Manipur Crisis: મણિપુરમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન ચાલુ રહેશે કે બનશે સરકાર? જાણો

Manipur Political Crisis: મણિપુરમાં ચાલી રહેલા રાજકીય અને જાતિય સંકટ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકાર હવે એક્શન મોડમાં આવી છે. આગામી 13 ફેબ્રુઆરીએ રાજ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસનને એક વર્ષ પૂર્ણ થઈ રહ્યું છે. બંધારણીય નિયમો મુજબ, એક વર્ષથી વધુ સમય માટે રાષ્ટ્રપતિ શાસન લંબાવવા માટે સંસદમાં વિશેષ પ્રક્રિયા અથવા બંધારણીય સુધારાની જરૂર પડે છે. આ સ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકાર મણિપુરમાં ફરીથી લોકતાંત્રિક સરકાર કાર્યરત કરવા માટેના તમામ વિકલ્પો તપાસી રહી છે.

કેન્દ્ર સરકારની વ્યૂહરચના અને બેઠકોનો દોર

તાજેતરમાં જ કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને ગૃહ સચિવ ગોવિંદ મોહનની અધ્યક્ષતામાં ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકો યોજાઈ છે.

• સરકારની પ્રાથમિકતા: અધિકારીઓના મતે, રાષ્ટ્રપતિ શાસન લંબાવવું એ સરકારની પહેલી પસંદ નથી. કેન્દ્ર ઈચ્છે છે કે મૈતેઈ અને કુકી-જો બંને સમુદાયના ધારાસભ્યો પરસ્પર સંમતિ સાધીને સરકાર બનાવે.
• ધારાસભ્યોની બેઠક: આગામી 14 જાન્યુઆરીએ મણિપુરના ભાજપના ધારાસભ્યો ગુવાહાટીમાં વરિષ્ઠ નેતા બી. એલ. સંતોષ સાથે મુલાકાત કરી શકે છે, જેમાં સરકારની રચના અંગે આખરી મહોર લાગી શકે છે.

વિસ્થાપિતોની ઘરવાપસી એ મુખ્ય લક્ષ્ય

3 મે 2023થી શરૂ થયેલી હિંસામાં અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 250 લોકોના મોત થયા છે અને 60 હજારથી વધુ લોકો બેઘર થયા હતા. સરકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર આ લોકોની સુરક્ષિત ઘરવાપસી છે. સરકારી આંકડા મુજબ, છેલ્લા એક મહિનામાં 9,000 જેટલા લોકો રાહત શિબિરોમાંથી પોતાના ઘરે પરત ફર્યા છે.

રાષ્ટ્રપતિ શાસન અંગે શું છે બંધારણીય જોગવાઈ?

ભારતના બંધારણ મુજબ રાષ્ટ્રપતિ શાસનનો ખેલ ઘણો જટિલ છે:

• મર્યાદા: રાષ્ટ્રપતિ શાસન શરૂઆતમાં 6 મહિના માટે લાગે છે, જેને વધુ 6 મહિના લંબાવી શકાય (કુલ 1 વર્ષ).
• 1 વર્ષ પછીનો નિયમ: જો 1 વર્ષથી વધુ સમય લંબાવવો હોય, તો ક્યાં તો દેશમાં રાષ્ટ્રીય કટોકટી હોવી જોઈએ અથવા ચૂંટણી પંચ પ્રમાણિત કરે કે રાજ્યમાં અત્યારે ચૂંટણી યોજવી શક્ય નથી.
• મહત્તમ સમય: કોઈપણ સંજોગોમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન 3 વર્ષથી વધુ સમય માટે લાદી શકાતું નથી.

કેન્દ્ર સામેના મુખ્ય પડકારો

મણિપુર વિધાનસભામાં અત્યારે ભાજપ પાસે 37 ધારાસભ્યો (કુલ 60માંથી) નું મજબૂત સંખ્યાબળ છે, પરંતુ સામાજિક સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ છે.

• કુકી-જો સમુદાયની માંગ: કુકી-જો સંગઠનો અલગ વહીવટી તંત્રની માંગ પર અડગ છે અને હાલની પરિસ્થિતિમાં સરકારમાં સામેલ થવાનો ઈન્કાર કરી રહ્યા છે.
• મૈતેઈ સમુદાયનો વિરોધ: બીજી તરફ, મૈતેઈ સંગઠનો રાજ્યની સીમાઓમાં કોઈપણ ફેરફારનો સખત વિરોધ કરી રહ્યા છે.
• નિષ્કર્ષ: મણિપુરમાં શાંતિની સ્થાપના અને લોકશાહી સરકારની પુનઃસ્થાપના વચ્ચે કેન્દ્ર સરકાર અત્યારે 'બેધારી તલવાર' પર ચાલી રહી છે. 14 જાન્યુઆરીની બેઠક બાદ મણિપુરના રાજકારણનું ભાવિ સ્પષ્ટ થશે.

English summary

Manipur's President's Rule completes one year on Feb 13, 2026. The Centre faces a dilemma: extend central rule via a Constitutional Amendment or restore the popular government.