Holi 2025: શું છે હોળીની પાછળનું વૈજ્ઞાનિક અને આધ્યાત્મિક રહસ્ય? વાંચો પૌરાણિક કથાઓ અને ઇતિહાસ!

હોળી તહેવાર પાછળ અનેક પૌરાણિક કથા સંકળાયેલી છે. જેમાં સૌથી વધુ સ્વીકૃત પૌરાણિક કથા ભગવાન શિવ અને પાર્વતીની છે. પૈરાણિક કથામાં હિમાલયની પુત્રી પાર્વતી ભગવાન શિવ સાથે લગ્ન કરવા માંગતી હતી પરંતુ શિવ તેમની તપસ્યામાં મગ્ન હતા.

કામદેવ પાર્વતીની મદદ માટે આવે છે અને પ્રેમનું તીર છોડે છે જે ભગવાન શિવની તપસ્યામાં વિક્ષેપ પાડે છે.તે સમય દરમિયાન ભગવાન શિવ ખૂબ જ ગુસ્સે થાય છે અને તેમનું ત્રીજું નેત્ર ખોલે છે. તેના ક્રોધની જ્વાળામાં કામદેવનું શરીર બળીને રાખ થઈ જાય છે.

આ બધા પછી, ભગવાન શિવ પાર્વતી તરફ જુએ છે. પાર્વતીની પ્રાર્થના સફળ થઈ અને શિવે તેને પોતાની પત્ની તરીકે સ્વીકારી. સાચા પ્રેમના વિજયની ઉજવણી કરવા માટે હોળીની અગ્નિમાં ઇન્દ્રિય આકર્ષણને પ્રતીકાત્મક રીતે બાળીને હોળી ઉજવવામાં આવે છે.

બીજી પૌરાણિક વાર્તા હિરણ્યકશ્યપ અને તેની બહેન હોલિકાની છે. પ્રાચીન સમયમાં જુલમી હિરણ્યક્ષયપે તપસ્યા કરી અને ભગવાન બ્રહ્મા પાસેથી અમરત્વનું વરદાન મેળવ્યું. તેમણે બ્રહ્માજી પાસેથી વરદાન માંગ્યું હતું કે દુનિયાનો કોઈ પણ જીવ, દેવ, દેવી, રાક્ષસ કે માનવી તેમને રાત્રે, દિવસે, પૃથ્વી પર, આકાશમાં, ઘરમાં કે બહાર મારી ન શકે.

વરદાન મળતાની સાથે જ તે સરમુખત્યાર બની ગયો. તે સમય દરમિયાન પ્રહલાદ જેવો ભક્ત જેને ભગવાનમાં અવિશ્વસનીય શ્રદ્ધા હતી, તેનો જન્મ થયો. પ્રહલાદ ભગવાન વિષ્ણુના મહાન ભક્ત હતા અને તેમને ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થયા હતા.

હિરણ્યકશ્યપે બધાને આદેશ આપ્યો હતો કે તેમના સિવાય બીજા કોઈની પ્રશંસા ન કરો, પરંતુ પ્રહલાદે સાંભળ્યું નહીં. જ્યારે પ્રહલાદે ના પાડી, ત્યારે હિરણ્યક્ષયપે તેને મારી નાખવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. તેણે પ્રહલાદને મારવા માટે ઘણી રીતે પ્રયાસ કર્યો પણ તે હંમેશા બચી ગયો.

હિરણ્યક્ષયપની બહેન હોલિકાને આગમાંથી બચી જવાનું વરદાન મળ્યું હતું. હિરણ્યક્ષયપે તેની બહેન હોલિકાની મદદથી તેને અગ્નિમાં બાળી નાખવાની યોજના બનાવી. અને હોલિકા પ્રહલાદને ખોળામાં લઈને અગ્નિમાં બેઠી. બન્યું એવું કે હોલિકા આગમાં બળીને રાખ થઈ ગઈ અને પ્રહલાદ બચી ગયો. ત્યારથી હોળીનો તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે.

આ ઉપરાંત ભગવાન કૃષ્ણની ત્રીજી પૌરાણિક કથા છે જેમાં રાક્ષસી પૂતના એક સુંદર સ્ત્રીનું રૂપ ધારણ કરે છે અને બાળક કૃષ્ણ પાસે આવે છે અને તેને તેનું ઝેરી દૂધ પીવડાવીને તેને મારવાનો પ્રયાસ કરે છે. દૂધની સાથે બાળ કૃષ્ણે પણ તેનો જીવ લીધો. એવું કહેવાય છે કે મૃત્યુ પછી, પુતનાનું શરીર અદૃશ્ય થઈ ગયું, તેથી ગોપાલકોએ તેનું પૂતળું બનાવીને તેને બાળી નાખ્યું. ત્યારથી મથુરા હોળીનું મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે.

હોળીનો તહેવાર રાધા અને કૃષ્ણની પ્રેમકથા સાથે પણ સંકળાયેલો છે. વસંતની આ મોહક ઋતુમાં, એકબીજા પર રંગો લગાવવા એ તેમના નાટકનો એક ભાગ માનવામાં આવે છે. હોળીના દિવસે વૃંદાવન રાધા અને કૃષ્ણના આ રંગમાં ડૂબી જાય છે.

આ ઉપરાંત હોળીને પ્રાચીન હિન્દુ તહેવારોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. એવા પુરાવા છે કે હોળીનો તહેવાર ઈસુ ખ્રિસ્તના જન્મથી ઘણી સદીઓ પહેલા ઉજવવામાં આવતો હતો. હોળીનું વર્ણન જૈમિનીના પૂર્વામીમાંસા સૂત્ર અને કથક ગ્રહાય સૂત્રમાં પણ કરવામાં આવ્યું છે.

પ્રાચીન ભારતના મંદિરોની દિવાલો પર પણ હોળીની મૂર્તિઓ મળી આવી છે. વિજયનગરની રાજધાની હમ્પીમાં 16મી સદીનું એક મંદિર છે. આ મંદિરમાં હોળીના ઘણા દ્રશ્યો છે જેમાં રાજકુમારો, રાજકુમારીઓ તેમના સેવકો સાથે એકબીજા પર રંગો લગાવી રહ્યા છે.