએ ખાસ કરીને કૃષિ અને ટેક્સ ક્ષેત્રનું ધ્યાન ખેંચ્યું:

1. કઠોળના ટેરિફ પરના વલણમાં ફેરફાર

મૂળ દસ્તાવેજમાં ઉલ્લેખ હતો કે ભારત કેટલાક અમેરિકન કૃષિ ઉત્પાદનો, ખાસ કરીને 'અમુક કઠોળ' (Certain Pulses) પર ટેરિફ ઘટાડશે અથવા નાબૂદ કરશે. જોકે, સુધારેલી આવૃત્તિમાં 'કઠોળ'ના આ વિશિષ્ટ ઉલ્લેખને હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. ભારતે તેને સામાન્ય પ્રક્રિયા ગણાવી છે.

2. ડિજિટલ ટેક્સ (Equalization Levy)નો મુદ્દો

જૂના દસ્તાવેજમાં ડિજિટલ સેવાઓ પર લાગતા ટેક્સને હટાવવાની વાત કહેવામાં આવી હતી. સુધારેલી આવૃત્તિમાં તેને હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ભારત અગાઉથી જ 1 એપ્રિલ 2025થી ડિજિટલ જાહેરાત સેવાઓ પર લાગતો 6% ઇક્વલાઇઝેશન લેવી નાબૂદ કરવાનો નિર્ણય લઈ ચૂક્યું છે, તેથી તેને સમજૂતીમાં વારંવાર દોહરાવવાની જરૂર રહી નથી.

3. 'રોકાણ' ને બદલે 'ખરીદી' પર ભાર

એક મોટો ભાષાકીય ફેરફાર 500 અબજ ડોલરની રકમને લઈને થયો છે.

• પહેલા: એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભારત ઉર્જા, વિમાન અને કિંમતી ધાતુઓના ક્ષેત્રમાં અમેરિકામાં 500 અબજ ડોલરનું રોકાણ કરશે.
• હવે: સુધારેલી ભાષામાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારત આટલી કિંમતનો અમેરિકન સામાન ખરીદવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. આ ફેરફાર ભારતની ખરીદશક્તિ અને વ્યાપાર ખાધને સંતુલિત કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ છે.

આ ટ્રેડ ડીલની જાહેરાત મહિનાઓ સુધી ચાલેલી લાંબી વાતચીત અને ટેરિફ તણાવ બાદ થઈ હતી. ખુદ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ ડીલની જાણકારી શેર કરી હતી. 7 ફેબ્રુઆરીએ જારી કરવામાં આવેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે આ એક વચગાળાની વ્યવસ્થા છે. ભારત અને અમેરિકાનું લક્ષ્ય આગામી સમયમાં તેને એક મોટી અને વ્યાપક દ્વિપક્ષીય વેપાર સમજૂતીમાં પરિવર્તિત કરવાનું છે.

English summary

India-US Trade Deal: MEA Clarifies Changes in White House Fact Sheet; Joint Statement Remains the Core Foundation