કોલેજિયમ: જાણો કેમ આગલા CJI જસ્ટિસ ચંદ્રચૂડના કાર્યકાળમાં 5ની જગ્યાએ 6 સભ્યો હશે?

થોડા સમયમાં CJI યુયુ લલિતનો કાર્યકાળ સમાપ્ત થવા જઇ રહ્યો છે. હવે CJI યુયુ લલિતે પોતાના ઉત્તરાધિકારી તરીકે ડીવાય ચંદ્રચુડનુ નામ આપ્યુ હતુ. જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડના કાર્યકાળ દરમિયાન, જેઓ 9 નવેમ્બરથી નવા CJI તરીકે કાર્યભાર સંભાળવા જઈ રહ્યા છે. ઉલ્લેખનિય છેકે સુપ્રીમ કોર્ટના કોલેજિયમમાં સામાન્ય રીતે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સહિત 5 સભ્યો હોય છે. જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડના કાર્યકાળ દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટના કોલેજિયમમાં સભ્યોની સંખ્યા છ રાખવી પડશે. સુપ્રીમ કોર્ટની પરંપરાગત સામાન્ય વ્યવસ્થામાં આ ફેરફાર સુપ્રીમ કોર્ટના જ જૂના આદેશને કારણે કરવો પડશે. આ ફેરફાર સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને કારણે કરવો પડશે. જેના હેઠળ કોલેજિયમમાં ઓછામાં ઓછો એક સભ્ય એવો હોવો જોઈએ જે દેશના આગામી CJI બની શકે.

આગામી CJI જસ્ટિસ ચંદ્રચુડના કોલેજિયમમાં 6 સભ્યો હશે

જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડની ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે નિમણૂક પર તેમના પાંચ સભ્યોના કોલેજિયમમાં તેમના સિવાય જસ્ટિસ સંજય કિશન કૌલ, જસ્ટિસ એસ અબ્દુલ નઝીર, જસ્ટિસ કેએમ જોસેફ અને જસ્ટિસ આર શાહનો સમાવેશ થશે. પરંતુ, સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચાર ન્યાયાધીશોમાંથી કોઈ પણ જસ્ટિસ ચંદ્રચુડને સીજેઆઈ તરીકે સ્થાન આપશે નહીં. કારણ કે, આ તમામ ન્યાયાધીશો જસ્ટિસ ચંદ્રચુડનો કાર્યકાળ પૂરો થાય તે પહેલા એટલે કે 10 નવેમ્બર, 2024 પહેલા નિવૃત્ત થઈ જશે. તેથી, 1998ના 'ત્રણ ન્યાયાધીશ'ના ચુકાદા મુજબ, જસ્ટિસ ચંદ્રચુડે જસ્ટિસ સંજીવ ખન્નાને તેમના કોલેજિયમમાં પણ સામેલ કરવા પડશે, જેઓ 2024માં જસ્ટિસ ચંદ્રચુડના સ્થાને આવે તેવી શક્યતા છે.

1998ના સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ફેંસલો છે કારણ

સામાન્ય પ્રક્રિયા મુજબ 11 નવેમ્બર, 2024 ના રોજ ન્યાયમૂર્તિ સંજીવ ખન્ના આગામી CJI, ન્યાયાધીશ ચંદ્રચુડના ઉત્તરાધિકારી તરીકે કાર્યભાર સંભાળે તેવી શક્યતા છે, જેઓ તેમના સ્થાને કોલેજિયમનું પણ નેતૃત્વ કરશે. આગામી બે વર્ષ માટે નવા કોલેજિયમમાં સભ્યોની સંખ્યા સામાન્ય રીતે 6 સભ્યોની રહેશે. તેના 1998ના ચુકાદામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે, "...અમને લાગે છેકે કોલેજિયમમાં ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ અને સર્વોચ્ચ અદાલતના ચાર સૌથી વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોનો સમાવેશ થાય તે ઇચ્છનીય છે." આ ચુકાદામાં આગામી કોલેજિયમ સાથે ઉદ્ભવતા સંજોગો વિશે પણ વિશેષ સંભાવનાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટના જજોએ પહેલા જ કરી લીધી હતી કલ્પના

તત્કાલીન સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા મુજબ, "સામાન્ય રીતે સર્વોચ્ચ અદાલતના ચાર સૌથી વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોમાંથી એક ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશનું પદ સંભાળશે. પરંતુ જો પરિસ્થિતિ એવી હોય કે ઉત્તરાધિકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ ચાર ન્યાયાધીશોમાં ન હોય. વરિષ્ઠ સૌથી નિરપવાદ ન્યાયાધીશ હશે તો તેમને ચોક્કસપણે કોલેજિયમનો એક ભાગ બનાવવામાં આવશે. જે ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરવામાં આવશે તેઓ તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન સેવા આપશે અને તેથી તેમની પસંદગીમાં તેમનો હાથ હોવો જોઈએ તે યોગ્ય છે. સુપ્રીમ કોર્ટના વિદ્વાન ન્યાયાધીશોએ 24 વર્ષ પહેલા જે પરિસ્થિતિની કલ્પના કરી હતી, એવા જ સંજોગો આવ્યા છે.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં 4 જજોના પદ ખાલી

હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં જજોની 34 મંજૂર જગ્યાઓમાંથી ચાર ખાલી છે. જો કે, 26 સપ્ટેમ્બરના રોજ, CJI UU લલિતની આગેવાની હેઠળના કોલેજિયમે કેન્દ્ર સરકારને બોમ્બે હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તાને સુપ્રીમ કોર્ટના જજ તરીકે પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે. તેમની નિમણૂક માટેનું વોરંટ ટૂંક સમયમાં જારી થવાની શક્યતા છે.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં 17 જજોને નિયુક્ત કરી શકશે આગલુ કોલેજિયમ

જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડની આગેવાની હેઠળના કોલેજિયમ 9 નવેમ્બર, 2022 થી કાર્ય કરશે. તેમને તેમના બે વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટમાં લગભગ 17 જજોની નિમણૂક કરવાની તક મળશે, જે સુપ્રીમ માટે મંજૂર પોસ્ટ્સની સંખ્યા છે. કોર્ટના ન્યાયાધીશોનો અડધો ભાગ છે. જસ્ટિસ ચંદ્રચુડ 10 નવેમ્બર, 2024 સુધીમાં આગામી કોલેજિયમનું નેતૃત્વ કરશે.

English summary

Know why collegium will have 6 members in the tenure of next CJI Justice Chandrachud?