ઇન્દિરાથી લઇને મોદી સુધી, આ ચૂંટણી નારાએ અપાવી છે જીત
Lok sabha Election 2024: ચૂંટણીમાં રાજકીય નારાઓની પોતાની આગવી સ્ટોરી હોય છે. દેશમાં ચૂંટણીને લઈને પક્ષો દ્વારા અનેક પ્રકારના નારા લગાવવામાં આવ્યા હતા. સ્લોગ કે ચૂંટણી નારાનું પોતાનું મનોવિજ્ઞાન હોય છે. નારા દ્વારા તે સમયની સ્ટોરીને થોડાક શબ્દોમાં લોકોના હૃદય સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
70ના દાયકામાં ગરીબી હટાઓ, દેશ બચાવોથી લઈને આ વખતની મોદી સરકાર, રાજકીય પક્ષો દરેક ચૂંટણીની મોસમમાં નારા લગાવે છે. કયારેક મોટા દિગ્ગજ ચૂંટણીની નૌકા પાર કરે છે, અને કયારેક નહી.
ચૂંટણીના ઇતિહાસમાં કયા સૂત્રો પ્રખ્યાત થયા? - 1977માં જનતા પાર્ટીએ સૂત્ર આપ્યું હતું - ઈન્દિરા હટાવો, દેશ બચાવો. ઈમરજન્સી બાદ યોજાયેલી આ ચૂંટણીમાં ઈન્દિરા ગાંધીને રાયબરેલીમાં હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. 1984માં ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા બાદ દેશમાં એક સૂત્ર ગુંજી ઉઠ્યું હતું - જબ તક સૂરજ ચાંદ રહેગા, ઈન્દિરા તેરા નામ રહેગા.
કોંગ્રેસ સહાનુભૂતિના મોજામાં જંગી જીત સાથે સત્તામાં પાછી ફરી હતી. જો તાજેતરના સમયની વાત કરીએ, તો વર્ષ 2014માં ભાજપે પોતાની ચૂંટણી રણનીતિમાં નરેન્દ્ર મોદીને કેન્દ્રમાં રાખ્યા હતા. તેમની લોકપ્રિયતાનો લાભ લેવા માટે ભાજપે સૂત્ર આપ્યું હતું - અબ કી બાદ મોદી સરકાર. આ સ્લોગન વાયરલ થયું હતું.
સોશિયલ મીડિયાના વધતા પ્રસાર વચ્ચે આના જેવા અન્ય સ્લોગન પણ દેખાયા. ટ્વિંકલ ટ્વિંકલ લિટલ સ્ટાર, અબ કી મોદી સરકાર. અચ્છે દીન આયેગે, આ વખતે મોદી સરકાર જેવા નારા પણ ગુંજ્યા. ચૂંટણીના માહોલમાં વિરોધ પક્ષ કોંગ્રેસ તરફથી બે સૂત્રો સંભળાયા - હર હાથ શક્તિ, હર હાથ પ્રગતિ અને કટ્ટર વિચાર નહીં... યુવા ઉત્સાહ.
લોકપ્રિય નેતાઓનો ઉપયોગ કરે છે પક્ષો - રાજકીય વિશ્લેષક જયંત ઘોષાલ જણાવે છે કે, પક્ષો ચૂંટણીમાં તેમના નેતાની લોકપ્રિયતાનો લાભ લેવા માટે વ્યક્તિના કેન્દ્રમાં વ્યૂહરચના અને સૂત્રોચ્ચાર રાખે છે. ઘોષાલ કહે છે, આ દરેક સમયે, દરેક દેશમાં, દરેક ચૂંટણીમાં થાય છે.
પાર્ટીના મેનિફેસ્ટોને દરેક ગામમાં લઈ જવા માટે પાર્ટીના લોકપ્રિય નેતાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. એક સમયે અટલ બિહારી વાજપેયી આવા નેતા હતા, આજે વડાપ્રધાન મોદી એવા નેતા છે. 2009ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે ડૉ. મનમોહન સિંહ વિરુદ્ધ ખાસ કરીને પરમાણુ કરારના મુદ્દે આવી જ વ્યૂહરચનાનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જોકે, તેમના વિશેની ધારણા કોઈ મજબૂત વ્યક્તિની ન હતી, પરંતુ તે વ્યૂહરચના યુપીએ માટે કામ કરી ગઈ.
વર્તમાન સમયમાં નરેન્દ્ર મોદીની છબીની આસપાસ ચૂંટણીઓ વણાઈ રહી છે, કારણ કે તેઓ લોકપ્રિય નેતા છે. આથી મોદીની ઉઠાંતરી હવે સ્લોગન બની ગઈ છે. આથી રીતે, ચૂંટણી વ્યૂહરચના મમતા બેનર્જી અને સ્ટાલિનની આસપાસ બનાવવામાં આવી છે, કારણ કે તેઓ પોતપોતાના પક્ષોમાં સૌથી મજબૂત નેતાઓ છે.
ભાજપ અને કોંગ્રેસના સૂત્રોચ્ચાર - ચૂંટણી સ્લોગનમાં ચોક્કસ રાજકારણીનું વ્યક્તિત્વ બતાવવાનું અને તેનું મૂડીકરણ કરવાનો ટ્રેન્ડ નવો નથી. 80ના દાયકામાં, સાહિત્યકાર શ્રીકાંત વર્માએ ઈન્દિરા ગાંધીને કેન્દ્રમાં રાખીને સૂત્ર આપ્યું હતું - જાત પર ના પાત પર, ઈન્દિરા જી કી બાત પર... મુહર લગેગી હાથ પર. 1980ની ચૂંટણીમાં ચિકમગલુર પેટાચૂંટણી જીત્યા પછી, બીજું સૂત્ર સામે આવ્યું - એક શેરની સૌ લંગૂર, ચિકમગલુર, ચિકમગલુર.
1996 અને 1997ની વિધાનસભા અને લોકસભા ચૂંટણીમાં સમાજવાદી પાર્ટીએ સૂત્ર આપ્યું હતું - જેની સત્તા કાયમ હૈ, ઉસકા નામ મુલાયમ હૈ. આ નારાથી સમાજવાદી પાર્ટીને ઘણો ફાયદો થયો હતો. 1989ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં વી. પી. સિંહને લગતું સૂત્ર ખૂબ જ પ્રખ્યાત થયું - તે રાજા નહીં પણ ફકીર છે, દેશની નિયતિ છે.
ભાજપની અંદર અબકી બારી અટલ બિહારીના નારાનો ઉપયોગ ચૂંટણી માટે વાજપેયીની છબીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સ્લોગન 1996માં લખનઉમાં એક રેલી દરમિયાન પહેલીવાર સામે આવ્યું હતું. તે ચૂંટણીઓમાં, ભાજપ 13 દિવસ માટે પ્રથમ વખત કેન્દ્રમાં સરકાર બનાવવામાં સફળ રહી હતી. લોકોએ વાજપેયીના ચહેરા પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો.
જોકે, 2004માં બીજેપીનું ઈન્ડિયા શાઈનિંગ સ્લોગન અને ચૂંટણી પ્રચાર, તેમના પીએમ તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન, ભારતીય ચૂંટણીઓમાં અત્યાર સુધીની સૌથી અસફળ વ્યૂહરચના માનવામાં આવે છે. કરોડો રૂપિયા ખર્ચીને પ્રોફેશનલ પીઆર ફર્મની સેવાઓ લીધા પછી પણ સફળતા મળી નથી.
આ સૂત્રની ટીકામાં એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે, ઝુંબેશની વ્યૂહરચના ઘડવાનું કામ બહારના લોકો પર છોડી દેવામાં આવ્યું હતું, જેના કારણે સૂત્ર અને ઝુંબેશ બંનેનો જમીની વાસ્તવિકતા સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો હતો, અને લોકો ન તો તેની સાથે જોડાઈ શક્યા અને ન તો તેના પર વિશ્વાસ કરી શક્યા. એ ચૂંટણીઓમાં કોંગ્રેસનું સૂત્ર હતું - કોંગ્રેસ કા હાથ આમ આદમી કે સાથ. લોકોએ પણ કોંગ્રેસના આ નારા પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
