UP Election: બીજેપીના ગૈર યાદવ મતદારોને પોતાનામાં સામેલ કરવા કામે લાગી સપા, જાણો શું છે પડકાર

ઉત્તર પ્રદેશમાં તાજેતરમાં જ ભાજપ સમર્થિત સમાજવાદી પાર્ટીના બળવાખોર ધારાસભ્ય નીતિન અગ્રવાલે વિધાનસભાના ઉપાધ્યક્ષની ચૂંટણી જીતી હતી. 18 ઓક્ટોબરે યોજાયેલી ચૂંટણીમાં નીતિનને કુલ 396 માંથી 304 મત મળ્યા હતા. જોકે, બસપા અને કોંગ્રેસે ચૂંટણીનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. નીતિન ભલે બહુમતીથી જીતી ગયા હોય, પરંતુ પોતાના 46 મતોના દમ પર મેદાનમાં ઉતરેલી સપા 60 મત મળ્યા પછી પણ પોતાના ઉદ્દેશ્યમાં સફળ રહી. જો કે, ભાજપ છેલ્લી બેથી ત્રણ ચૂંટણીઓમાં બિન-યાદવ પછાત જાતિઓને ગોઠવવામાં સફળ રહી છે. ભાજપની આ રણનીતિનો સામનો કરવા માટે, હવે સમાજવાદી પાર્ટીના વડાએ બિન-યાદવ પછાત જાતિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું છે. આ અંતર્ગત તાજેતરમાં સપા દ્વારા રચાયેલી રાજ્ય કારોબારી સમિતિમાં બિન-યાદવ ઓબીસી જાતિઓની ખાસ કાળજી લેવામાં આવી છે.

બેની પ્રસાદ વર્મા પછી સપામાં મોટા કુર્મી નેતાનો અભાવ

કુર્મી, સૈની અને મૌર્ય ખેડૂત આધારિત પછાત જાતિ છે જેમનું સામાજિક માળખું સમગ્ર જિલ્લામાં સમાન છે. 2017ની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં આ બિન-યાદવ પછાત જાતિઓએ ભાજપને મત આપ્યો હતો. રાજેશ્વર કુમાર સમજાવે છે, "સપાની રચના બાદ મુલાયમ સિંહ યાદવ અને બેની પ્રસાદ વર્માની જોડી યાદવ અને કુર્મીના મતો મેળવતી હતી. પરંતુ બેની પ્રસાદના મૃત્યુ પછી સપા પાસે કોઈ અસરકારક કુર્મી નેતા નથી.

નરેશ ઉત્તમને પ્રદેશ પ્રમુખ બનાવીને કુર્મી મતો બચાવવાનો પ્રયાસ

સપા પ્રમુખ અખિલેશ યાદવે 2017 પછી કાનપુર-બુંદેલખંડ પ્રદેશના જાણીતા કુર્મી નેતા નરેશ ઉત્તમને પાર્ટીના પ્રદેશ અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત કરીને પરિસ્થિતિ સુધારવાનો પ્રયાસ કર્યો. 2022 ની વિધાનસભાની ચૂંટણીની તૈયારી માટે ઉત્તમે 29 ઓગસ્ટના રોજ સીતાપુરથી 'કિસાન-નૌજવાન યાત્રા' શરૂ કરી હતી. 64 દિવસની આ યાત્રા યુપીના 46 જિલ્લાઓને આવરી લેશે. તે 31 ઓક્ટોબર, લોહપુરુષ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની જન્મજયંતિએ પ્રયાગરાજમાં સમાપ્ત થશે.

રાજપાલ કશ્યપની બેકવર્ડ સેલના પ્રમુખ તરીકે નિમણૂક

એસપી બેકવર્ડ ક્લાસ સેલના પ્રદેશ અધ્યક્ષ રાજપાલ કશ્યપ 9 ઓગસ્ટ, ક્રાંતિ દિવસ દિને કાનપુરમાં ઓબીસી સંમેલનોની શ્રેણી શરૂ કરી રહ્યા છે. ઝાંસી, મહોબા અને હમીરપુર જિલ્લાઓને આવરી લીધા પછી, 15 ઓગસ્ટના રોજ ફતેહપુરના જહાનાબાદ વિધાનસભા મતવિસ્તારમાં પછાત વર્ગ પરિષદનું સમાપન થયું. સંમેલનોએ અગાઉની સપા સરકારની સિદ્ધિઓ તેમજ યોગી અને મોદી સરકારની જનવિરોધી નીતિઓને પ્રકાશિત કરી હતી. રાજપાલ કશ્યપ કહે છે કે, "કોરોનાની બીજી લહેર દરમિયાન, ગામો ખૂબ પ્રભાવિત થયા હતા. ત્યાં મોટી સંખ્યામાં વસતી પછાત જાતિઓ રાજ્ય સરકારના ગેરવહીવટનો ભોગ બની છે. પછાત જાતિઓમાં ભાજપ સરકાર સામે રોષ છે, આ કારણ છે. સપાના ઓબીસી સંમેલનોને જબરજસ્ત ટેકો મળ્યો.

'પછાત દલિત સંવાદ યાત્રા' કાઢીને પછાતોને જોડાવાના પ્રયાસો

સંમેલન પહેલા પછાત વર્ગો સેલે 23 જુલાઈથી 1 ઓગસ્ટ સુધી યુપીના 20,000 ગામોમાં ચૌપાલનું આયોજન કર્યું હતું. હવે રાજપાલ કશ્યપ 'પછાત દલિત સંવાદ યાત્રા' દ્વારા સપા માટે ઓબીસી-દલિત જોડાણ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. અખિલેશે બિન-યાદવ પછાત જાતિઓને સપાનું સમર્થન આપવા માટે મોટી સંખ્યામાં નવા નેતાઓને સામેલ કર્યા છે. સપામાં જોડાયેલા નેતાઓમાં પૂર્વ મંત્રી અને બાંદાથી ભાજપના ધારાસભ્ય શિવશંકર સિંહ પટેલ, ભાજપના ધારાસભ્ય માધુરી વર્માના પતિ દિલીપ વર્મા, કોંગ્રેસના પૂર્વ સાંસદ બાલ કૃષ્ણ પટેલનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય એસપી આંબેડકર નગર જિલ્લાના બે મજબૂત નેતાઓ લાલજી વર્મા અને રામ અચલ રાજભર સાથે પણ વાત કરી રહ્યા છે, જેમને માયાવતી દ્વારા બસપામાંથી હાંકી કાવામાં આવ્યા હતા. આ સિવાય પૂર્વાંચલના કેટલાક સપા નેતાઓ 2022 ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા અપના દળના કૃષ્ણ પટેલ જૂથને પોતાના પક્ષમાં કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

રાજ્ય કારોબારીમાં બિન-યાદવ પછાત જાતિઓનું સમાયોજન

19 ઓક્ટોબરે જાહેર થયેલી 72 સભ્યોની સપા રાજ્ય સમિતિ અનુસાર સ્પષ્ટ છે કે પાર્ટીએ તેના પરંપરાગત જાતિ સમીકરણને બદલે બિન-યાદવ પછાત જાતિઓને મહત્વ આપવાનું શરૂ કર્યું છે. નવી સમિતિમાં અખિલેશે પછાત જાતિઓને ઘણું મહત્વ આપ્યું છે. તેઓ હવે સમિતિના 40 ટકાથી વધુ સભ્યો બનાવયા છે. નોંધનીય છે કે આમાં માત્ર 7 યાદવોને સ્થાન મળે છે. અખિલેશે પણ સ્વીકાર્યું છે કે પાર્ટીને બિન-યાદવ પછાત જાતિઓમાં મળતા મત 2022ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સપાના 'ચક્ર' નો માર્ગ નક્કી કરશે.

ભાજપની બિન-યાદવ ઓબીસી વ્યૂહરચનાનો સામનો કરવાની તૈયારીઓ

હકીકતમાં, 2017 ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપે સપા વિરુદ્ધ બિન-યાદવ પછાત જાતિઓને એકત્ર કરી હતી. આના પ્રસ્તાવના તરીકે તેમણે એપ્રિલ 2016 માં કેશવ પ્રસાદ મૌર્યને પ્રદેશ અધ્યક્ષ બનાવ્યા હતા. પાછળથી મૌર્યને નાયબ મુખ્યમંત્રી બનાવીને, ભાજપે પછાત જાતિઓમાં મૌર્ય, કુર્મી અને સૈની મતોને જાળવી રાખવાની પોતાની વ્યૂહરચના મજબૂત કરી હતી. જાતિઓ સામાજિક ન્યાય સમિતિ -2001 ના અહેવાલ અનુસાર, યુપીમાં કુલ પછાત જાતિઓમાં યાદવો 19.4% અને કુર્મીઓ 7.5% છે. રાજકીય વિશ્લેષકોના અંદાજ મુજબ, પૂર્વાંચલ અને બુંદેલખંડમાં 17 જિલ્લાઓ છે, જેમાં વારાણસી, કાનપુર, લખીમપુર ખેરી અને ફરરુખાબાદનો સમાવેશ થાય છે, જ્યાં કુર્મી સમુદાય 15 ટકાથી વધુ વસ્તી ધરાવે છે. આ સિવાય સહારનપુર, મુઝફ્ફરનગર, સૈની, પ્રતાપગઢ, અલ્હાબાદ, દેવરિયા અને કુશીનગર સહિત નજીકના જિલ્લાઓમાં મૌર્ય જ્ઞાતિના લોકો મોટી સંખ્યામાં છે.

સપા ભાજપનુ મુખ્ય હરીફ

લખનૌ યુનિવર્સિટીના સમાજશાસ્ત્ર વિભાગના ભૂતપૂર્વ સહયોગી પ્રોફેસર રાકેશ ગૌતમ કહે છે કે, 'એસપી ભલે ચૂંટણી હારી ગયા હોય, પરંતુ તેનાથી તેનો ફાયદો પણ થયો છે. પ્રથમ, વિધાનસભામાં તેના સભ્યો કરતા વધારે મત મેળવવો એ દર્શાવે છે કે 2022 ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સપા ભાજપનો મુખ્ય હરીફ છે. બીજું, કુર્મી પછાત જાતિના ઉમેદવારને ટિકિટ આપીને (મહેમુદાબાદના ધારાસભ્ય નરેન્દ્ર વર્મા સપાના ઉમેદવાર હતા), પાર્ટીએ બતાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે ભાજપ પછાત જાતિની વિરુદ્ધ છે.

ભાજપની લોધ વોટ બેંકમાં સપા કેવી રીતે ડાઘ પાડશે?

વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલા અખિલેશ યાદવે યુપીમાં લોધ વોટ બેંક વિશે પણ વિચારવું પડશે. ભાજપે લોધ નેતા તરીકે કલ્યાણ સિંહ જેવા મજબૂત નેતાને પોતાની બાજુમાં મૂક્યા હતા, પરંતુ તેમના મૃત્યુ પછી ભાજપે હવે કેન્દ્રમાં બીએલ વામાને મંત્રી બનાવીને આ જાતિને ખુશ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. લોધ સમુદાયનો પ્રભાવ પશ્ચિમ યુપીથી બુંદેલખંડ સુધી ફેલાયેલો છે. જો તમે આંકડાઓ પર નજર નાખો, તો યુપીમાં 20 થી વધુ લોકસભા બેઠકોની લગભગ 100 વિધાનસભા બેઠકો પર તેમનો પ્રભાવ છે. અખિલેશ યાદવ પાસે હજુ એક પણ લોધ નેતા નથી જેને તેઓ ચહેરો બનાવી શકે. છેલ્લી બે ચૂંટણીઓનું ગણિત કહે છે કે જે પક્ષમાં દરેક વર્ગના મોટા ચહેરાઓ છે તેને જીત મળી રહી છે, તેથી અખિલેશે આ દિશામાં પણ કામ કરવાની જરૂર છે.

English summary

UP Election: SP works to involve non-Yadav voters of BJP