પાકિસ્તાને ઇરાનને આપ્યો દગો, પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટને કર્યો રદ્દ

Updated: Saturday, August 12, 2023, 21:57 [IST]

મુસ્લિમ સમુદાયના હિતોની હિમાયત કરવાનો દાવો કરીને ગર્વ લેનાર ઈસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ પાકિસ્તાને ફરી એક વખત તેની કરોડરજ્જુમાં રહેલી તાકાતનો પર્દાફાશ કર્યો છે. ડૉલર માટે જમીન પર લપેટાયેલો જિન્નાહનો દેશ ફરી એકવાર અમેરિકાની સામે જમીન પર પડી ગયો અને બીજા ઈસ્લામિક મૂળને દગો આપવામાં કોઈ ખચકાટ ન બતાવ્યો.

અમેરિકી દબાણ સામે ઝૂકીને પાકિસ્તાને ઈરાન સાથે એક દાયકા પહેલા કરવામાં આવેલ ગેસ પાઈપલાઈન પ્રોજેક્ટને રદ્દ કરી દીધો છે, જેના ભાગનું કામ ઈરાન દ્વારા લગભગ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે. પાકિસ્તાનના આ કૃત્યથી ઈસ્લામિક સમુદાય નિરાશ થયો છે અને પાકિસ્તાનની ચાલાકી ફરી એકવાર જાણીતી થઈ ગઈ છે.

નેશનલ એસેમ્બલીમાં આપેલી લેખિત જુબાની અનુસાર, પાકિસ્તાનના પેટ્રોલિયમ રાજ્ય મંત્રી ડૉ. મુસાદિક મલિકે જણાવ્યું હતું કે "પાકિસ્તાને ગેસ વેચાણ અને ખરીદી કરાર (GSPA) હેઠળ ઈરાનને ફોર્સ મેજેર અને એક્સ્યુઝિંગ ઇવેન્ટની નોટિસ જારી કરી છે" જેમાં GSPA હેઠળ પાકિસ્તાનની જવાબદારીઓ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવી છે."

તમને જણાવી દઈએ કે ઈરાને ગેસ પાઈપલાઈન પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ માટે પાકિસ્તાન પર ભારે દંડ લગાવવાની ધમકી આપી છે, જેના માટે પાકિસ્તાનની નેશનલ એસેમ્બલીના સભ્ય જમાલ-ઉદ્દ-દીને શેહબાઝ સરકારને પૂછ્યું કે શું આ પ્રોજેક્ટ પર વિલંબ માટે પાકિસ્તાનને દંડ ભરવો પડશે?

જેના પર પાકિસ્તાનના પેટ્રોલિયમ મંત્રીએ કહ્યું, "ઈરાન પર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોને કારણે GSPA હોલ્ડ પર છે." તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ઈરાન પરના પ્રતિબંધો હટાવ્યા પછી પ્રોજેક્ટ પ્રવૃત્તિઓ શરૂ થશે અને પ્રતિબંધો રાજ્યની માલિકીની સંસ્થાઓ (SOEs)ને અસર કરશે એવો કોઈ ભય નથી.

તેમણે કહ્યું કે ઈરાન-પાકિસ્તાન ગેસ પાઈપલાઈન પ્રોજેક્ટને પૂર્ણ કરવા માટે કોઈ તારીખ અને સમયમર્યાદા આપી શકાય નહીં.

ફોર્સ મેજર અને એક્સક્યુઝિંગ ઇવેન્ટ શું છે?

ફોર્સ મેજ્યુર અને એક્સક્યુઝિંગ ઇવેન્ટ, પાકિસ્તાને જે વિકલ્પનો આશરો લીધો છે, તે અમેરિકાના દબાણ સામે ઝૂકી જવાની યુક્તિ છે. તે આંતરરાષ્ટ્રીય મુત્સદ્દીગીરીને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જેમાં કરારમાંથી પીછેહઠ કરવાનું બહાનું જોવા મળે છે.

IMF પાસેથી આશરે US$1.6 બિલિયનની નાણાકીય લોનની મંજૂરી મળ્યાના થોડા દિવસોમાં પાકિસ્તાન સરકારે બે મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધા છે, જે અંતર્ગત પાકિસ્તાનને સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને ચીન પાસેથી પણ લોન મળી છે.

પ્રથમ પગલામાં, પાકિસ્તાને તેના ક્ષેત્રમાં ઈરાન-પાકિસ્તાન ગેસ પાઈપલાઈનનું નિર્માણ અટકાવી દીધું છે, જ્યારે ઈરાને તેના ક્ષેત્રમાં પાઈપલાઈન નાખવાનું કામ પૂર્ણ કર્યું છે. પાકિસ્તાને ઈરાનને વિશ્વાસમાં લેવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે વોશિંગ્ટનના અધિકારીઓ ઈરાન સામેના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોને અવગણવા માટે સંમત થયા નથી.

પાકિસ્તાન સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલ બીજું પગલું એ નેશનલ એસેમ્બલીમાં એક બિલ પસાર કરવાનું છે, જે પાકિસ્તાનની અંદર આતંકવાદના નાણાકીય સ્ત્રોતોને કાબૂમાં રાખવાની જોગવાઈ કરે છે. IMFએ પાકિસ્તાન સામે આતંકવાદીઓને ફંડિંગ રોકવા માટે એક શરત મૂકી હતી, જેના માટે પાકિસ્તાને પોતાની નેશનલ એસેમ્બલીમાં એક બિલ પાસ કર્યું છે.

ઇરાને શું આપી પ્રતિક્રીયા?

ઈરાને 'ફોર્સ મેજ્યોર એન્ડ એક્સક્યુઝિંગ ઈવેન્ટ'ની નોટિસ જારી કરીને પાકિસ્તાનની કાયદેસરતા પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે, જેના હેઠળ પાકિસ્તાને તેના ક્ષેત્રમાં ગેસ પાઈપલાઈન નાખવાનું રોકવાના અધિકારનો દાવો કર્યો છે.

ઈરાનના વિદેશ મંત્રી હુસૈન અમીર અબ્દુલ્લાહી ઈસ્લામાબાદની ત્રણ દિવસીય મુલાકાતે હતા, જ્યાં તેઓ તેમના પાકિસ્તાની સમકક્ષને મળ્યા હતા. તેમણે પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રીને આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવાની જરૂરિયાત જણાવતા કહ્યું કે તે બંને દેશોના રાષ્ટ્રીય હિતોની સેવા કરશે.

તેહરાન કહે છે કે તેણે 1,150 કિલોમીટરની પાઈપલાઈનનો તેનો ભાગ પૂર્ણ કર્યો છે, જેનું ઉદ્ઘાટન તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારી અને ડૉ. મહમૂદ અહમદીનેજાદ દ્વારા આશરે 7½ વર્ષમાં ચાબહાર નજીકની ઈરાની સાઈટ અરબો ડોલરના ખર્ચે પૂર્ણ થયું છે.

પાકિસ્તાને જાન્યુઆરી 2015 સુધીમાં તેનું કામ પૂરું કરવાનું હતું. પરંતુ ફેબ્રુઆરી 2014માં પાકિસ્તાનના તત્કાલિન પેટ્રોલિયમ મંત્રી શાહિદ ખાકાન અબ્બાસીએ નેશનલ એસેમ્બલીમાં જણાવ્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોને કારણે આ પ્રોજેક્ટ અટકી ગયો હતો. પાકિસ્તાનના આ પગલાથી પહેલાથી જ આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહેલા ઈરાનને અબજો ડોલરનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.