Life beyond Earth: નાસાએ શોધ્યો વધુ એક ગ્રહ, શું એના પર જીવન સંભવ છે?

શું પૃથ્વી સિવાય બ્રહ્માંડમાં જીવન છે? જો એમ હોય, તો તે કયા પ્રકારનું હશે? આ પ્રશ્નો હજુ પણ કોયડો બનીને રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં નાસાએ અન્ય એક ગ્રહની શોધ કરી છે જેમાં જીવન હોવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે.

નાસાની અધિકૃત વેબસાઈટ અનુસાર, TOI-700e એ એક પાર્થિવ એક્સોપ્લેનેટ છે જે M-પ્રકારના તારાની પરિક્રમા કરે છે. તેનું દળ 0.818 પૃથ્વી જેટલું છે. તેના તારાની એક ક્રાંતિ પૂર્ણ કરવામાં તેને 27.8 દિવસ લાગે છે. એમિલી ગિલ્બર્ટ, જે સંશોધનનું નેતૃત્વ કરી રહી છે અને નાસાની જેટ પ્રોપલ્શન લેબોરેટરીમાં પોસ્ટડોક્ટરલ ફેલો તરીકે કામ કરે છે, કહે છે કે આ એવા કેટલાક એક્સોપ્લેનેટમાંથી એક છે જેમાં જીવન શક્ય છે.

એક્સોપ્લેનેટ શું છે?

• એક્ઝોપ્લાનેટ્સને હિન્દીમાં બહિરગ્રહ કહેવામાં આવે છે. એટલે કે, તે ગ્રહો જે આપણા સૌરમંડળની બહાર અસ્તિત્વ ધરાવે છે. પ્રથમ એક્ઝોપ્લેનેટ વર્ષ 1990 માં શોધાયું હતું. નાસાએ TOI 700 b, TOI 700 c અને TOI 700 d જેવા બીજા ઘણા ગ્રહોની શોધ કરી છે. નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, નાસાની વેબસાઇટ અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં 5000 થી વધુ એક્સોપ્લેનેટની શોધ થઈ ચૂકી છે.
• TOI એટલે ટેસ ઓબ્જેક્ટ ઓફ ઈન્ટરેસ્ટ. વાસ્તવમાં, નાસાના ટ્રાન્ઝિટીંગ એક્સોપ્લેનેટ સર્વે સેટેલાઇટ (TESS) મિશન દ્વારા તમામ એક્સોપ્લેનેટની શોધ કરવામાં આવી છે. એટલા માટે તેમને આ નામો આપવામાં આવ્યા છે.
• ડૉ. કાર્લ સ્ટેપલફેલ્ડ જેટ પ્રોપલ્શન લેબોરેટરીમાં નાસાના એક્સોપ્લેનેટ એક્સપ્લોરેશન પ્રોગ્રામ માટે મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક છે. તે જ સમયે, ભારતીય મૂળની વૈજ્ઞાનિક અંજલિ ત્રિપાઠી પણ આ કાર્યક્રમમાં વિજ્ઞાન એમ્બેસેડર તરીકે કામ કરી રહી છે.

TOI 700e પર જીવન સંભવિત

TOI 700e લગભગ પૃથ્વીનું કદ છે. તે ખડકાળ ગ્રહ છે. વાસ્તવમાં, TOI 700eની જેમ, TOI 700d પણ તેના તારાના વસવાટયોગ્ય ક્ષેત્રમાં પરિભ્રમણ કરે છે. અવકાશની દુનિયામાં, જીવન જીવવા માટે વસવાટયોગ્ય ક્ષેત્ર એ એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે કારણ કે તે કોઈપણ ગ્રહ પર પાણીની હાજરીની ખાતરી કરે છે. આ કારણોસર, નાસાનું અનુમાન છે કે તેની સપાટી પર પાણી હાજર હોઈ શકે છે. હેબિટેબલ ઝોનને ગોલ્ડીલોક ઝોન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. એક અભ્યાસ કહે છે કે પૃથ્વીની જેમ પોતાની ધરી પર નમેલા 'એક્સોપ્લાનેટ્સ'માં ઓક્સિજનથી ભરપૂર વાતાવરણની સંભાવનાને કારણે જીવન હોવાની સંભાવના છે.

2020માં પણ આવો ગ્રહ મળ્યો હતો

નાસાએ અગાઉ 2020માં એક ગ્રહની શોધ કરી હતી. જેને TOI 700D નામ આપવામાં આવ્યું હતું. તે પૃથ્વીના કદ જેટલો ગ્રહ પણ છે. TOI 700e અને TOI 700d બંને ગ્રહો વસવાટયોગ્ય ઝોનમાં છે. નાસાનું કહેવું છે કે સંભવતઃ અહીં પાણી હાજર હોઈ શકે છે. જો આ ગ્રહો પર પાણી હશે તો ત્યાં જીવનની શક્યતા વધુ હશે. TOI 700d ની સૌથી નજીકનો ગ્રહ TOI 700b છે, જે પૃથ્વીના કદના 90 ટકા છે. તે 10 પૃથ્વી દિવસોમાં તેના તારાનો એક રાઉન્ડ પૂર્ણ કરે છે. પછી ત્યાં TOI 700c છે જે આપણા ગ્રહ કરતા 2.5 ગણો મોટો છે. તે પોતાના તારાની ભ્રમણકક્ષા 16 દિવસમાં પૂર્ણ કરે છે.

અન્ય ગ્રહો પર જીવનની કેટલી શક્યતા

કોઈપણ ગ્રહમાં રહેવા માટે, તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કે ત્યાંનું તાપમાન ન તો ખૂબ ગરમ હોય અને ન તો ખૂબ ઠંડુ હોય. આવા ગ્રહનું કદ પણ પૃથ્વીના દળ પ્રમાણે હોવું જોઈએ, નહીં તો ગુરુત્વાકર્ષણ મોટી સમસ્યા સાબિત થશે. નાસા એક્સોપ્લેનેટ પ્રોગ્રામ દ્વારા પૃથ્વીની બહારના ગ્રહ પર વર્તમાન જીવનના અસ્પષ્ટ સંકેતોનો અભ્યાસ કરી રહ્યું છે. નાસાની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર પ્રકાશિત ખગોળશાસ્ત્રી સારાહ સીગરના લેખ અનુસાર, નાસાનું કેપ્લર અને તેના આધુનિક સ્વરૂપના અંતરિક્ષ ટેલિસ્કોપ જેવા કે K2 અને જેમ્સ વેબ અન્ય રહેવા યોગ્ય ગ્રહોના પુરાવા પ્રદાન કરી શકે છે. નાસાનું નેન્સી ગ્રેસ રોમન સ્પેસ ટેલિસ્કોપ અથવા વાઈડ-ફીલ્ડ ઈન્ફ્રારેડ સર્વે ટેલિસ્કોપ ઓક્સિજન અને પાણીની વરાળ સહિત સંભવિત જીવન ધરાવતા અન્ય ગ્રહો શોધી શકે છે.

નાસા ઉપરાંત, તાજેતરમાં જ ખગોળશાસ્ત્રીઓએ જાહેરાત કરી હતી કે તેઓએ પૃથ્વીના સૌરમંડળ જેવા વાતાવરણવાળા ત્રણ ગ્રહો શોધી કાઢ્યા છે. બેલ્જિયમના સંશોધક માઈકલ ગિલેનના જણાવ્યા અનુસાર, "આ ગ્રહો શુક્ર, પૃથ્વી અને મંગળના સ્તર પર છે. તેમની સપાટી પર પાણી પ્રવાહી સ્થિતિમાં હોઈ શકે છે અને ત્યાં જીવનની શક્યતા છે." સંશોધકોએ આ પૃથ્વી જેવા ગ્રહોને એક ખાસ પ્રકારના ટેલિસ્કોપ, ટ્રાન્ઝિટિંગ પ્લેનેટ્સ અને પ્લેનેટેસિમલ્સ સ્મોલ ટેલિસ્કોપ એટલે કે TRAPPIST દ્વારા શોધી કાઢ્યા છે. TRAPPIST એ બેલ્જિયન યુનિવર્સિટી ઓફ લીજ દ્વારા સંચાલિત છે અને લા સિલા ચિલીમાં યુરોપીયન સધર્ન ઓબ્ઝર્વેટરીનો ભાગ છે.

આશા પર આધારિત છે સંશોધન

લાઇફ ઓન અધર પ્લેનેટ્સ પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલા વૈજ્ઞાનિકો આશા રાખી રહ્યા છે કે એક દિવસ પૃથ્વીની બહાર જીવન શક્ય બનશે. આ દરમિયાન, અવકાશ વૈજ્ઞાનિકોએ એક રેડિયો સંદેશ પકડ્યો છે, જેના આધારે દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે આ બ્રહ્માંડમાં ક્યાંક જીવન અસ્તિત્વમાં છે. પ્રથમ વખત, અવકાશ વૈજ્ઞાનિકોએ એવા તારાઓ શોધી કાઢ્યા છે જે રેડિયો સિગ્નલ મોકલી રહ્યા છે. તેમનો આ રેડિયો સંદેશ બતાવે છે કે તેમની આસપાસ છુપાયેલા ગ્રહો છે અને ત્યાં જીવન શક્ય છે. નેચર એસ્ટ્રોનોમી જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે વૈજ્ઞાનિકોને પૂરો વિશ્વાસ છે કે જે તારાઓમાંથી આ ચુંબકીય તરંગો આવી રહ્યા છે તે ગ્રહો તેમની પરિક્રમા કરી રહ્યા છે અને ત્યાં જીવન શક્ય છે.

English summary

Life beyond Earth: NASA discovered another planet, is life possible on it?