ન્યાયમૂર્તિ સંજીવ ખન્ના બન્યા દેશના નવા CJI, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મૂએ લેવડાવ્યા શપથ

Sanjeev Khanna: જસ્ટિસ સંજીવ ખન્નાએ સોમવારે 11 નવેમ્બરે ભારતના 51મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે શપથ લીધા હતા. તેમણે ચૂંટણી બોન્ડ યોજના રદ કરવા અને કલમ 370 દૂર કરવા જેવા સુપ્રીમ કોર્ટના ઘણા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયોમાં ભાગ લીધો છે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ સવારે 10 વાગ્યે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં આયોજિત સમારોહમાં જસ્ટિસ ખન્નાને પદના શપથ લેવડાવ્યા હતા. સંજીવ ખન્ના ભારતના 51મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ બન્યા છે.

જસ્ટિસ ખન્ના રવિવારે નિવૃત્ત થયેલા જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડ પાસેથી કાર્યભાર સંભાળશે. જસ્ટિસ ખન્નાનો મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકેનો કાર્યકાળ 13 મે, 2025 સુધી ચાલશે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ ચંદ્રચુડની 16 ઓક્ટોબરની ભલામણ બાદ કેન્દ્રએ 24 ઓક્ટોબરે જસ્ટિસ ખન્નાની નિમણૂકની સત્તાવાર નોટિસ બહાર પાડી હતી. શુક્રવારે જસ્ટિસ ચંદ્રચુડનો CJI તરીકેનો છેલ્લો કાર્યકારી દિવસ હતો અને સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશો, વકીલો અને સ્ટાફ દ્વારા તેમને ભવ્ય વિદાય આપવામાં આવી હતી.

કોણ છે સંજીવ ખન્ના?
જાન્યુઆરી 2019માં સુપ્રીમ કોર્ટના જજ બનેલા જસ્ટિસ સંજીવ ખન્ના EVMની અખંડિતતા જાળવવા, ઈલેક્ટોરલ બોન્ડ સ્કીમને રદ્દ કરવા, કલમ 370 નાબૂદ કરવા અને દિલ્હીના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય પ્રધાન અરવિંદ કેજરીવાલ સહિતના ઘણા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયોનો ભાગ રહ્યા છે.

વકીલ પરિવારમાંથી આવે છે ખન્ના

દિલ્હી સ્થિત એક પ્રતિષ્ઠિત પરિવારના સભ્ય, જસ્ટિસ ખન્ના દિલ્હી હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ દેવ રાજ ખન્નાના પુત્ર અને સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ એચ આર ખન્નાના ભત્રીજા છે.

ત્રીજી પેઢીના વકીલ

સુપ્રીમ કોર્ટમાં તેમની નિમણૂક પહેલા જસ્ટિસ ખન્નાની ત્રીજી પેઢીના વકીલ તરીકે અને બાદમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં ન્યાયાધીશ તરીકેની વિશિષ્ટ કારકિર્દી હતી. તેઓ ન્યાયિક વિલંબ ઘટાડવા અને ન્યાય વિતરણની ઝડપને સુધારવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતા માટે જાણીતા છે, અને તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન આ પ્રાથમિકતાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની અપેક્ષા છે.

સંજીવ ખન્નાના કાકા પણ બન્યા હતા CJI

જસ્ટિસ એચ આર ખન્ના, જેઓ જસ્ટિસ ખન્નાના કાકા હતા, તેઓ 1976માં ચર્ચામાં આવ્યા, જ્યારે તેમણે કટોકટી દરમિયાન કુખ્યાત ADM જબલપુર કેસમાં અસંમતિભર્યો ચુકાદો લખ્યો અને રાજીનામું આપ્યું. બંધારણીય બેંચનો બહુમતી ચુકાદો કટોકટી દરમિયાન મૂળભૂત અધિકારોની સમાપ્તિને સમર્થન આપતો ન્યાયતંત્ર પર "કાળો ડાઘ" માનવામાં આવતો હતો.

કેશવાનંદભારતી કેસના ચુકાદામાં હતા ભાગ

જસ્ટિસ એચ આર ખન્નાએ આ પગલાને ગેરબંધારણીય અને કાયદાના શાસન વિરુદ્ધ જાહેર કર્યું અને તેની કિંમત ચૂકવી કારણ કે તત્કાલીન કેન્દ્ર સરકારે તેમને બાજુમાંથી કાઢ્યા અને જસ્ટિસ એમ એચ બેગને આગામી ચીફ જસ્ટિસ બનાવ્યા. જસ્ટિસ એચ આર ખન્ના 1973ના કેશવાનંદ ભારતી કેસમાં સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદાનો એક ભાગ હતા જેણે મૂળભૂત માળખાના સિદ્ધાંતને રજૂ કર્યો હતો.

જસ્ટિસ સંજીવ ખન્નાના નોંધપાત્ર ચુકાદાઓ
જસ્ટિસ સંજીવ ખન્નાએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન ઘણા મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓમાં ભાગ લીધો છે. ખાસ કરીને, તેમણે ચૂંટણીમાં ઈલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીન (EVM)ના ઉપયોગને સમર્થન આપ્યું હતું, તેમને બૂથ કેપ્ચરિંગ અને છેતરપિંડીયુક્ત મતદાનને દૂર કરવામાં સુરક્ષિત અને મદદરૂપ ગણાવ્યા હતા.

26 એપ્રિલના રોજ તેમની બેન્ચે EVM સાથે છેડછાડની ચિંતાઓને "પાયાવિહોણા" તરીકે ફગાવી દીધી હતી અને પેપર બેલેટ પર પાછા ફરવાની માંગણીને ફગાવી દીધી હતી.

ન્યાયાધીશ ખન્નાએ પાંચ જજની બેંચનો પણ ભાગ હતા જેણે ચૂંટણી બોન્ડ યોજનાને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી હતી, જેમાં રાજકીય પક્ષોના ભંડોળની પારદર્શિતામાં તેની ખામીઓને હાઇલાઇટ કરી હતી.

વધુમાં, તેમણે જમ્મુ અને કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો આપતી કલમ 370 નાબૂદ કરવાના કેન્દ્ર સરકારના 2019ના નિર્ણયને સમર્થન આપતી બેંચમાં યોગદાન આપ્યું હતું. જસ્ટિસ ખન્નાની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે પહેલા તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી કેજરીવાલને વચગાળાના જામીન આપ્યા હતા, જેથી તેઓ એક્સાઇઝ પોલિસી કૌભાંડના કેસમાં લોકસભાની ચૂંટણીમાં પ્રચાર કરી શકે.

14 વર્ષ સુધી દિલ્હી હાઈકોર્ટના રહ્યા જજ

બે દાયકાની કાનૂની કુશળતા લઈને ખન્નાએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં તેમની નિમણૂક પહેલા 14 વર્ષ સુધી દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં જજ તરીકે સેવા આપી હતી. તેઓ કરવેરા અને વ્યાપારી કાયદાઓમાં તેમની કુશળતા માટે જાણીતા છે અને છેલ્લા બે દાયકામાં તેમણે ઘણા મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ લખ્યા છે.

1983માં પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી

14 મે, 1960ના રોજ જન્મેલા ખન્નાએ દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાંથી કાયદાની ડિગ્રી મેળવી અને 1983માં પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી. તેમણે શરૂઆતમાં દિલ્હીની જિલ્લા અદાલતોમાં કામ કર્યું, બાદમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટ અને ટ્રિબ્યુનલ્સમાં સ્થળાંતર કર્યું, જ્યાં તેમણે બંધારણીય કાયદો, લવાદી, પ્રત્યક્ષ કર, કંપની કાયદો, જમીન કાયદો અને પર્યાવરણીય કાયદો જેવા ક્ષેત્રો પર કામ કર્યું.

પ્બલિક પ્રોસિક્યુટર તરીકે પણ સેવા આપી

તેમણે આવકવેરા વિભાગના વરિષ્ઠ સ્ટેન્ડિંગ એડવોકેટ તરીકે લાંબો કાર્યકાળ વિતાવ્યો. 2004માં તેઓ દિલ્હીના રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ માટે સ્ટેન્ડિંગ એડવોકેટ (સિવિલ) નિયુક્ત થયા. જસ્ટિસ ખન્નાએ એડિશનલ પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર અને એમિકસ ક્યુરી તરીકે દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં અનેક ફોજદારી કેસોની પણ દલીલ કરી હતી