શું છે નકલી માંસ? હેલ્થ માટે કેટલુ સારૂ-ખરાબ? શું કહે છે જાણકારો?

પ્લાન્ટ-આધારિત પ્રોટીન અથવા નકલી માંસની લોકપ્રિયતામાં તાજેતરના વર્ષોમાં વધારો થયો છે કારણ કે ગ્રાહકો પ્રાણીઓના માંસના ઉત્પાદનો ઓછા ખાવા માંગે છે. 2030 સુધીમાં ઓસ્ટ્રેલિયામાં પ્લાન્ટ આધારિત પ્રોટીનનો 3 બિલિયન ડોલરનો વેપાર થવાનો અંદાજ છે. ઘણા ગ્રાહકો માને છે કે આ નકલી માંસ તેમના સ્વાસ્થ્ય તેમજ પર્યાવરણ માટે વધુ સારું છે, પરંતુ શું તે સાચું છે? નામ માંસ જેવું લાગે છે, પરંતુ આ વસ્તુ નકલી માંસ નથી.

નકલી માંસ શું છે?

છોડ આધારિત પ્રોટીનને નકલી માંસ કહેવામાં આવે છે. નકલી માંસ બે કેટેગરીમાં આવે છે. છોડ આધારિત પ્રોટીન અને કોષ આધારિત પ્રોટીન. સુપરમાર્કેટ્સમાં મળતા પ્લાન્ટ આધારિત બર્ગર અને સોસેજ છોડના ખોરાકમાંથી પ્રોટીન મેળવીને બનાવવામાં આવે છે, ઘણીવાર વટાણા, સોયા, ઘઉંના પ્રોટીન અને મશરૂમ, પરંતુ આ ઉત્પાદનોને પરંપરાગત માંસ જેવા દેખાવા અને સ્વાદ માટે અસંખ્ય ઉમેરણોની જરૂર પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે રાસાયણિક માંસની નરમ અને રસદાર રચનાની નકલ કરવામાં મદદ કરવા માટે છોડ આધારિત બર્ગરમાં શુદ્ધ નારિયેળ તેલ અને પામ તેલ ઉમેરવામાં આવે છે.

શું કહે છે સંશોધન?

કેથરિન લિવિંગસ્ટોન અને લૌરા માર્ચેસે ડેકિન યુનિવર્સિટીના સંશોધનમાં જણાવ્યું છે કે બીયોન્ડ મીટના કાચા બર્ગરમાં બીટરૂટ અર્ક જેવા કલરિંગ એજન્ટનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે માંસને રાંધવામાં આવે ત્યારે થતા રંગ પરિવર્તનની નકલ કરે છે. ઑસ્ટ્રેલિયન સુપરમાર્કેટ્સમાં હજી સુધી ઉપલબ્ધ ન હોય તેવી પ્રોડક્ટ સેલ-આધારિત અથવા કલ્ચર્ડ માંસ છે. આ નકલી માંસ પ્રાણી કોષમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જેને માંસનો ટુકડો બનાવવા માટે પ્રયોગશાળામાં ઉગાડવામાં આવે છે.

નકલી માંસ સ્વાસ્થ્ય માટે સારું છે?

ઑસ્ટ્રેલિયન સુપરમાર્કેટ્સમાં ઉપલબ્ધ 130 કરતાં વધુ ઉત્પાદનોના ઑડિટમાં જાણવા મળ્યું છે કે વનસ્પતિ આધારિત ઉત્પાદનોમાં સરેરાશ ઓછી કેલરી અને સંતૃપ્ત ચરબી હોય છે. માંસ ઉત્પાદનો કરતાં વધુ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ અને ફાઇબર હોય છે, પરંતુ તમામ છોડ આધારિત ઉત્પાદનો સમાન રીતે બનાવવામાં આવતા નથી. ઉત્પાદનો વચ્ચે પોષક સામગ્રીમાં નોંધપાત્ર તફાવત છે. ઉદાહરણ તરીકે આ ઓડિટમાં પ્લાન્ટ-આધારિત બર્ગરની સંતૃપ્ત ચરબીની સામગ્રી 0.2 થી 8.5 ગ્રામ પ્રતિ 100 ગ્રામ સુધીની હતી, એટલે કે કેટલાક છોડ આધારિત ઉત્પાદનોમાં ખરેખર બીફ પેટીસ કરતાં વધુ સંતૃપ્ત ચરબી હોય છે.

શું નકલી માંસ વજન ઘટાડવામાં ફાયદાકારક છે?

છોડ-આધારિત ઉત્પાદનોમાં મીઠાનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, પરંતુ ઉત્પાદનો વચ્ચે તફાવત છે. છોડ આધારિત મીન્સમાં માંસની સમકક્ષ ઉત્પાદનો કરતાં છ ગણું વધુ સોડિયમ હોઈ શકે છે, જ્યારે છોડ આધારિત સોસેજમાં સરેરાશ બે તૃતીયાંશ ઓછું સોડિયમ હોય છે. પ્રશ્ન એ છે કે શું વનસ્પતિ આધારિત ખોરાક માટે પ્રાણી-આધારિત ખોરાકની અદલાબદલી સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો કરે છે? 36 અમેરિકન પુખ્ત વયના લોકો પર આઠ અઠવાડિયાના સંશોધનમાં સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું કે વધુ છોડ આધારિત ઉત્પાદનો તરફ વળવાથી કોલેસ્ટ્રોલ સ્તર અને શરીરના વજન સહિતના હૃદય રોગના જોખમના પરિબળોમાં સુધારો થયો છે. જો કે આ ક્ષેત્રમાં સંશોધન હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે.

શું નકલી માંસ પર્યાવરણ માટે સારું છે?

યુએસ બિયોન્ડ મીટ બર્ગર પરંપરાગત બીફ પૅટી કરતાં 99 ટકા ઓછું પાણી, 93 ટકા ઓછું જમીન અને 90 ટકા ઓછું ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન ઉત્પન્ન કરવાનો દાવો કરે છે. તેમ છતાં, છોડ-આધારિત ઉત્પાદનોની પર્યાવરણીય અસર એ એક વિવાદાસ્પદ વિષય છે, ખાસ કરીને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ખાદ્યપદાર્થોની પર્યાવરણીય રીતે અસ્થિર હોવા તરીકે ટીકા કરવામાં આવી છે. આ મહિને ધ લેન્સેટ પ્લેનેટરી હેલ્થમાં પ્રકાશિત થયેલા અભ્યાસમાં છોડ આધારિત ઉત્પાદનો ખાવાના નૈતિક અને આર્થિક અસરો પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું. સંશોધકોએ તારણ કાઢ્યું હતું કે માંસમાંથી છોડ આધારિત ઉત્પાદનો પર સ્વિચ કરવાથી યુએસ ખાદ્ય ઉત્પાદનની કાર્બન અસરમાં 2.5-13.5 ટકાનો ઘટાડો થશે.

શું આપણે નકલી માંસ ખાવું જોઈએ?

હેલ્ધી ડાયટના ભાગરૂપે નકલી માંસને ક્યારેક ક્યારેક ફૂડ તરીકે માણી શકાય છે. છોડ-આધારિત ઉત્પાદનો પસંદ કરતી વખતે ઓછુ મીઠું અને ઉચ્ચ-ફાઇબર વિકલ્પો પસંદ કરવા માટે લેબલ તપાસો. જો તમે માંસનો વિકલ્પ શોધી રહ્યાં છો જે તમારા અને પર્યાવરણ બંને માટે આરોગ્યપ્રદ છે, તો છોડ આધારિત અથવા લવચીક આહાર માટે સંપૂર્ણ વનસ્પતિ ખોરાક શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. માંસ-મુક્ત બર્ગર બનાવવા માટે તાજા અથવા તૈયાર કઠોળ, કઠોળ અને ચણાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે અને જડીબુટ્ટીઓ અને મસાલા સ્વાદ ઉમેરી શકે છે.

English summary

What is fake meat? How good-bad for health?