17મી સદીમાં જ્યારે પ્રાર્થના કે તાવીજ કામ ન આવ્યા ત્યારે અયોધ્યાના હનુમાન ગઢી મંદિરમાં થયો ચમત્કાર !
22 જાન્યુઆરી 2024નો દિવસ ઇતિહાસમાં નોંધાશે. સમગ્ર વિશ્વની નજર અયોધ્યા પર ટકેલી છે. નવનિર્મિત ભવ્ય રામ મંદિરના ઉદ્ઘાટન સાથે જ રામનગરી અયોધ્યામાં ભક્તોની ભારે ભીડ જોવા મળશે. લોકો માત્ર રામ મંદિર જ નહીં પરંતુ આસપાસના ઘણા સ્થળોની પણ મુલાકાત લેશે. જેમાં અયોધ્યાનું લોકપ્રિય મંદિર 'હનુમાનગઢી' સામેલ છે. હનુમાનગઢી મંદિરનો ઈતિહાસ ખૂબ જ રસપ્રદ છે.
આ મંદિરના નિર્માણમાં તત્કાલિન નવાબ સાહેબે નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવી હતી. 10મી સદીની આસપાસ બનેલા હનુમાનગઢી મંદિર વિશે સ્થાનિક માન્યતા છે કે ભગવાન રામની સાથે હનુમાનને જોયા વિના અયોધ્યાની યાત્રા પૂર્ણ થતી નથી.
ઈતિહાસના પાના સ્કેન કરતાં હનુમાનગઢી મંદિર વિશે બે પ્રકારના ઈતિહાસ જોવા મળે છે. ડૉ. રામ મનોહર લોહિયા યુનિવર્સિટી, ફૈઝાબાદમાં ડૉ. મહેશ ચંદ્રના સંશોધનના આધારે, હનુમાનગઢી મંદિરનો ઇતિહાસ આ રીતે વર્ણવવામાં આવ્યો છે: -
મહારાજ વિક્રમાદિત્યએ પહેલું મંદિર બનાવ્યું હતું
અયોધ્યામાં ભગવાન હનુમાનને સમર્પિત પ્રથમ મંદિર મહારાજા વિક્રમાદિત્ય દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે મહારાજ વિક્રમાદિત્ય દ્વારા બનાવવામાં આવેલ શ્રી હનુમાનજીનું પ્રાચીન મંદિર નષ્ટ થયું ત્યારે લોકો તે જગ્યાને હનુમાન ટીલા કહેવા લાગ્યા. જ્યારે લખનૌમાં નવાબ મસૂર અલી ખાન સફદર જંગ સાહેબનું શાસન હતું ત્યારે બાબા અભય રામદાસ જી ત્યાગી નામના મહાત્માએ આ સ્થાન પર ઝૂંપડી બાંધી હતી અને નિવાસ કર્યો હતો. એવું કહેવામાં આવે છે કે તેઓ ખૂબ જ કુશળ સંત હતા. એવો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો કે હનુમાનજીએ તેમને દર્શન આપ્યા હતા.
હનુમાનજીના મંદિરનો ચમત્કાર
ઈતિહાસ અનુસાર, 17મી સદીમાં એકવાર જ્યારે નવાબ મસૂર અલી સાહેબ ગંભીર રીતે બીમાર પડ્યા ત્યારે મોટા-મોટા ડોક્ટરો અને ચિકિત્સકોએ તેમની સલાહ લીધી પરંતુ તેનાથી તેમને કોઈ ફાયદો થયો નહીં. સેંકડો મુસ્લિમ ફકીરોની પ્રાર્થના અને તાવીજ પણ લાવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ કોઈ ફાયદો થયો ન હતો.
નવાબ સાહેબની બીમારીની જાણ થતાં મહારાજ ટિકૈત રાય મન્સૂર ખાનની હાલત પૂછવા આવ્યા. પાછા આવતાની સાથે જ તેમણે મહાત્મા અભયરામ દાસજીને મોકલ્યા. મહાત્માજી એક જાણકાર ચિકિત્સક તેમજ અયોધ્યાના પૂજારી હતા. તેણે હનુમાનજીના નામે દવા આપી. દવાની અસર ખૂબ જ ઝડપથી થઈ અને નવાબ સાહેબ સ્વસ્થ થઈ ગયા. મંદિરનો આ ચમત્કાર જોઈને નવાબ મન્સૂર અલીએ હનુમાન ટીલા પર હનુમાનજીનું મંદિર બનાવ્યું, જે હવે હનુમાન ગઢી તરીકે ઓળખાય છે.
મંદિરનું નિર્માણ મહારાજ ટિકૈતરાયની અધ્યક્ષતામાં થયું હતું. હનુમાન ગઢીમાં 4 તકતીઓ છે. હરદ્વારી, બસતીયા, ઉજ્જૈનીયા, ટિકૈતનગર અને સગરીયા. આ ચાર પાટીઓના ચાર જુદા જુદા મહંત છે અને ચાર મહંતોની ઉપર એક મોટો મહંત છે. જેમને લોકો ગદ્દીનશીનત જી કહે છે. હનુમાન ગઢીમાં લગભગ 5000 સાધુઓ રહે છે. જેમને મંદિરની આવકમાંથી કાચો ખોરાક અને એકાદશી પર ફળ માટે વ્યક્તિ દીઠ બે રૂપિયા આપવામાં આવે છે.
હનુમાનગઢી કબજે કરવા માટે થયું યુદ્ધ
વર્ષ 1822માં ફૈઝાબાદના ન્યાયિક અધિકારી હફિઝુલ્લાહે કહ્યું કે બાબર દ્વારા બનાવવામાં આવેલી મસ્જિદ રામના જન્મસ્થળ પર બનાવવામાં આવી હતી. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે આ મસ્જિદ સીતા રસોઈ પાસે છે. 33 વર્ષ પછી હનુમાન ગઢીમાં ભીષણ યુદ્ધ થયું. 1855માં, બ્રિટિશ રેસિડેન્ટે અવધના નવાબને એક પત્ર લખીને હનુમાન ગઢી પર જેહાદીઓના હુમલાને રોકવા માટે કહ્યું. બ્રિટિશ રેસિડેંટે પત્રમાં લખ્યું છે કે સુન્ની મૌલવી ગુલામ હુસૈન રામજન્મભૂમિ પર હુમલો કરવા માટે મસ્જિદમાંથી બોલીને મુસ્લિમોને ભડકાવી રહ્યા છે.
મૌલવીનો દાવો છે કે હનુમાન ગઢીની અંદર એક મસ્જિદ છે અને મુસ્લિમોએ તેને કબજે કરવી જોઈએ. એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે નવાબે બ્રિટિશ રેસિડેન્ટની સૈન્ય મોકલવાની વારંવારની વિનંતીઓ પર ધ્યાન આપ્યું ન હતું. શરૂઆતમાં નાની અથડામણ થઈ હતી પરંતુ જુલાઈ મહિનામાં થોડા દિવસો પછી તે લોહિયાળ સંઘર્ષમાં ફેરવાઈ ગઈ હતી. ગુલામ હુસૈને જેહાદીઓના એક જૂથ સાથે હનુમાન ગઢી પર હુમલો કર્યો, જેનો હિંદુ તપસ્વી સંતોએ જોરદાર જવાબ આપ્યો. કહેવાય છે કે આ હુમલામાં ગુલામ હુસૈન સહિત 70 સુન્ની જેહાદીઓ માર્યા ગયા હતા.
એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે ફેબ્રુઆરી 1857માં મૌલવી અહમદુલ્લા શાહ આ ગુલામ હુસૈનના મોતનો બદલો લેવા ફૈઝાબાદ ગયા હતા. ત્યાંની એક મસ્જિદમાં ભડકાઉ ભાષણ આપવા બદલ તેની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. મે મહિનામાં ક્રાંતિ થાય તે પહેલા જ તેને ફાંસી આપવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે અચાનક વિદ્રોહ થયો ત્યારે તેણે જેલના ડોક્ટર નજફ અલીના કપડાં પહેર્યા અને ડોક્ટરની મદદથી જેલ પર કબજો કર્યો અને ક્રાંતિકારી બન્યા.
તેનું પાત્ર મુલ્લા મસૂદ અઝહર જેવું જ હતું. મૌલવી જેલમાં તાવીજ અને આભૂષણો આપતા હતા. તેણે હનુમાન ગઢી પર હુમલો કરનાર મૌલવી ગુલામ હુસૈનને પોતાનો પીર કહ્યો. ગુલામ હુસૈન સૈયદ અહેમદ બરેલવીના શિષ્ય હતા જેઓ 1826માં શીખ દળો દ્વારા બાલાકોટના પ્રથમ આતંકવાદી અડ્ડાને નષ્ટ કરતી વખતે માર્યા ગયા હતા.
આજે સારી વાત એ છે કે હવે અયોધ્યામાં સર્વત્ર શાંતિ અને સમૃદ્ધિનું વાતાવરણ છે. એક તરફ ભવ્ય રામ મંદિરના ભોંયતળિયાનું નિર્માણ પૂર્ણ થવા જઈ રહ્યું છે અને 23 જાન્યુઆરીથી સામાન્ય ભક્તો પણ રામલલાના દર્શન કરી શકશે. બીજી તરફ મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે રામ મંદિરના ઉદ્ઘાટન બાદ અયોધ્યામાં મસ્જિદનું નિર્માણ કાર્ય પણ શરૂ થશે.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
