Indian Rupees: ભારતી રૂપિયો બનશે ગ્લોબલ કરંસી, 8 દેશો વેપાર માટે થયા તૈયાર

ભારતમાં ખોલવામાં આવેલા 49 વોસ્ટ્રો ખાતાઓમાં રશિયા, મોરેશિયસ, શ્રીલંકા, મલેશિયા, મ્યાનમાર, સિંગાપોર, ઈઝરાયેલ અને જર્મનીની બેંકોનો સમાવેશ થાય છે, જે આ દેશો સાથે રૂપિયામાં વેપાર કરવાની સુવિધા આપશે.

ભારતીય ચલણ ઝડપથી આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ બનવાના માર્ગે છે. થોડા મહિનામાં ભારતે રૂપિયામાં બિઝનેસ કરવા માટે 8 દેશો સાથે જોડાણ કર્યું છે. રશિયા, ઈઝરાયેલ, જર્મની મોરેશિયસ, શ્રીલંકા, મલેશિયા, મ્યાનમાર અને સિંગાપોર જેવા દેશો ભારત સાથે રૂપિયામાં વેપાર કરવા માટે સંમત થયા છે. આટલું જ નહીં, લગભગ 100 દેશો રૂપિયામાં ટ્રેડ સેટલમેન્ટ માટે ભારત સાથે વાતચીત કરી રહ્યા છે. ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં 49 વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ ખોલવામાં આવ્યા છે જે અન્ય દેશો સાથે રૂપિયામાં બિઝનેસ કરવા માટે જરૂરી છે.

ટ્રેડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમની જરૂર

તમને જણાવી દઈએ કે ગયા વર્ષે જુલાઈમાં, ભારતીય રિઝર્વ બેંકે વૈશ્વિક વેપાર વધારવા અને ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે રૂપિયામાં ટ્રેડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ બાદ પશ્ચિમ અને યુરોપિયન દેશો દ્વારા પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા બાદ ભારત, આર્જેન્ટિના, બ્રાઝિલ, દક્ષિણ આફ્રિકા સહિત મધ્ય પૂર્વથી લઈને દક્ષિણપૂર્વ એશિયા સુધીના ઘણા દેશોએ ડોલર પર પોતાનો દાવ લગાવ્યો છે. નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે, અપનાવવાનું શરૂ કર્યું. અન્ય દેશો સાથે વ્યવહાર માટે આ સિસ્ટમ અપનાવવાની શરૂઆત કરી છે.

શું છે વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ?

આ પ્રયાસમાં, રશિયાની બે સૌથી મોટી બેંકો, Sberbank અને VTB બેંકે રૂપિયામાં વેપાર કરવા માટે સૌપ્રથમ વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ્સ ખોલ્યા. તેની સંખ્યા 6 મહિનામાં 50ને સ્પર્શવાની છે. તમને જણાવી દઈએ કે વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ એ બેંક દ્વારા સેટઅપ કરવામાં આવેલ એકાઉન્ટ છે, જે ગ્રાહકોને અન્ય બેંક વતી પૈસા જમા કરવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે. વિદેશની બેંક વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ ખોલવા માટે ભારતની બેંકનો સંપર્ક કરી શકે છે. પરંતુ આ માટે બેંકે આરબીઆઈ પાસેથી મંજૂરી લેવી પડશે. આ પછી, બંને પક્ષો ચલણના વિનિમય દર, બજાર દર વગેરે જેવી જરૂરી બાબતો નક્કી કરે છે અને વ્યવસાય શરૂ કરી શકે છે.

"માલ આપો, પૈસા લો..."

જ્યારે બેંકની વિદેશમાં શાખા ન હોય ત્યારે વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ ખોલવાની જરૂરિયાત ઊભી થાય છે. Vostro ગ્રાહકોને અન્ય કોઈપણ બેંક ખાતામાં નાણાં જમા કરવાની મંજૂરી આપે છે. હવે જો કોઈ ભારતીય આયાતકારને ઈઝરાયેલમાં વેપાર કરવો હોય તો પહેલા તેને માત્ર ડોલરમાં જ ચૂકવણી કરવી પડતી હતી. પરંતુ હવે તે તેને રૂ.માં ચૂકવી શકશે. તેની ચુકવણીની રકમ આ Vostro એકાઉન્ટમાં જમા થાય છે. તેવી જ રીતે, જ્યારે ભારતીય નિકાસકારે માલ અને સેવાઓ માટે રૂપિયામાં ચૂકવણી કરવાની હોય, ત્યારે આ વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટમાંથી રકમ કાપીને નિકાસકારના નિયમિત ખાતામાં જમા કરવામાં આવશે.

ગ્લોબલ કરંસી બનવાની રાહ પર રૂપિયો

તમને જણાવી દઈએ કે કોરોનાના સમયગાળા દરમિયાન ડૉલરની મજબૂતીને કારણે વિશ્વના ઘણા દેશો માટે આયાત મોંઘી થઈ રહી છે. ભારતીય રૂપિયો પણ ડોલર સામે સતત ગગડી રહ્યો છે. રૂપિયામાં બિઝનેસ શરૂ કરવા પાછળનો હેતુ એ છે કે તેનાથી યુએસ ડોલર પરની નિર્ભરતા ઓછી થશે. રૂપિયામાં વેપાર વધવાથી, ભારતને ભારતીય ચલણ માટે ખરીદદારો શોધવાની જરૂર રહેશે નહીં. એટલું જ નહીં, આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકોએ કન્વર્ઝન ફી પણ ચૂકવવી પડશે નહીં. તેનાથી ભારતીય રૂપિયાની માંગ પણ વધશે.

8 દશકાઓથી ડોલરનો દબદબો

તમને જણાવી દઈએ કે અમેરિકન ડૉલર એ વિશ્વમાં દરેક જગ્યાએ માન્ય ચલણ છે, તેથી મોટા ભાગના વ્યવહારો માત્ર ડૉલરમાં જ થાય છે. તે 8 દાયકાથી સમગ્ર નાણાકીય વિશ્વ પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંત પછી વિશ્વમાં ભારે હાહાકાર મચી ગયો હતો. ત્યારબાદ 1944 માં, 44 દેશોના પ્રતિનિધિઓ બ્રેટોન વુડ્સ, ન્યૂ હેમ્પશાયરમાં, યુદ્ધ પછી વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થાને સુધારવા માટે મળ્યા હતા. તે પછી સંમત થયા હતા કે યુએસ, વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે, સોનાની સામે ડૉલરનું મૂલ્ય નક્કી કરશે અને અન્ય દેશો બદલામાં તેમની કરન્સી ડૉલર સામે નક્કી કરશે. દેશોએ હવે તેના વિનિમય દરને જાળવવા માટે ડોલરને અનામતમાં રાખવો પડતો હતો, જેનાથી તે વૈશ્વિક ચલણનું પ્રભુત્વ બની ગયું હતું.

ડોલર બની રહેશે બોસ?

જો કે અમે તમને ઉપર જણાવ્યું છે કે અન્ય દેશો પણ પોતાનો 'સિક્કો' ચલાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, પરંતુ વિશ્લેષકોના મતે, નજીકના ભવિષ્યમાં ડૉલરનું વર્ચસ્વ બદલાય તેવી શક્યતા નથી. તેઓ માને છે કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને વ્યવહારોનું મુખ્ય ચલણ બની રહેશે. અન્ય કોઈ ચલણ તેને બદલવાની નજીક આવ્યું નથી. જો કે વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થા પર તેની પકડ નબળી પડી શકે છે. હકીકતમાં, અગાઉ પણ ડોલરની અસરને તોડવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે. વર્ષ 1999માં યુરોપિયન દેશો દ્વારા 'યુરો'ની રજૂઆત આ એપિસોડમાં સામેલ હતી. જોકે, આમાં પણ સફળતા મળી ન હતી.

ઝડપથી વિકસતું ચીની ચલણ

હાલમાં વિશ્વની મધ્યસ્થ બેંકો પાસે લગભગ 60 ટકા વિદેશી વિનિમય અનામત ડોલરમાં છે. વર્ષ 2000માં આ આંકડો 70 ટકા હતો. જેમ કે, તે વૈશ્વિક નાણાકીય પ્રણાલીમાં ધીમે ધીમે પરિવર્તન તરફ નિર્દેશ કરે છે. આ 22 વર્ષમાં યુરો 18 થી 20 ટકાના આંકડા પર પહોંચી ગયો છે. બીજી તરફ ચીનની વાત કરીએ તો ચીનની કરન્સી રેનમિન્બી 2.76 ટકાના આંકડા પર પહોંચી ગઈ છે. પરંતુ 2016 પછી સૌથી ઝડપથી વિકસતું ચલણ ચાઈનીઝ રેનમિન્બી છે. તમને જણાવી દઈએ કે ચીની ચલણ યુઆન અને રેનમિન્બીમાં તફાવત છે. રેનમિન્બી (RMB) એ ચીનના ચલણનું સત્તાવાર નામ છે. RMB ના મુખ્ય એકમને ચાઇનીઝ યુઆન (CNY) કહેવામાં આવે છે.

2047 સુધીમાં રૂપિયો બનશે ગ્લોબલ કરંસી

યુએસ ડૉલર, યુરો, યેન અને બ્રિટિશ પાઉન્ડ પછી RMB એ વિશ્વનું પાંચમું સૌથી મોટું ચલણ છે. ચીનની સાથે ભારતના પ્રયાસો પણ રૂપિયાને આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ બનાવવાની દિશામાં છે. યુરોપિયન યુનિયનમાં સમાવિષ્ટ દેશ જર્મની પ્રથમ વખત એશિયાના કોઈપણ ચલણ એટલે કે ભારતીય ચલણ રૂપિયા સાથે વેપાર કરવા આગળ આવ્યો છે. જો 30 દેશો સાથે ભારતનો કારોબાર રૂપિયામાં શરૂ થાય તો રૂપિયો આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ બની જશે. ભારત સરકારનો ઈરાદો 2047 સુધીમાં જ્યારે આઝાદીના 100 વર્ષ છે ત્યારે ભારતીય ચલણને આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે.

English summary

Indian Rupees: Bharti Rupee will become a global currency, 8 countries are ready for trade