World Population Day: 11 જુલાઈએ જ કેમ મનાવાય છે વિશ્વ વસ્તી દિવસ, જાણો તેનો ઈતિહાસ અને મહત્વ

World Population Day: છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતની વસ્તીમાં જબરદસ્ત વધારો થયો છે અને 1.44 અબજની વસ્તી સાથે ભારત વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બની ગયો છે. આ પહેલા ચીન વિશ્વમાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ હતો.

ભારત અને ચીનની વસ્તી વિશ્વની કુલ વસ્તીના ત્રીજા ભાગની છે. વધતી જતી વસ્તી માત્ર કુદરતી સંસાધનો પર બોજ જ નથી વધારતી પણ લોકોની જીવનશૈલી પર પણ વિપરીત અસર કરે છે.

આવી સ્થિતિમાં, વસ્તીને નિયંત્રિત કરવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને, વૈશ્વિક વસ્તી મુદ્દાઓને પ્રકાશિત કરવા માટે 1989 માં વિશ્વ વસ્તી દિવસ ઉજવવાનું શરૂ થયું. પ્રથમ વિશ્વ વસ્તી દિવસ 11 જુલાઈ 1990 ના રોજ મનાવવામાં આવ્યો હતો.

યુનાઈટેડ નેશન્સનો અંદાજ છે કે વૈશ્વિક વસ્તી સતત વધશે. વિશ્વની વસ્તી 2050 સુધીમાં 9.7 અબજ અને 2080 સુધીમાં અંદાજે 10.4 અબજ સુધી પહોંચશે. આનો અર્થ એ છે કે આગામી ત્રણ દાયકામાં વસ્તીમાં 2 અબજ લોકોનો વધારો થઈ શકે છે. હાલમાં વિશ્વની વસ્તી 8 અબજથી થોડી વધુ છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતની વસ્તી 1.4286 અબજ હોવાનો અંદાજ છે, જે ચીન કરતાં થોડી વધુ છે.

આ વર્ષની થીમ

વિશ્વ વસ્તી દિવસ છે, જે દર વર્ષે 11 જુલાઈના રોજ ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે 2024 માં, તે ગુરુવારે ઉજવવામાં આવશે અને તેની થીમ 'કોઈને પાછળ ન છોડો, બધાની ગણતરી કરો' છે. આ થીમની પૃષ્ઠભૂમિ: વસ્તી ગણતરી રાષ્ટ્રીયતા, ભૂગોળ અથવા સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં લીધા વિના હાથ ધરવામાં આવવી જોઈએ. જેથી વધુ સારો ડેટા મેળવી શકાય.

ઇતિહાસ અને મહત્વ

યુનાઇટેડ નેશન્સ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામની ગવર્નિંગ કાઉન્સિલ દ્વારા જાહેર હિતમાં 1989માં વિશ્વ વસ્તી દિવસની ઉજવણી શરૂ કરવામાં આવી હતી. 11 જુલાઈ, 1987 ના રોજ વિશ્વની વસ્તી 5 અબજ સુધી પહોંચી ગયા પછી, લોકોમાં વસ્તી જાગૃતિ વધારવા માટે આ દિવસની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી.

11 જુલાઈના રોજ, વિશ્વની વધતી વસ્તીને ધ્યાનમાં રાખીને તેના પરિણામો વિશે વ્યાપક ચર્ચા શરૂ થઈ. યુનાઈટેડ નેશન્સ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ (UNDP) એ માતૃત્વના સ્વાસ્થ્ય અને ગરીબી જેવા વસ્તી વૃદ્ધિ સંબંધિત મુદ્દાઓને સંબોધવા માટે વિશ્વ વસ્તી દિવસની સ્થાપના કરી.

જાગરૂકતા વધારવી

આ દિવસ વૈશ્વિક વસ્તીની ચિંતાઓને પહોંચી વળવા, જાગરૂકતા વધારવા અને સંભવિત ઉકેલો વિશે ચર્ચાને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય, કુટુંબ નિયોજન, લિંગ સમાનતા અને ટકાઉ વિકાસ જેવા મુદ્દાઓ પર ખાસ ચર્ચા કરવામાં આવે છે.

ભારત માટે પડકાર

ભારતે 2070 સુધીમાં ચોખ્ખું શૂન્ય ઉત્સર્જન હાંસલ કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્‍યાંક નક્કી કર્યો છે, જ્યારે EU એ 2050 સુધીમાં લક્ષ્ય નિર્ધારિત કર્યું છે. જો કે, ભારતનું તાત્કાલિક ધ્યેય ગરીબીને નાબૂદ કરવાનું અને આગામી દાયકામાં આર્થિક વૃદ્ધિ ટકાવી રાખવાનું છે.

ભારત માટે, બૃહદ સ્તરે વસ્તીના કદ કરતાં સામાન્ય નાગરિકોનું કલ્યાણ વધુ મહત્વનું છે. તેથી જ ભારતની વ્યૂહરચનામાં ગરીબીનો સામનો કરતી વખતે આર્થિક વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે સાથે આબોહવા પરિવર્તનની અસરોને ઘટાડવાના પગલાંનો સમાવેશ થાય છે. ભારતમાં માથાદીઠ જીડીપી વર્ષોથી સુધરી છે અને વસ્તી વૃદ્ધિ દરમાં ઘટાડો થયો છે. પરંતુ ગરીબી હજુ પણ એક ગંભીર મુદ્દો છે જેના પર સરકારના ધ્યાનની જરૂર છે.

English summary

World Population Day: Theme, significance, history and challenge for India