UPમાં વીજળીના બિલમાં ૧૦% વધારા પર રોક, CM યોગી સરકારે આપી મોટી રાહત - ગણિત સમજો

By Desk

Updated: Tuesday, June 2, 2026, 9:44 [IST]

ઉત્તર પ્રદેશના કરોડો વીજ ગ્રાહકોને મોટી રાહત મળી છે. રાજ્ય વીજળી નિયમનકારી આયોગ (UPERC) એ ઉત્તર પ્રદેશ પાવર કોર્પોરેશન લિમિટેડ (UPPCL) દ્વારા સૂચવાયેલા આશરે 10 ટકા વીજ દર વધારાને નામંજૂર કર્યો છે.

આ નિર્ણયથી ઘરેલું, વાણિજ્યિક, ઔદ્યોગિક અને MSME સહિતના ગ્રાહકોને તાત્કાલિક વધારાના નાણાકીય બોજમાંથી મુક્તિ મળી છે. મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથની જનહિતકારી નીતિઓને અનુરૂપ આ નિર્ણય અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, ખાસ કરીને મોંઘવારીના આ સમયમાં.

વીજ વિતરણ કંપનીઓ (ડિસ્કોમ્સ) એ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે સરેરાશ 10 ટકા વીજ દરો વધારવા માંગ કરી હતી. કંપનીઓએ વીજ ખરીદી ખર્ચ, ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક જાળવણી, લાઇન લોસ (Technical & Commercial Losses) અને અન્ય સંચાલન ખર્ચમાં વૃદ્ધિને આ વધારા પાછળના કારણો તરીકે રજૂ કર્યા હતા.

UPPCL એ દાવો કર્યો હતો કે આવક અને ખર્ચ વચ્ચે વધતી ખાઈને ભરવા માટે આ દરવધારો અનિવાર્ય છે. જો પ્રસ્તાવ મંજૂર થયો હોત, તો સરેરાશ બિલ પર 8 થી 12% નો વધારો જોવા મળત. ₹500-₹1000 ના બિલ ધરાવતા ઘરેલુ ગ્રાહકોને દર મહિને ₹50-₹100 વધુ ચૂકવવા પડત, અને MSME-દુકાનદારો પર પણ નોંધપાત્ર નાણાકીય બોજ પડ્યો હોત.

UPERC એ પ્રસ્તાવની ઊંડાણપૂર્વક સમીક્ષા કર્યા બાદ જાણ્યું કે કંપનીઓના ઘણા આંકડા વાસ્તવિકતા સાથે સુસંગત નથી. એક મુખ્ય કારણ ડિસ્કોમ્સ પાસે ₹18,000 કરોડથી વધુનો "નિયામકીય અધિશેષ" (Regulatory Surplus) હોવાનું હતું, જે FY 2025-26 માટે આશરે ₹18,592 કરોડ અંદાજવામાં આવ્યો હતો.

આયોગે વીજ ખરીદી, લાઇન લોસ અને અન્ય ખર્ચાઓ માટે કંપનીઓના ઊંચા અનુમાનમાં ઘટાડો કર્યો, જેના કારણે Aggregate Revenue Requirement (ARR) નીચો આવ્યો. UPERC એ "ગ્રાહક હિત સર્વોપરી" ના સિદ્ધાંત પર ભાર મૂક્યો અને સ્પષ્ટ કર્યું કે દર વધારતા પહેલા કંપનીઓએ કાર્યક્ષમતા સુધારવી પડશે.

આમાં વીજળી ચોરી અટકાવવી, AT&C લોસ ઘટાડવા (લક્ષ્ય 13-15% આસપાસ) અને બાકી વસૂલાત ઝડપી બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે. આ સતત છઠ્ઠું વર્ષ છે જ્યારે યુપીમાં કોઈ ટેરિફ વધારો થયો નથી, જે તેને અન્ય ઘણા રાજ્યો કરતાં વધુ સારી સ્થિતિમાં મૂકે છે.

નિર્ણયનું સરળ ગણિત સમજીએ: જો સરેરાશ ઘરેલું બિલ ₹800/માસ હોત, તો 10% વધારો વાર્ષિક ₹960/કનેક્શન વધારાના ચૂકવવા પડત. કરોડો કનેક્શનો પર કુલ બોજ હજારો કરોડ રૂપિયા પહોંચી જાત, જોકે ઉપલબ્ધ સરપ્લસથી આ અંતર પહેલેથી જ ભરપાઈ થયેલું છે.

'નિયામકીય ઘાટો’ (Regulatory Asset) ત્યારે ઉદ્ભવે છે જ્યારે વીજળી ખર્ચ મંજૂર આવક કરતાં વધી જાય. કંપનીઓ તેને ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવાની મંજૂરી માંગે છે. યુપીમાં કંપનીઓ ₹30,000 કરોડથી વધુના ઘાટાનો ઉલ્લેખ કરે છે, પરંતુ UPERC એ સંતુલિત રીતે તેની તપાસ કરી હતી.

જૂના 10% સરચાર્જ આદેશના અમલ પર પણ અવઢવ છે; જો તે પાછો ખેંચાય, તો જ વધારાની વસૂલાત શક્ય બનશે. આમ, ગ્રાહકોને તાત્કાલિક કોઈ ચિંતા નથી. આ નિર્ણય વીજળી ઉપભોક્તા પરિષદ સહિત અનેક સંગઠનોની પણ જીત છે, જેમણે લાંબા સમયથી દર વધારાનો વિરોધ કર્યો હતો.

આ સંગઠનોનો દાવો હતો કે મોંઘવારીમાં વીજળીનું બિલ વધારવું એ સામાન્ય માણસ, ખેડૂતો અને નાના વેપારીઓ માટે બેવડો ફટકો છે. નિયમનકારી આયોગનો આ નિર્ણય તેમની દલીલોને સમર્થન આપે છે અને વ્યાપક ઉપભોક્તા હિતોનું રક્ષણ કરે છે.

આ નિર્ણયની વિવિધ વર્ગો પર સકારાત્મક અસર થશે: ઘરેલું બજેટ સુરક્ષિત રહેશે, વ્યાવસાયિકોના સંચાલન ખર્ચ સ્થિર રહેશે. MSME અને ઉદ્યોગો માટે, સ્થિર દરો ઉત્પાદનને સસ્તું બનાવશે, સ્પર્ધાત્મકતા વધારશે અને રોજગાર સુરક્ષિત કરશે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કૃષિ અને ઘરેલું બંને ક્ષેત્રે લાભ થશે.

ગ્રાહકોને રાહત મળી હોવા છતાં, UPPCL અને ડિસ્કોમ્સ સામે સુધારાઓના પડકારો યથાવત છે. તેમણે AT&C લોસ ઘટાડવા (લક્ષ્ય 10-12% સુધી), વીજળી ચોરી પર કડક કાર્યવાહી કરવી, સ્માર્ટ મીટરિંગ અને બહેતર બિલિંગ સિસ્ટમ અપનાવવી પડશે. લાંબા ગાળે ખર્ચ ઘટાડવા રિન્યુએબલ એનર્જીને પ્રોત્સાહન આપવું પણ જરૂરી છે.

મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથની સરકારે વીજ ક્ષેત્રે સુધારા પર ભાર મૂક્યો છે. પાછલા વર્ષોમાં ટેરિફ સ્થિર રાખવા, સબસિડી વ્યવસ્થા અને ઉપભોક્તા રાહત યોજનાઓ આ દિશામાં લેવાયેલ પગલાં છે. UPERC નો નિર્ણય ભલે સ્વાયત્ત હોય, પરંતુ તે સરકારની ગ્રાહક-લક્ષી નીતિનું પ્રતિબિંબ છે.

UPERC નો આ નિર્ણય ઉત્તર પ્રદેશના લાખો પરિવારો, વેપારીઓ અને ઉદ્યોગો માટે વાસ્તવિક રાહત સમાન છે. 10% ના દર વધારાને અટકાવવાથી માત્ર તાત્કાલિક બચત જ નહીં થાય, પરંતુ આર્થિક ગતિવિધિઓ પણ પ્રભાવિત નહીં થાય. CM યોગીના નેતૃત્વમાં વીજળી ક્ષેત્રે સુધારા અને ઉપભોક્તા હિતનું સંતુલન જાળવી રાખવું સરકારની પ્રાથમિકતા બની રહેશે.